Ciwan nijadperest
 
 
Hesen Kizilkaya  
 
 
 
awa ku ciwan dnamza guhern veguherna civak bin, her wisa hedefa yekem a hem guhern veguhernan dsa ciwan bi xwe ne. Loma j ciwan her dem rast poltkayn helandin, asmlasiyon tn gelek ji wan j dibin qurbana poltkayn njadperestiy. Yekemn kemna nijadperestiy ji bo ciwanan t dann.
 
Nijadperestiya li Tirkiyey j dsa bandoreke mezin li ser ciwanan dike. Bi hezaran ji wan ketine tora nijadperestiy. Li Tirkiyey heta saln 1950y fazma di bin bandora Almanyay de serdest bye. L bel pit saln 1952yan heta niha fazm bi terz Amerka serdest e. Yan pit saln 1952yan pit ku Trke hin kesn wek w ne Amerkay, fazma tirk a bi weya Amerkay li Tirkiyey derkete hol heta roja ro j serdest e.
 
Her gava ku ser burjuvaziya li Tirkiyey ketiye tengasiy, hawara xwe ji eteyn fast kujeran re biriye da ku muxalifeta civak bifetisne. Ber saln 80y hedefa wan na oreger epgir b pit saln 80y j hedefa wan guher cih w tkona rewa ya gel kurd kete ber hedefa wan. Tekane eka wan a aktf j pln ovenst, nijadperestiya fastan di ser de j Partiya Tevgera Nijadperest MHP b. W partiy baskn sivl n wan pln nijadperest pk dian. Ji bo kirina provakasiyonn  diyarkir, hza mirov ya pwst ji bo eteyn di pit perd de amade dikir.
Pit damezirandina hikmetn Mil Goru MC d MHP j bb irkn wan kolanan. Bi taybet pit serokatiya Demrel a Partiya Dad AP, d tevgera nijadperest di nava civak de bi tevger bb pln oven j zdetir bbn.
Di navbera saln 1975-78an de pvajoyeke kadrobn pk hat ev yek bi arkariya dewlet dihate organzekirin. Stratejiya yekem a MHP j ew b ku tengezariya li Stenbol zmr hey, li cihn din j biafirne. Ji bo v armanca xwe j ligel komeleyn Nijadperestan, ulku ocaklari, Komeleya Karkern Nijadperest, Komeleya Xebatkarn Teknsiyenn Nijadperest, Konfederasyona Sendkayn Karkern Nijadperest Yekitiya Polsn Nijadperest ava kirin ku ev end ji wan bean b, dihatin zann.  
Di sala 1976an de j hedefa yekem j zanngeh xwendekarn oreger bn. rn ku di meha ile de li dij Tܒy dest p kirin, li DT Hacettepey dom kirin. Heta w ax zanngeha Hacettepey ji bo demek ji aliy nijadperest fastan ve hate dagirkirin.
Dsa rn fastn nijadperest li bajarn Izmr, Eskehir, Edene Dlok li dij xwendekaran dom kirin polsan j bi awayek ekere pitgiriya fastn nijadperest dikir gelek caran gule berdidan xwendekarn epgir.
d di nava sal de ne ten xwendekar, hem na epgir oreger ketin hedefa rn fastan cih kar, ke kolan bne mekann ran. Di nava selek de nzk 100 kesn epgir oreger ji aliy fastan ve hatin kutin.
Di sala 1977an de dsa rn fastn nijadperest, ligel tevgern kontr-gerla dewam kirin di nava 5 mehn destpk de 157 kes ji aliy fastan ve hatin kutin.
Provakasyona her mezin j roja 1 gulana sala 1977an pk hat. Mea ku nz 500 hezar ciwan kesn epgir oreger bedar bbn, kete ber r. Bombe hatin teqandin. Di encama r de 37 kesan jiyana xwe ji dest da. Pa derkete hol ku ew r ji aliy kadroyn fast n nijadperest Dayireya er Taybet ji aliy kebn taybet ve pk hatiye ku ber hatibn amedekirin haya Serokomar serlekeriya tirk j j heb.
Starta rn li dij ciwanan j roja 16 adara sala 1978an hate dayn di komkujiya li zanngeha Beyazita Stenbol hedefa yekem ciwann xwendekar epgir bn. Li aliyek bombe avtin nava xwendekaran li aliy din j polsan gule li wan direandin. Di encam de 7 ciwanan jiyana xwe ji dest da nzk 100 kes j birndar bn. 
