ÊŞA TENÊBÛNÊ

Ji girtîgeha Mûşê Mahmûd Baran 

Wergera ji tirkî: Hesen Kizilkaya

         Tenêbûn; xwuşka veqetînê...Li gorî hinan jî birayê mirinê...Her yek ji me di jiyana xwe de li cihên cur be cur tenê ma ye. Gelo tenêbûna kuderê û kîjan mekanî giran e? Yan jî veqetîna kîjan dem î? Helbet ev mijar dû û dirêj e û li gorî her kesî cuda ye..

         Lê êşa tenêbûnê çawa ye? Mirov dikare terîf bike gelo? Rengê wê çawa ye?...Belê, nameya ku ezê îro bi we re parvebikim, tam ne be jî vê êşê radixe ber çavan. Em ne xerîbê êşa veqetîn û tenêtiyê ne..Lê kesên ku herî zêde êşa veqetîn û tenêtiyê dijîn jî, girtî ne.. Nameya girtiyekî bi navê Mehmûd Baran li jêr e. Dixwazim tenêtiya girtiyan bînim bîra we..

****

Ez vê nameyê ji zîndana Mûşê, ji hucreya qatê çaran, ji Bêrîvan Amed re dinivîsînim. Bi hêviya qencbûn û başbûna te, silav û evînên xwe ji te re pêşkeş dikim.

         Te ji dost re gotibû, `bila hinekî behsa xwe bike û hinekî jî behsa zîndanê...` Başe, ezê behsa xwe bikim. Lê ma tu çima ewqasî bê-wefayî? Te çima hinekî behsa xwe nekiribû. Ma gelo gotinek, tenê gotineke bi rengê `ez başim, bila meraqa min neke....`têra çi dike Bêrîvan? Ev ne têra jihevdûrbûniya bi salan e, ne têra hisreta canan û ne jî têra evîna dilan dike.

         Tu çi dikî? Niha li ku yî? Nexweşî an saxî? Di kîjan berqef û neqebê de, di paşila kîjan çiyayî de yî? Ezê her û her li benda bersiva van pirsên ne diyar bim..

         Ezê çawa û bi çi rengî qala xwe û qala zîndanê bikim, nizanim. Gelo ezê bi hestiyariya xalekî an bi hêsîriya girtiyekî û an jî bi germahiya hevalî ji te re qala zîndanê bikim..? Ku tu bi yek hevokê dibêjî zîndan çiye, wiha ezê bersiva te bidim; Zîndan sir e, seqeme, tirse, xofe û mahrumiya ji her tiştî ye.

         Ez vê nameyê roja cejnê ji te re dinivîsînim. Îro cejn e. di rojên wiha de çavên girtiyan bêtir li dost û hevalan, xwedî û xwedanan digerin. Niha li derve hemû kes di coş û sergermiya cejnê de ne. Ji bo ku hev bibînin û vê coşê bi hev re parê bikin, hinek ji bajarekî diçin bajarekî, hinek ji welatekî diçin welatekî û hinek jî ji xeteke derin xeteke din. serxetî û binxetî, li ber têlên rêsayî heskirin, bêrîkirin û hisreta perçekirî dirêsin...

         Di rojên wiha de; silavek germ nameyek an jî kartpostalek, bi qasî zarokek kêfa girtiyekî tîne. Lê ku ev jî nebin, ji bê-wîjdanî, ji xemsarî û ji bê-wefatiya dost û hevalan tu serî hildidî. Lê tenê serhildaneke bêdeng û xwe bi xwe ye. Qêrîn û hewarên te hene, lê tu pê li wan dikî û derbas dibî. Lewra tu mehkumî! Mahkumekî destgirêdayî, mahkumekî qidumşikestî, bê-taqet! Mahkumekî ku hemû hêza xwe dikare bide xewn û xeyalên xwe. Hewqasî neçar û hejar !

         Îro cejn e. tu dikevî fikaran, gelo ez dikarim îro çi bikim, dibêjî. Tu ya rast bixwazî, ewqas tiştên ku tu dikarî bikî jî tunene. An mîna min tê ji heval û hogiran re çend rêzikan reş bikî, an tê xwe di cîhana pirtûkan de wenda bikî. an jî tê derkevî hewşa teng û hinekî ji xwe re bigerî.

