Helbestvan peykerta Kurd  (Bekir Beg Eriz)

Hv Berwar

Ev helbestvane bi taybet li devern Behdnan, Hekar Botan navdar e. Bekir Beg kur Behder Beg ye, ji gund Eriz ye, ku dikeve ser iyay Metnan. Li rojavay Bamern Bekir Beg ji malbateke navdar bye li herma Behdnan, ji ber nav gund w, panav w bye Eriz.

Bekir Beg li sala 1767z hatiye din li gor rewitn malbat malmezinan xwed bye. Ji ber ku malbata w dewlemend bye, di jiyaneke xwe de mezin bye, her ji zarotiy de li ba mirovn zana arezayn w ax ketiye ber xwandin, ta ku fr xwendina qoran nivsn bye. Paan li dibistann Amd, Bamern May li ba mamosta zanayn navdar xwendiye. L ta niha nehatiye zann, ka bawernameya zanat wergirtiye yan na. Weke t gotin, Bekir Beg ji agirtn her zrek, br tj drbn bye; mna ku mamostayn w pesna w didin. Dsan Eriz mirovek vekir, rxwe henekc bye. Ew di nav heval keskaran de xweewst bye. Dibjin, hta Bekir Beg di jiyek (temenek, umrek) bik de b, dema peyv li hevdiann rkdixistin mna helbestan digotin. Ev yeke j guman tde nne, ji ber ku cih jiyana w li Berwar Bala bi taybet gund w Eriz li ser iyay metna bye, ku dmenn pir ciwan speh tde hene; weke kan, robar hem cureyn gulekan, awazn kew, all bilbilan li ser zinaran, li derdora gund w. V yek bala helbestvan me kiandiye, ku afirandin ji van dmenn ciwan speh bike. Ji v yek xuya dibe, ku Bekir Beg iqas aiq Kurdistan bye bedewiya w iqas bandor li nivsn w kiriye. Mamostay nemir (Mela Enwer May) di pirtka xwe de, ya bi nav Kurdn Behdna dibje, di sala 1781z de, helbesta xwe ya ciwan bi kew gotiye di sala 1806an de beyta ul Beg vehandiye. Ger droka jidaykbna w li sala 1767z be, em dikarin bjin, di jiy (temen) 14 saliy de helbest vehandine, l beriya w dem hinde peyv digotin lihev diann.

Weke t zann, Bekir Beg di nav civaka xwe de mirovek hja, bi rmet xwed bawer bye; bi taybet li ba mr Amdiy y navdar Simal Paa, y ku ji sala 1768z-1799z cih Behdnan parastiye nehlaye tu biyan dest xwe jre dirj bikin. Li ser paytext Mrtiya Amdiy, weke t zann, ku padah Behdnan weke rz rewit her sal li ser iyay Metnan dihate rav, nr seyranan. Ji ber v yek di navbera ser Amdiy ser Bamern de ryek vekir. Dibjin, ew r weha rast b, ku erebeyn dar di nav de dihatin din; ji ser Amdiy ta ku ser Bamern li seyrangeha padah, ya jre digotin Ber Mohr; dibjin ew seyrangeh hinde bilind b, ta her kes ba ser kevirn w heya nzk Msil didt .

Dibjin, iqas pada dihate seyrana Ber Mohr dihinarte d Bekir Beg, da ku bi hev re rabiwrin. Dibjin, carek Eriz bihst, ku paa d bte seyran, ji kor xwe re got, em sibe biine iy, da ku darek ba bi dest me bikeve da ku kerek dar y li ser erebeyn dar bi r ve bie jre bikin, da ku l siwar bibin biine cem padah serxwiy l bikin. Dibjin, sibe b, Bekir Beg kur xwe ne iy Bekir Beg cihek ji qurm dareke mezin ji kur xwe re nan kir, jre got, bavo bivir xwe li v cih bide, da ku dar bikeve em kerek dar j bikin. L dema kur Bekir Beg bivir xwe rakir li dar xist, bivir w bi w cih neket, ew ku bav w jre nan kirib. Bekir Beg yekser ji kur xwe re got, bavo mixabin te em li hember padah ermezar kirin. Bekir Beg jre got, kur min d guhek ker me j km be. Dibjin Bekir Beg kerek ba ji w dar kir.

