Ciwan û nijadperestî

 

 

Hesen Kizilkaya  

 

 

 

Çawa ku ciwan dînamîza guherîn û veguherîna civakê bin, her wisa hedefa yekem a hemû guherîn û veguherînan dîsa ciwan bi xwe ne. Loma jî ciwan her dem rastî polîtîkayên helandin, asîmîlasiyonê tên û gelek ji wan jî dibin qurbana polîtîkayên nîjadperestiyê. Yekemîn kemîna nijadperestiyê ji bo ciwanan tê danîn.

 

Nijadperestiya li Tirkiyeyê jî dîsa bandoreke mezin li ser ciwanan dike. Bi hezaran ji wan ketine tora nijadperestiyê. Li Tirkiyeyê heta salên 1950’yî faşîzma di bin bandora Almanyayê de serdest bûye. Lê belê piştî salên 1952’yan û heta niha faşîzm bi terzê Amerîka serdest e. Yanî piştî salên 1952’yan û piştî ku Türkeş û hin kesên wekî wî çûne Amerîkayê, faşîzma tirk a bi şêweya Amerîkayê li Tirkiyeyê derkete holê û heta roja îro jî serdest e.

 

Her gava ku serê burjuvaziya li Tirkiyeyê ketiye tengasiyê, hawara xwe ji çeteyên faşîst û kujeran re biriye da ku muxalifeta civakî bifetisîne. Berî salên 80’yî hedefa wan çîna şoreşger û çepgir bû û piştî salên 80’yî jî hedefa wan guherî û cihê wê têkoşîna rewa ya gelê kurd kete ber hedefa wan. Tekane çeka wan a aktîf jî pêlên şovenîst, nijadperestiya faşîstan û di serî de jî Partiya Tevgera Nijadperest MHP bû. Wê partiyê baskên sivîl ên wan pêlên nijadperest pêk dianî. Ji bo çêkirina provakasiyonên  diyarkirî, hêza mirovî ya pêwîst ji bo çeteyên di pişt perdê de amade dikir.

Piştî damezirandina hikûmetên Milî Goruşê MC êdî MHP jî bûbû şirîkên wan ê kolanan. Bi taybetî piştî serokatiya Demîrel a Partiya Dadê AP, êdî tevgera nijadperest di nava civakê de bi tevger bûbû û pêlên şoven jî zêdetir bûbûn.

Di navbera salên 1975-78’an de pêvajoyeke kadrobûnê pêk hat û ev yek bi arîkariya dewletê dihate organîzekirin. Stratejiya yekem a MHP’ê jî ew bû ku tengezariya li Stenbol û Îzmîrê heyî, li cihên din jî biafirîne. Ji bo vê armanca xwe jî ligel komeleyên Nijadperestan, ulku ocaklari, Komeleya Karkerên Nijadperest, Komeleya Xebatkarên Teknîsiyenên Nijadperest, Konfederasyona Sendîkayên Karkerên Nijadperest û Yekitiya Polîsên Nijadperest ava kirin ku ev çend ji wan beşan bû, dihatin zanîn.  

Di sala 1976’an de jî hedefa yekem jî zanîngeh û xwendekarên şoreşger bûn. Êrîşên ku di meha çile de li dijî İTÜ’yê dest pê kirin, li ÖDTÜ û Hacettepeyê dom kirin. Heta wê çaxê zanîngeha Hacettepeyê ji bo demekê ji aliyê nijadperest û faşîstan ve hate dagirkirin.

Dîsa êrîşên faşîstên nijadperest li bajarên Izmîr, Eskîşehir, Edene û Dîlokê li dijî xwendekaran dom kirin û polîsan jî bi awayekî eşkere piştgiriya faşîstên nijadperest dikir û gelek caran gule berdidan xwendekarên çepgir.

