CUD  R.  ULU                                   

 KURTEREXNEYEK

 LI SER BHLE- PIRTKA HASAN KAYA 

                                                   

         Yek ji zimanzanan Roman Jakobson, di diyarkirina fonksiyona ziman de, dibje ku di alakiya ragihandin de  hmanin c digrin*:

-         Ber her tit andinker (y ku peyv dibje, y ku helbest, roman dinivse hwd.) heye.

-          Tit ku andinker dibje an j dinivsne j re dibje danezan, belavok. Ev belavok nivs, wne peyv e.

-          Ji bo ku ev hmanan di nava yektiyek de manak bistnin j, div girtiyar hebe.

-         Di dawiy de j, ji bo ev danezan, ji hla girtiyar b fahmkirin div kodek hevpar hebe. Mnak; ev kod  dikare zimanek hevpar be. 

Li gor baweriya min, ev hmann ku li jor derbas dibin bi tevay li gor sewiya tgihitina girtiyar tn guhertin. Ev guhertin bi radeya agahdar and ve girday ye.

            Her hunermend bi civaka xwe ve, bi zincrn and girday ye. Ev zincr kevneop e, tore ye, helwest e hwd. ji bo wjey j ya her girng, em karin bjin ku ziman e. Hunermend, her iqas xwe di war hunera xwe de p bixe j, ev qerektr p re dimein li ser exsiyeta w dibe nann berbiav. Heta radeyek hunermend dikare bi kevneop hereket bike. L ku hunermend, di war huner de bixwaze bibe klasik, gerdn, div bi rzikn gerdn tevbigere. Dsa j ev rzik nay mana pwistiya ku hunermend nirxn herm bi kar neyne. Hunermend her mezin ew e ku  tit ji herm standiye ber her tit bigihne civaka xwe dawiy bigihne teva mirovahiy. Mademk huner ji bo mirovahiy ye, div bi hunermed re qisaweta gihatina mirov hebe her wiha weke li jor me nan da j gerek her tit ji bo civak be.

Ziman kurd, li Tirkiyey heta ro li dibistanan nebye ziman perwerdeyiy. Ev j bye asteng ku Kurd and ziman xwe pde bixin. Bi v sebeb gel me ji ziman xwe bi dr ketiye. Bi v ve girday j, Kurd ziman xwe nasnakin. Lazim e, ziman kurdan bi wan b hezkirin. Mna berxika ku biyan diya xwe bbe mirov wan li hev bibanne. Ev wezfe - bi taybet ji ber ku saziyn kurdan n perwerdeyiy tunene - ya rewenbrn (nivskar, helbestvan) me ye. Ji bo ku rewenbr v fonksiyon bne c ertek pir girng heye. Ev j, bikaranna zimanek gelek hsan hevpar e. Ta ku gel j fm bike l bibane.

        Pit ku me heya niha qala pwistiya ziman di jiyana civak de rewa ziman kurd kir, em dixwazin bal bikinin ser pirtka Mamoste Hasan Kaya ya bi nav Bihle ku ji Weann Elma n derketiye. Bihle, ji bst du helbestan pk t. Bi v pirtuk re heman dem di eyn weanxan de bi nav Ayineke Piroz pirtkek ji s yek meqalan pk t ya Kaya derketiye. Di v pirtk de gelek noqteyn balk mhm, bi zimanek xwe hatiye vegotin. L em dixwazin niha li ser pirtka helbestan ya bi nav Bihle, ji aliy ziman ve end titan bibjin.

Mamoste Kaya, li gor qenaeta me hesasiyeta ku ji aliy ziman daye meqaln Ayineke Piroz, nedaye helbestn xwe yn ku di Bihle de nivsandiye. Herd pirtk j di wextek de hatine weandin, l ji hla ziman de gelek dr hev in. Ev j nan dide ku di war helbestan de, ji bo ku gel fm bike, Mamost Kaya, tu xem ne xwariye. Gava mirov helbestn Kaya dixwne, ber her tit giranbna ziman w bi ber av mirov dikeve. Ev ziman wisa giran e ku yek mna min gava bixwaze bixwne, pwist e di dest w de ferheng hebe. Ev rew hem ji aliy teknk hem j ji aliye estetik ve ntbayeke ba nade.. Div, helbest weke aveke xal xxok be. Ez meraq dikim gelo Mamoste Kaya van peyvokan di jiyana xwe de iqas bi kar tne?

Helbestvan, lazim e xtab her kes bike. Hele hele ev - ji ber sebebn li jor me bahs kir- ji bo milet Kurd hn elzemtir e. Helbestvan, azad e, dikare bje Terza min wisa ye, ez wisa dinivsnim. Li gor bawerya me helbestvanek tirk, ereb yan j Ewrop dikare wel bifikire, l evaya ji helbestvann kurd re luks e. Ev rast ji bo stand-up, ano, snema hwd. j derbas dibe.

       Ji aliy teknk ve; Mamoste Kaya, km zde di temama helbestn di Bihle de tim bi exs tekane y dyem (ikinci tekil ahs) re dipeyive. Gava ku xwendevan dixwne, t zann ku ji te/t re nivisandiye. Ev tu/t helbestvan zane an j yn ku dixwne zane k ye. Mnak:

Dr te

Kmsemax im

Di nav bax welat

Nv-kambax im

An j helbestek din:

Texr meke

Beza rehwaniya hespn serberday

Bila bibeze li zeviya nazikbedena te

Ev mnak - bguman mirov dikare zde bike. Ev ne titek ewt te, l pir derdikeve p. Mirov dikare bje ku xwendevan aciz dike.

       Titek din heye ku li piya fahmkirin an j hezkirina helbestn Kaya, dibe asteng. Ev j hevokn dirj in. Minak:

aneyn hviya dahatya asoyn min ,

..li berderiy xemsariya ermavn te,

girka hubna zzbna gulelva xwe...

hem demsln jan zzbna temen min...,

gelekn din.

Ev dirjkirinn dirj, manayek pir razber dide helbestan. Ji bo xwendevan fahm bike, div pispor ziman kurd be. L civak ji zimanek wisa re ne amade ye. Tit ku helbestvan dixweze bje, bi zimanek wisa ji hla civak ve nay fhmkirin.

         Li hember van rexneyan gitan, dsa j em karin bibjin Mamoste Kaya yek ji kesn berbiav e ku ro ji bo ziman kurd hewldanek dide. Ev herd helbestn W ku bne stran (L keik tu nay -Hakan Can iyay Bezar-Koma Rewen.) nana xebatn w y ji bo anda Kurd ne.

Ya din, hinek helbestn di v pirtk de hene ku z bi z ji bra mirov nain. Mnak; helbesta Janeke b eman tu Dihok, hestn penaber tu. Helbesta Bihle  Helbesta ku ji bo Uur Kaymaz nivsandiye, weke lornek ye, l  ne li ser dergu, mixabin li ser gora w ye

                                        

                                        B Paytexto

                                        end strk ermezar bn,

                                        end sosinan ser tewand li ber te,

                                        Nizanim, end beybn giryan bn li ser birna te

                                        

                                        Kuro gede, b Paytexto..

 

                                              


*  Roman Jakobson,( Closing Statement :Linguistic and Poeties),Cambridge,1963, s.353

 

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org