END NIFIR JI KANIYA FOLKLORA KURD - I

 

Hasan Kaya, STENBOL-03.03.2004

 

Li Kurdistana me, beek ji folklor nifir ango nifrn in. Dema ku mirov bixwaze ramana xwe sed der sed bigihne mirovek an j miroveke din, hinek caran peywstiy bi nifiran dibnin. Di demn wiha de, incex nifir dikarin kula dil mirov der bikin; di van deman de, ku nifir ney kirin; raman qels dimne.

Ji ber ku kurd heta van dem nzk j, ne xwed stat bn; nekarne, li zankoyn xwe kursiyn xelkiyat ango folklor entologiyay damezrenn.   mixabin nekarne hem nirxn folklork bi awayek zanist bir k pk berhev bikin. Ji ber ku dewleteke wan tunebye ku ji bo v kar butey terxan bike, berhevkaran bide xebitandin, titn ku hatine berhevkirin di arva zankoyan de, di arva kursiyn folklor de, bide tomarkirin  radest pisporn folklor bike da ku ew pispor, kar tasnf bikin, vewejrin. Pit v gav, li gor rz reikn zanist, van nirxn berhevkir bi destn weanxaneyn zankoyan bide weandin ji bo lkolner, zimanzan, edb, ar, hunermend hem kesn ku bi ziman, wje, and, drok, civaknasiya kurdan re tkildar in re pke bike.   

Bel, ji ber ku kurdan dewlet nebye wan nekariye li gor van rzikan li gor rzikn din n zanist, li her ar-pnc pereyn Kurdistan li hem devern dinyay yn ku kurd l hene, folklora kurd berhev bikin; pit re j v zengniya xwe bi zankoyn chana meden re, bi raya git ya chan re, par ve bikin.

Lkolner berhevkarn folklora kurd yn ku hene end lib in; di nav zor zehmetiyan de ne. Titn ku berhev dikin, nikarin ba bi ewley biparzin. Nikarin xebatn ku berhev dikin wek berhemn apkir pke raya zanist bikin. Gelek ji wan j, ji ber ku ne di akademiyn folklor de xwendine, bi metodn nvzanist kar xwe dikin. Gelek ji wan nirxn ku berhev dikin, li gor dil xwe ser rast dikin, orjnalteya wan diguhernin, heta peywireke perwerdey li berhemn zargotin-folklork bar dikin. Dixwazin bi van berheman, gel hn ziman kurd bibe. L ev metoteke a e. Keng berhemn folklork bi awayek orjnal hatin tomarkirin bne wesqe, hatin ber dest pisporn folklor, d ew hjayiyn folklork dikarin bi kurdiya standart bne apkirin weandin. Ger wisa nebe, lkolner pisporn folklor d nikaribin ji wan sd werbigirin.

Cdahiya di navbera herman de, di berhemn folklork de ba xuya dibe. Ger orjnalteya wan xera bibe, pispor d awa bikaribin, cdahiyn di navbera herman de tbigihin.

L peydabna Kurdistana bar a federatf vaqiayeke n ye. Dibe ku ev kar li her s zankoyn hey; Zankoya Silman, Selhedn-Hewlr Dihok bte kirin.

Pit end xaln destpk, ez sed du (105) nifirn kurd pke wan kesn ku dixwazin sd j wergirin, bikim. Min nifir ji kes nepirsne. Yn ku di hi min de bn nivsne. Her iqas herma kul hatime dinyay Nisbn-Mrdn be j, ew nay w watey ku ev nifir yn der dora Mrdn ne. Di v xebata xwe de, min bi ten nifir nivsn, min wate iroveya wan nenivs. Ew mijara xebateke din e. Ev xebateke xam e, ji ber w yek min nifir ne li gor tu rzikan rz kirine. Ango ne alfabetk in. 

 

1-     Belqityo

2-     Emir quto

3-     Tu her veneger

4-     Wey tu bib jj

5-     Li te porkur

6-     Te keziya min qusand

7-     Dil te biewite

8-     Kezeba te biwerive

9-     Ruviyn te di dev te re bn

10- Zviya te zwan bigre

11- ira te vemire

12- Agir di tifika de de, nemne

13- Tu b wrt bi

14- Ocaxa te kor bibe

15- Tu bib komek hest

16- Qerem te biikin

17- Kunr di kuna te de derkeve

18- Kodika te tij bibe

19- Tu xr ji xwe nebne

20- Kul di mala te bikeve

21-  a mirkan bi te bikeve

22- Keviy te qul be

23- a zirav bi te bikeve

24- Nan tis bi dest te nekeve

25- Pel bi dara te ve nemnin

26- Pel dara te biwein

27- Bay sor bi kezeba te bikeve

28- Kezeba te qul bibe

29- Agir bi mala te bikeve

30- Got te bihele

31- Tu bikev ber dest dmariyan

32- Nan cey bi dest te nekeve

33- Mala te li ser pita xezal be, tu bidi pey ks

34- Deriy te, bi heft hejn guhj girt bin

35- A te bixeriqe

36- Derk mala bav te girt be

37- Xebera nexr ji te re were

38- Oxira te ne ya xr be

39- Perpityo-perpity

40- Eyd di ser te re derbas nebe

41- Reb tu eyd nebn

42- Tu nebj ox

43- Tu nebj xwez bi ro

44- Star bi ser te nekeve

45- Yeka te neb didu

46- Rre bi ser te de b

47- Heska te biqelie

48- Sty te biike

49- Dara te n nebe

50- Hestiyn te birizin

51- Gir ji mala we km nebe

52- Tu, derpiy sor li ber ser xwe nebn

53- Tiliya te bi hine nebe

54- Mala te ne ava

55- Felek li ser te bigere

56- avn te birijin

57- Mar bi te ve bide

58- Moz bi ziman te ve bide

59- Brsk li mala te bixe

60- apa li mala te bikeve

61- Kit ji mala te nemne

62- Reb lolo di mala we de, nemnin

63-  .. ser te bixwe

64- Gula apliy li bin eng te bikeve

65- Wey diran di dev te de nemnin

66- Tu bi mirada xwe a neb

67- Xrik ji xwe nebn

68- Rez we teriz lxe

69- Qirika te il nebe

70- Tu tim qiriktehl b

71- Ava re bi av te de b

72- Te qirika min tehl kir, xwed ya te j tehl bike

73- Kund li war bav te bixwnin

74- Ppk

75- War bav te bibe kavil

76- Benik doxna te biqete

77- Agir bi ser we de bibare

78- Hn bibin gur bi hev bikevin

79- Waqna zarokan ney guh te ( ji bo jinan)

80- Dara te sr be

81- Tu dn bib bi iya bikev

82- Tu dn bib bi la xwe bikev

83- Reb tu har bib

84- Reb tu iqiq bib

85- Dev te li kevir bikeve

86- erm te biwere

87- Bk di av te de n bibe

88- Leh li sexl te bixe

89- Reb tu eveder bimn

90- Tu bib va gura

91- Tu bib pi par

92- ingn li tasa te bikeve

93- Bizr we biqele

94- Tuxm we biqele

95- Xezeb li te bibare

96- Tu di ava g de bixeniq

97- Car li ser te bne hev

98- Stna xaniy te biewite

99- Benik kon te biqete

100-  Li te nebe sibeh

101-  Xwed ewq navje mala we

102-  Gerden helyayo-helyay

103-  Tu bi xurya her

104-  Nava gunn te bixure

105-  Av negihe ser te