Êdî di nava salê de ne tenê xwendekar, hemû çîna çepgir û şoreşger ketin hedefa êrîşên faşîstan û cihê kar, kûçe û kolan bûne mekanên êrîşan. Di nava selekê de nêzîkî 100 kesên çepgir û şoreşger ji aliyê faşîstan ve hatin kuştin.

Di sala 1977’an de dîsa êrîşên faşîstên nijadperest, ligel tevgerên kontr-gerîla dewam kirin û di nava 5 mehên destpêkê de 157 kes ji aliyê faşîstan ve hatin kuştin.

Provakasyona herî mezin jî roja 1 gulana sala 1977’an pêk hat. Meşa ku nêzî 500 hezar ciwan û kesên çepgir û şoreşger beşdar bûbûn, kete ber êrîşê. Bombe hatin teqandin. Di encama êrîşê de 37 kesan jiyana xwe ji dest da. Paşê derkete holê ku ew êrîş ji aliyê kadroyên faşîst ên nijadperest û Dayireya Şerê Taybetî û ji aliyê kebînê taybet ve pêk hatiye ku berê hatibûn amedekirin û haya Serokomar û serleşkeriya tirk jî jê hebû.

Starta êrîşên li dijî ciwanan jî roja 16 adara sala 1978’an hate dayîn û di komkujiya li zanîngeha Beyazita Stenbolê hedefa yekem ciwanên xwendekar û çepgir bûn. Li aliyekî bombe avêtin nava xwendekaran û li aliyê din jî polîsan gule li wan direşandin. Di encamê de 7 ciwanan jiyana xwe ji dest da û nêzîkî 100 kesî jî birîndar bûn. 

3 roj piştî vê kumkujiya Beyazîtê Türkeş li Izmîrê di axafatina xwe de diyar dikir ku wan meşa dirêj daye dest pêkirin û ew nîşaneya pêlên şovenîst û êrîşên nû yên nijadperestan bû. Piştî wê axaftinê êdî li Meletî, Semsûr, Mereş, Tokat, Mûş, Elezîz, Erzirom, Ixdir û li Rihayê êşînên faşîstan li dijî kurdên elevî û çepgiran dest pê kir.

Di roja 17 nîsanê de li Meletiyê Şaredarê rastgir di encama teqîna bombeyeke provekatîv de, ku ji aliyê nijadperestan ve hatibû amedekirin, tê kuştin û nijadprest û faşîst vê yekê derfet dibînin û êrîşên cihê karên şoreşger û çepgiran dikin û didin ber agir.

Heman salê di meha tebaxê de li Balgata Enqereyê 4 cih û çayxaneyên ku çepgir lê diman hatin gulebarankirin. Dîsa di meha Îlonê de li Sêwazê bi gotina “Kominîstan bombe avêtine mizgeftê” provakasyon pêk anîn û êrîşê kurdên elevî û çepgiran kirin.

Êrîş her ku diçûn zêdetir dibûn û hêzên polîs jî ew diparastin û destek didan faşîstên nijadperest. Êdî roja 9 cotmeha sala 1978’an de li Bahçelîevlera Enqerê 7 ciwanên endamê TIP’ê bi awayekî hovane bi têlê hatin xendiqandin. Komkujî ji aliyê organîzatorê êrîşa 16 adarê Abdullah Çatli ve hatibû organîzekirin. Di komkujiyê de faşîtê bi kod-navê “İdi Amin”, kujerê faşîst Haluk Kirci û gelek faşîstên nijadperest cih girtibûn. 

Ligel ku Haluk Kirci suçê xwe îtiraf kiribû jî piştî rojekê û Abdullah Çatlî jî heman rojê serbest hatin berdan û di gelek çalakiyên terorîstî de cih girtin. Ev serbestiya wan nîşaneya wê bû ku destê dewletê jî di wan komkujî û êrîşan de heye.