3 roj pit v kumkujiya Beyazt Trke li Izmr di axafatina xwe de diyar dikir ku wan mea dirj daye dest pkirin ew naneya pln ovenst rn n yn nijadperestan b. Pit w axaftin d li Melet, Semsr, Mere, Tokat, M, Elezz, Erzirom, Ixdir li Rihay nn fastan li dij kurdn elev epgiran dest p kir.
Di roja 17 nsan de li Meletiy aredar rastgir di encama teqna bombeyeke provekatv de, ku ji aliy nijadperestan ve hatib amedekirin, t kutin nijadprest fast v yek derfet dibnin rn cih karn oreger epgiran dikin didin ber agir.
Heman sal di meha tebax de li Balgata Enqerey 4 cih ayxaneyn ku epgir l diman hatin gulebarankirin. Dsa di meha lon de li Swaz bi gotina Kominstan bombe avtine mizgeft provakasyon pk ann r kurdn elev epgiran kirin.
r her ku din zdetir dibn hzn pols j ew diparastin destek didan fastn nijadperest. d roja 9 cotmeha sala 1978an de li Bahelevlera Enqer 7 ciwann endam TIP bi awayek hovane bi tl hatin xendiqandin. Komkuj ji aliy organzator ra 16 adar Abdullah atli ve hatib organzekirin. Di komkujiy de fat bi kod-nav di Amin, kujer fast Haluk Kirci gelek fastn nijadperest cih girtibn. 
Ligel ku Haluk Kirci su xwe tiraf kirib j pit rojek Abdullah atl j heman roj serbest hatin berdan di gelek alakiyn terorst de cih girtin. Ev serbestiya wan naneya w b ku dest dewlet j di wan komkuj ran de heye.
Di v navber de Partiya Dad AP Partiya Nijdaperest MHP ketin nava hewildanan li ser alakiyan li hev kirin. Bi hincet provakasyona li ser Keleha Qers ala sor a bi das akut hatiye hildan, dest bi tevger kirin li hem welat mitngn al pk ann. Di nava sal de li 23 bajaran serhildan pk hatin di necam de 1072 kesan jiyan xwe ji dest da.
ra her mezin j ku MHP derxiste lteya fastbn j kumkujiya Mere b. ku di sala 1978an de pk hat. Bi hinceta ku flmeke algir Soviyet li snemay dilze, snema ji aliy fastn nijadperest ve hate bombekirin ran li hem taxn epgir kurdn elev dest p kir. 
Komkujiy 5 rojan dom kir polsan j tu mudaxiyelek nekir. Di encam de 200 kes jiyana xwe ji dest da nzk 500 kes j birndar bn.
Dsa di sala 1979an de j rn fastan li dij epgiran pk hatin. Li Piyangotepeya Enqer roja 16 gulan ayxaneyek ji aliy fastn nijadperest ve hate gulenbarankirin di encam de 7 kesn epgir jiyana xwe ji dest da 10 kes birndar bn.
Di encama hem rn fastan de ji sala 1970y heta sala 1980y li ser hev 4000 kes di ra fastan de jiyana xwe ji dest da. L di roja 12 lona sala 1980y de arta fast darbeyek pk an dktatoriya asker fast ava kir.
Pit darbey di doza bingehn a MHP de bi awayek ekere hate diyarkirin ku partiya nijadperest ketiye nava tevgern avakirina eteyan, komn kontr gerla fastn nijadperest perwerdekirine derkete hol ku di nava rxistina Partiya Tevgera Nijadperest de away rxist pir cuda ye, ew li gor ferman-nameya kontr gerla ya ST 31-21 tevgeriyane   ev kom hatine avakirin: Komteya stixbarat, komteya daray, komteya perwerdehiy, komteya r, komteya parastin, komteya hatin n, komdeya xerakirin, komteya rn ekdar, komteya propaganday gelek komteyn bi v away yn der qann... ev agah ji aliy rayedarn ferm ve j hatin pirastkirin.
 