Dem b nzk bihar di w dem de tir km bb, yan her nema b; l Bekir Beg ji herzla xwe du seviyn tir li ker dar kirin ji padah re birin. ax Bekir Beg silav li padah kir, av padah bi ker dar ket, ew ku Bekir Beg ji dar afirandib. Bi rast padah pir ab jre got, ez bawer im, kesek din tuneye, ku mna te di hunermend dartaiy de zana be. Ji v serphatiy xuya dibe, ku Bekir Beg ne bi ten helbestvan rewenbr bye, l hunermendek hja pispor ax xwe bye. Mamosta Enwer May di pirtka xwe ya bi nav Kurdn Behdnan de, rpel 206an de dibje, Bekir Beg ne bi ten helbestvan dartaek ehreza bye, l wnekek zrek navdar j bye. Dibje, ger ji bandora ola slam nebya, ta wneyn mirovan j dikir. L di ser w yek re, kariye hinde wneyn entke biafrne; dibjin, carek xezalek ji dar hejr kir diyar padah Amdiy kir, ku her kes li w xezal nrba, digot ev xezal ya bican rawestiya ye. Herweha rojek mala padah diin seyran. Li ser Amdiy, Nayile Xan, xanima padah li gel b; dibjin baraneke dijwar bariya near bn vegerin mal. L li dema veger, Nayile Xan ji Bekir Beg re got, helbestek li ser seyrana me bje?. Bekir Beg li ser daxwaza Nayile Xan dibje:

 
Seyran qew xwe lezet e
Bax gulan mawerd di nav
Bi amiyan lew zehmet e
Nnin ek zr dirav
 
Seyran bi eshaban xwe in
men bi gulzaran ge in
Hnkatiy di nav dimein
Hj germ nebn roj hetav
 
Bi hnkatiy rabn ji mal
Mecm bbn end heval
Mehbb rindn av bi xal
Dmhriyn navteng zirav
 
Dmhriyn zrn kemer
Kxme etles w di ber
Qume ji perdan bne der
Nexa Xwed rohne li nav
 
Dsan helbestvan me destek bilind di pesinkirin de hebye; mna v helbesta ciwan, ya ku bi Nayile Xan got, dema ji seroya Kaniya Xatn li robar Amdiy vegeriyaye mal; jre dibje:
 
Derkeftim temaakem
Tna roj li din da b
Xeyala dilber nakem
Min dt nhat peyda b
Min dt nakem ji hsan
Hiland perda di rzan
Ji burc hate eywan
Miqabil hat westa b
Miqabil hat rawesta
Du xadim dest li ser desta
Li p w dilber westa
Helat roj li din dab
 
B guman, helbestvan me aiq siruta Kurdistan bye, cihn speh, rind ciwan helbest p heldane, ji wan beyta Kewa ax dibe bar yan barekew, ku kew ji germiyanan ber bi zozanan, kan robaran tn, ew dibje:
 
ewat cb bi nv
hewar li van feqra
xwe xand kew kov
Cab veda bo xsra
 
Lda keyfa bihar
Ew ne ber keviya
Dihat ser adar
Belek bn mrg kan
 
dsan beyta ul beg navdar e jre dibje:
 
Gel xelk xas am
Guh biden v neshet
Cind xelk xulam
Bax biken xilmet
 
Hn qenc biken ya temam
Qet neken xeyanet
 
dsan beyta A navdar e, ku dibje :
 
Hey a a, hey a a
Tu hevrana nahr ba
Tu y diger hey p pa
Hey a a
 
v beyt bi van rzikan bi daw dine.
 
Bekir Beg Eriz me
Ji mezheb afi me
Bi esl xwe y kurd me
Weiz me j y feyde ye.

 

avkan
 
Kurd li Behdnan (Enwer May), apa duyem, Dihok 1999.
Hozanvant Kurd (Sadiq Behaedn), apa yek, Bexdad 1980
Dwana Kurmanc (Ebdulreqb Yusif)