Di vê navberê de Partiya Dadê AP û Partiya Nijdaperest MHP ketin nava hewildanan û li ser çalakiyan li hev kirin. Bi hincet û provakasyona “li ser Keleha Qersê ala sor a bi das û çakut” hatiye hildan, dest bi tevgerê kirin û li hemû welat mitîngên alê pêk anîn. Di nava salê de li 23 bajaran serhildan pêk hatin û di necamê de 1072 kesan jiyan xwe ji dest da.

Êrîşa herî mezin jî ku MHP derxiste lûteya faşîstbûnê jî kumkujiya Mereşê bû. ku di sala 1978’an de pêk hat. Bi hinceta ku fîlmeke alîgirê Soviyetê li sînemayê dilîze, sînema ji aliyê faşîstên nijadperest ve hate bombekirin û êrîşan li hemû taxên çepgir û kurdên elevî dest pê kir. 

Komkujiyê 5 rojan dom kir û polîsan jî tu mudaxiyelek nekir. Di encamê de 200 kesî jiyana xwe ji dest da û nêzîkî 500 kes jî birîndar bûn.

Dîsa di sala 1979’an de jî êrîşên faşîstan li dijî çepgiran pêk hatin. Li Piyangotepeya Enqerê roja 16 gulanê çayxaneyek ji aliyê faşîstên nijadperest ve hate gulenbarankirin û di encamê de 7 kesên çepgir jiyana xwe ji dest da û 10 kes birîndar bûn.

Di encama hemû êrîşên faşîstan de ji sala 1970’yî heta sala 1980’yî li ser hev 4000 kesî di êrîşa faşîstan de jiyana xwe ji dest da. Lê di roja 12 îlona sala 1980’yî de artêşa faşîst darbeyek pêk anî û dîktatoriya askerî û faşîst ava kir.

Piştî darbeyê di doza bingehîn a MHP’ê de bi awayekî eşkere hate diyarkirin ku partiya nijadperest ketiye nava tevgerên avakirina çeteyan, komên kontr gerîla û faşîstên nijadperest perwerdekirine û derkete holê ku di nava rêxistina Partiya Tevgera Nijadperest de awayê rêxistî pir cuda ye, ew li gorî ferman-nameya kontr gerîla ya “ST 31-21” tevgeriyane û  ev kom hatine avakirin: “ Komîteya îstixbaratê, komîteya darayî, komîteya perwerdehiyê, komîteya êrîşê, komîteya parastinê, komîteya hatin û çûnê, komîdeya xerakirinê, komîteya êrîşên çekdarî, komîteya propagandayê û gelek komîteyên bi vî awayî yên der qanûnî”... û ev agahî ji aliyê rayedarên fermî ve jî hatin pişrastkirin.

 

Piştî damezirandina Partiya Karkerên Kurdistanê PKK’ê û geşbûna têkoşîna gelê kurd, êdî şovenîzma tirk berê xwe da gelê kurd û çavkaniya têkoşîna kurd.

 

Êdî her ku asta welatperweriya gelê kurd zêde bû, ew qas jî rengê nijadperestiyê guherî û faşîzma dijberî sosyalîzmê rengê xwe guherî û bû nijadperestiya dijberî neteweyan û dijminatiya netewaya kurd û neteweyên din zêde bû.

 

Bi avakirina kontra-gerîla û hizbullahê û bi dehan rêxistinên illegal û terorist ên wekî JÎTEM, TÎT û dehan komên terorîstî, dijminatiya gelê kurd bi pêş xistin. Di encamê de şerekî qirêj û şerekî û terora dewletê bi her awayî derkete pêş. Bi sedan ciwan, rewşenbîrên kurd hatin qetilkirin.

 

Çapemeniya tirk jî bi awayekî pîskolojîk şerê taybet meşand û bi her awayî nijadperesiya faşîstan teşwîq kir. Bi riya weşanên taybet, çêkirina filmên taybet, afirandina qaşo qehremanên gel ên wekî Polat Alemdar, rêzefîlmên wekî Newala Guran, Maskelî 5 Iraq û dehan rêzefîlên din û bi her awayî nijadperestî bi pêş xistin.