         Li hewşê serê te di ber te de ye, tu ketiyî fikaran; pêleke xem û kederê hemû laşê te radipêçe. Tu serê xwe radikî û li asîmanan dinêr, asîman jî çengeke û hisret jê dibare.

         Tu weke evîndarekî ku ketiye xeyalên evîna xweyî tirsok, ji xwe re xeyalan saz dikî. Tu daristaneke ku bi quntara çiyayekî ve zeliqiye dibînî. Di zikê daristanê de kaniyeke bi gujeguj, li ber kaniyê darên ku roj û asîmanan vedişêrin, li ser daran fîxana bilbilan û qeba kewan, li ber avê gula bilbil !

         Hinekî bêhna te fire dibe, tiştekî sarogerm di dilê te de diherike. Lêvên te ji ser hev radibin, dibişirî tu.

         Lê rastî ! Rastî weke şûrekî zingarî û kêreke ko di dilê te de diçike. Rastî; hêsîrê ye, neçarî ye, rastî çar dîwarên reşî bilind, têlên rêsayî...

         Weke miriyê ku serê xwe li kevirê gorê dixe. `Heyhat, Heyhat !Yê girtî û yê hêsîr ezim ez` dibêjî.

         Divê ez ji te re behsa tenêtiyên zindanê jî bikim; carna tu di nava lepên tenêtiyeke tarî de diperpitî. Lanetî, li ser defa sînga te rûniştiye. Bi lepên xweyî reş dilê te diguvêşe. Bêhn li te diçike. Di van rojan de ez her û her strana Seîdê Gebarî dinihûrînim:

                   Oy felek ji bo çi te miradê min bi çi neanî

                   Maldarî ji ba min çû feqîriyê li min danî

                   Van hevalan ez ji bîr kirim tevan pişta xwe didan min

                   Bi carekê van xwediyan ez difroştim bi erzanî oy felek....

         `di nava ewqas hevalan de tu çawa tenêtiyê dijî?` dengê vê pirsa te dikeve guhê min. Wê gavê ez jî wiha ji te bipirsim; gelo ji bo tenêtiya te yî di nava ewqas mêrg û kanî, newal û geliyan de divê mirov çi bibêje...

         Ez zanim niha tu dibêjî; `tu ne ew kesî ku têkevî nava van hest, fikar û ramanan...Ma ev çawa dibe? Lê ji bîr neke, ku mirovê hêsîr nîvcanî ye. ji xwe her tiştê zîndanê nîvco ye Bêrîvan. Nîvcotî û rastiya nîvcotiyê? Tiştekî xerîbe ne wisa?

         Hewaya ku tu dikşînî hundirê xwe, pariyê ku tu dixwî, têkiliyên ku tu datînî, planên te, dostaniyên te...Hemû, hemû nîvin, nîvcone û kêm in. Tiştê ne kêm û ne nîvco, jan e, êş e. li zîndanê hemû tişt nîvcone, êş tam e. jê wêdetir hisrete, bêrîkirine û jê wêdetir derew e...

         `ma tu jî` nebêje Bêrîvan ! Helbestvan çi gotiye; `Tu ciwaneke dilçeqel jî bî, ne xem e, êvar zû dadikeve hefsê...`

         Lê ji derve tu kesek bi vî aliyê teyî reben nizane. Her û her gotineke mîlîtanî, awireke partîzanî, bişirîneke polatî hêvî dikin. Kesek naxwaze vî aliyê mêrxasan bibîne. Kes nizane ku di ber bedena cangoriyekî de jî dilek heye û di her dilî de jî kulek heye....

         Nebî nebî tu nebêjî ev ketiye dudiliyê ha. Rewş qet û qet ne wiha ye. tenê dixwazim aliyekî dilê xwe ji te re vekim. Aliyekî herî dûr û kûr, aliyê herî bitalde û tarî, aliyê herî xir û xalî...

         Carna tu xwe weke masiyê di aqvaryumê, pariyê di devê gur û qurbana di nava lepê cinawir de dibînî. Ku tu hewaya aqwaryumê bibirî, ne gengaze, masî bîst û çar saetan nikare bijî. Ku gur devê xwe bigre, wê qurban di nava qîl û diranên wî yî tûj de hûrî hûrî bibe. cinewir, lepê xwe bijidîne, wê kezeb û dilê qurban biperçivin. Ma gelo rewşa hêsîrekî jî ne wiha ye. bi ser de ku ev hêsîrtiya Romiyan be...