Pit damezirandina Partiya Karkern Kurdistan PKK gebna tkona gel kurd, d ovenzma tirk ber xwe da gel kurd avkaniya tkona kurd.
 
d her ku asta welatperweriya gel kurd zde b, ew qas j reng nijadperestiy guher fazma dijber sosyalzm reng xwe guher b nijadperestiya dijber neteweyan dijminatiya netewaya kurd neteweyn din zde b.
 
Bi avakirina kontra-gerla hizbullah bi dehan rxistinn illegal terorist n wek JTEM, TT dehan komn terorst, dijminatiya gel kurd bi p xistin. Di encam de erek qirj erek terora dewlet bi her away derkete p. Bi sedan ciwan, rewenbrn kurd hatin qetilkirin.
 
apemeniya tirk j bi awayek pskolojk er taybet meand bi her away nijadperesiya fastan tewq kir. Bi riya weann taybet, kirina filmn taybet, afirandina qao qehremann gel n wek Polat Alemdar, rzeflmn wek Newala Guran, Maskel 5 Iraq dehan rzefln din bi her away nijadperest bi p xistin.
 
Bi hezaran ciwann ku ji bkariy bi birbn re r bi r mane di nava reweke xerab de ne, ketin bin bandora propagandaya pskolojk a apemeniya tirk. Bi v away hd hd encamn poltkayn afirandina fastan j xwe li emznan, Amed her daw j li Trabzon dane der.
 
Dsa di ancama lkolnan de derkete hol ku bandora wan flman gihtiye dibistan zanngehan j. Li cih ku dibistan wek navendn perwerdehiy bne bikarann, vegeriyane navenda rn fastan zext zora li ser xwendekarn demokrat yn kurd zde b.
 
Di encama rn fastan de, li zanngehn cur bi cur bi dehan xwendekarn kurd birndar bn. Bi sedan xwendekar ji ber ku daxwaza mafn xwe yn rewa kirine, ji zanngehan hatin drxistin. Bi lpirsnan re r bi r man.
Enacama her xedar talke ya fazma korkorane propagandayn nijadperest yn dewleta tirk j li Trabzon derkete hole. Pit lnkirina ciwann demokrat, kutina kee v care j nciwanek 17 sal kirin qurbana nijadperestiya xwe ya korkorane.
Ogn Samast 17 sal di encama v nijadperestiy de hate sorkirin, qao w bibya qehremann gel. Di encam de j qurbana w nijadperestiy j rewenbr demokrat ermen Hrant Dnk b.
 
Tirkiye heta roja me ro her bi afirandina dijminn hundirn, tkildarkirina hzn derve erkirina li hember van heta ro hat. Civaka tirk bi van ve tirsand bi ser v kiriyarn hovane pk an.
 
Bi krah ev wek siyaseteke bingehn meand desthilatdariya xwe sparte v esas. Di rabird de her tim dijminahiya komnzm, yewnanan, ol, kurdan zind hat girtin; civak bi van ve teslm hat girtin. Komkujiya Meletiy j encama van poltkayn dewleta Tirkiy ye. K kustiye an j ji aliy k ve ev ferman hatiye dayn ne girng e. Sedem berpirsiyariya van komkuj kustinan siyaseta drok ya dewleta Tirk e. ro j, li ser dijminahiya kurdan sazkirina serdest ya dagirkeriy, di bin zordestiy de girtina civak, ji bo tina mej, rebniya wijdan di rojev de ye.
 
Her tim li dij xeternakiya kurdan, bi gotinn welat, milet, dewlet, al; ji bo hzdayna neteweperest fazm, her cre siyaseta tunekirin li ser gel kurd t pkann. Rveberiya Tirkiyey ya dagirkeriy, ji bo ku ber hem gelan li dij kurdan bide r, er, lnc pir dixebite.
Encama van poltikayn qirj helbet w ne bas be. Zirara her mezin w dewlet civak bibne. Lewra bi hezaran sal e geln Mezopotamya Anatoliyay bi hevre jiyane di navbera wan de pirsgirkn ol netew tuneye. L ger ku ps li van poltakayan ney girtin, w komkujiyn weke Meletiy kustinn weke mirovn Hrant Dnk her dem bidome di van kustinan de w her dem nciwann me b bikarann bne kustin
 
                                              Hesen Kizilkaya
 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org