 

Bi hezaran ciwanên ku ji bêkariyê bi birçîbûnê re rû bi rû mane û di nava rewşeke xerab de ne, ketin bin bandora propagandaya pîskolojîk a çapemeniya tirk. Bi vî awayî hêdî hêdî encamên polîtîkayên afirandina faşîstan jî xwe li Şemzînan, Amed û herî dawî jî li Trabzonê dane der.

 

Dîsa di ancama lêkolînan de derkete holê ku bandora wan fîlman gihîştiye dibistan û zanîngehan jî. Li cihê ku dibistan wekî navendên perwerdehiyê bêne bikaranîn, vegeriyane navenda êrîşên faşîstan û zext û zora li ser xwendekarên demokrat û yên kurd zêde bû.

 

Di encama êrîşên faşîstan de, li zanîngehên cur bi cur bi dehan xwendekarên kurd birîndar bûn. Bi sedan xwendekar ji ber ku daxwaza mafên xwe yên rewa kirine, ji zanîngehan hatin dûrxistin. Bi lêpirsînan re rû bi rû man.

Enacama herî xedar û talûke ya faşîzma korkorane û propagandayên nijadperestî yên dewleta tirk jî li Trabzonê derkete hole. Piştî lînçkirina ciwanên demokrat, kuştina keşe vê care jî nûciwanekî 17 salî kirin qurbana nijadperestiya xwe ya korkorane.

Ogün Samastê 17 salî di encama vê nijadperestiyê de hate sorkirin, qaşo wê bibûya qehremanên gel. Di encamê de jî qurbana wê nijadperestiyê jî rewşenbîrê demokrat ê ermenî Hrant Dînk bû.

 

Tirkiye heta roja me îro her bi afirandina dijminên hundirîn, têkildarkirina hêzên derve û şerkirina li hember van heta îro hat. Civaka tirk bi van ve tirsand û bi ser vê kiriyarên hovane pêk anî.

 

Bi kûrahî ev wekî siyaseteke bingehîn meşand û desthilatdariya xwe sparte vê esasê. Di rabirdû de her tim dijminahiya komûnîzmê, yewnanan, olê, kurdan zindî hat girtin; civak bi van ve teslîm hat girtin. Komkujiya Meletiyê jî encama van polîtîkayên dewleta Tirkiyê ye. Kî kustiye an jî ji aliyê kî ve ev ferman hatiye dayîn ne girîng e. Sedem û berpirsiyariya van komkujî û kustinan siyaseta dîrokî ya dewleta Tirk e. Îro jî, li ser dijminahiya kurdan sazkirina serdestî ya dagirkeriyê, di bin zordestiyê de girtina civakê, ji bo şûştina mejî, reşbîniya wijdanî di rojevê de ye.

 

Her tim li dijî xeternakiya kurdan, bi gotinên welat, milet, dewlet, al; ji bo hêzdayîna neteweperestî û faşîzmê, her cûre siyaseta tunekirinê li ser gelê kurd tê pêkanîn. Rêveberiya Tirkiyeyê ya dagirkeriyê, ji bo ku berê hemû gelan li dijî kurdan bide êrîş, şer, lîncê pir dixebite.

Encama van polîtikayên qirêj helbet wê ne bas be. Zirara herî mezin wê dewlet û civak bibîne. Lewra bi hezaran sal e gelên Mezopotamya û Anatoliyayê bi hevre jiyane û di navbera wan de pirsgirêkên olî û netewî tuneye. Lê ger ku pêsî li van polîtakayan neyê girtin, wê komkujiyên weke Meletiyê û kustinên weke mirovên Hrant Dînk her dem bidome… û di van kustinan de wê her dem nûciwanên me bê bikaranîn û bêne kustin…

 

                                              Hesen Kizilkaya

çapkirin