         Lê ku tu wiha bibêjî; `Ez dilê neyar xweş nakim. Ma ne rik û inyade; ez jî nabim parîkî nermojekî ! bi navê trajediyên vî gelî, bi navê rebenê dilê minî kaniya derd û kulan, bi navê Tîrêjên Rojê, bi navê hevaltî û dostaniyên bê-hisab, ez nabim pariyekî hêsan...` Ku te ev sondên mezin xwarin, tê bibî kevir di nava devê gur de, tê bibî şûr û kêr di nava lepê cinawir de...

         Ku te ev tişt ji xwe re kir rik û inyad, tê karibî her tiştî daqurtînî. Ta ku roja te bê...

         Yek jî vetandin te pir diêşîne di zîndanê de. Her veqetandinek bêhna mirinê dide. Carna tu ji dostê xwe, ji dosta xwe vediqetî. We dilê xwe ji hev re vekiriye. Bi deh salan hun bi hev re mane. Di kêf û şahiyê de, di jan û êşiyê de, di zor û zehmetiyê de hun qet ji hev neqetiyane. Lê rojek tê, veqetandin li ser we ferz dibe. Êdî bi çavên dinyayê hunê hev nebînin, hunê hev nebîsîzin. Ev veqetandn dilê te dişewitîne.

         Û dema ku roj diqulibe ser şevê û tarî hukumdariyê dike li jîne, di wir de veqetandinekê dibînî tu! Tenêtî te radipêçe. Weke hemû veqetandina, dîsa tu dimrî! Heta ku roj serî hilde dinalî tu! Her veqetandin, di tahma mirinê de ye.

         Xwe di nava hestên tevlihev de wenda dikkî. Li milekî bi hemû giraniya xwe jiyan, li milekî tu! Li milekî kêf û xweşiyên zarokatiyê, li milekî kedereke birîndar, kedereke bê-best û west! Tevliheviya hestên xerîb Bêrîvan!

         Her veqetandin mirineke. Tu di nava şerekî dijwar de xwe dibînî. Şerê bîranînan û îro..Her gavek, rûçikekî têne ber çavên te. Rûçikekî ku ji heyamê berê daweribiye û hatiye. Rûçikekî bi evîn. Û tu dibî hêsîrê bîranînan her şev, di tariyê de...

            Çi xweş gotiye nivîskar; `her şev bi inyad, ba bêhna mergeke hênik û bêhna xweş ya gihayên havînî, di şibakeyê de qerase dike û dixe hundir. Îşkence li te dike ev bayê zemanan. Bi xedarî, xweşiya jînê tînê bîra te, bê şerm û bê fedî...`

         Şev tarî, şev azad in.

         Her azadî hêsîreyeke,

         Her hêsîrî azadiyeke, ku veqetandin tunebûna!

         `ji bo hêsîrekî, vekirina deriyê bîranînan di hemû şert û mercan de bê-aqiliyeke! Lê carna, lê carna dema gotineke ji agir, lê carna dema hêrsekê, lê carna dema firtoneyekê, lê carna dema serîrakirinekê...bavê te xwedê be jî tu nikarî xwe li ber pêla bîranînan bigrî.` Hevdîtineke ji nû ve, xatirxwestineke bi lez..hemû tişt veqetandinin. Û her veqetandin mirineke Bêrîvan.

         Dixwazim bicemidim îro. Ji serma bilerizim, biricifim û bihejim. Dixwazim ji sir û seqemê seqayî bibim. Belkî ez ji vê xewa giran şiyar bibim. Dilê min bila bicemide. Bila bicemide û bilerizîne dilê min. Dilê rezîl, dilê hetikî, dilê hêlîna hemû êş û kulan..!

                   Veqetandin Veqetandin Veqetandin !

         Her veqetandin feqeke xedar, her feq kemîneke kujer e. ez li ku me, zeman li ku? Cî û dem, dever û heyam weke stêrkeke xuricî dihelin û riya kadizame ez.

         Her veqetandin mirineke Bêrîvan. Evîna min di tu navberan de hilnayê.

         Divê ez ji gulê, ez ji rindê

         Ez ji tavê, ez ji Rojê

         Ez ji bextewariyê, ez ji janê

         Ez ji te, ez ji te, ez ji te....an pir dûr im, an nemînim !

         Jê wêdetir gemariye, jê wêdetir kemîneke xayîne !

         Li dengê jiyana sekan guhdarî dikim îşev. Bûne stareyên min şev, ez qet nexwazim jî. Lê dengek, tenê dengek, weke fermaneke îlahî dikeve guhê min; Her veqetandin  mirineke. Di wê tevlîheviya jiyanê ya bi keft û left, bêhna kederê jê tê. Tije êş û jane veqetandin.

         Êdî fêm dikim ku, jiyan bi xwe veqetandine. Fêm dikim ku, her destpêk veqetandineke. Tenê veqetandin heye. Ji veqetandinê her çare nîne..Wek hukmekî jiyanê, hukmekî ne baş, weke mirinê.

         Di nava xerbeyên welatê xwe de digerim. Bêhna terikandinê tê ji her malê. Weke bayekî hênik ku diherike rihê mirov, bêhneke tê bi baweşînê re. Bi lerzandineke sivik xwe di deryaya tirsê de dibînî. Ditirsî, dixwazî birevî! Ji kê ne diyare. Lê dilê teyî bi xwîn diêşe. Ji her xerbeyekî, ji her serê riyekê, ji ser her kaniyekê, ji pelên her nêrgizekê, ji bin siya her zinarekî, ji her mexelekî û ji her delavekî tu bîranînan didî hev. Pişta xwe didî dara miradan û bi ser bîranînan diponijî. Bîranînên ku wê careke din qet û qet neyên dîtin. Û paşê û paşê...û paşê li qoziya maleke nas xwe dirêj dikî. Maleke ku hatiye koçber kirin, maleke ku bêhna veqetandin û koçberiyê jê difûre. Maleke qedîm ku dîwarên wê ji mîtralyozan bûne weke seradê. Maleke ku bi dûxana şewatê xwe rûreş kiriye.

         Di qoziyeke wê mala nasî arkaîk de hêstiran dibarînî. Li guveguva bê û li bê-dengiya çolê guhdarî dikî. Weke ku wê hemû cîhan bibihîze, di diqîrî; `her veqetandin mirinekeeee!!!

         Heyhat ! Heyhat ! tu bavê zarokatiya minî ey azadî ! Ewil hemû kes zarokbûn. Ter û teze û bi kenekî şilf û tazîbûn, bê hisab.

Şîn, tenê bêhneke şîn, jiyaneke ku di kûrahiyê de dilive, pak û paqij. Lorîneke safî, destdaneke nerm, netebitîn û tolaziyên hovarde. Evîn û hezkirinên bê-hisab..

`azadî di zarokatiyê de destpê dike` lê paşê...Paşê emin, paşe veqetandin...Her veqetandin jibîrkirineke. Me ji bîr kir, `me xiyanet li zarokatiya xwe kir!`. Ji her tiştê paqij û safî dûr ketin em. Halbûkî gelek rengên min hebûn. Di himbêza nalînên jiyaneke perçe wesle de wenda bûn. Min hemû wenda kirin Bêrîvan.

Û niha, niha dixwazim bigrîm, dixwazim jan bidim, êşê bikşînim. Em tu kes ne azad in. Rêwiyê riya veqetandinêne em. Her veqetandin mirineke Bêrîvan.

Were bibîne min, binêre vaye ez li vira me, ku te zanibûna ez çiqasî neçarim Xwarzê, çiqasî bi tenê. Û ku te zanibûna, di vê hucreyên teng, tarî û hêwî de çiqasî li te digerim.

Bêhneke tirs xwe li ser jiyanê daniye. Û ez nizanim ku bêhna çi veqetandinê tê. Belkî gewrik be, bêhna wê reş...belkî di hemû rengan de xwe veşartiye. Ji xêncî şîn, şînê asîman şînê behrê. Di yê bê-dawî de veqetandin tune ye. di yê azad de. Şîn azad e.

Di himbêza çiyê de tu azadî. Ji ber vê jî veqetandin li cem te tuneye...

Ez bawer dikim min dîsa dirêj kir. Niha xebatkarên Radyoyê têra xwe ji min re dua dikin..

Careke din ezê rûyekî din yê zîndanê ji te re binivîsînim. Lê tu jî min bê xeber nehêle. Sê çar heb rismên xwe jî ji min re bişîne. Ji xwe tu rê zanî....

Bi hêviya hembêzkirinên di rojên azad de...

                                               Ji girtîgeha Mûşê Mahmûd Baran

çapkirin