Mela Enwer May - Rewenbr ntimanperwer, 1913-1963 z

Hv Berwar

Mamosta mela Enwer May li adara sala1913z, li gund May, li herma Berwar Bala, ku girday qeza Amdiy parzgeha Duhok ye ji dayk bye. Mamosta ji malbateke oldar resen bye, ku ra Neqihebend ji xwe re girtiye sofiyet sala 1915z bab w x Mohemed jiyana xwe ji dest dide ku jiy w ne gihaye s salan, diya w perwerdekirina w dide dest xwe; mna hem jinn bi rmet n Kurd hem iyann xwe dimezxe ji bo perwerdekirina zaroyn xwe, weke jineke oldar, w dixwest ku yek ji zaroyn w bibe zanayek ol y mezin; mna bab xwe. Ji ber w yek, her di jiyek bik de, diya Enwer ew dan ber xwendina Qurana proz li gund May, l pit demek, diya w zan, ku xwendina seretay li gund Bamern hatiye vekirin. W kur xwe hinart cem hind nasyarn xwe li wir ji bo xwendin. Weke t zann, Enwer xwendina xwe ya seretay li gund Bamern bi daw aniye. berdewam b, ku xwendina xwe ya ol bi daw bne. Paan li gor rewa w ax, Enwer li mizgeft gundan digere, ji bo bi dawkirina xwendina xwe, taku li Amdiy binecih dibe, roja 24 lon 1936z bawernama zanist ya ol li ser dest zanay bi rmet okr Efend miftiy Amdiy, y ku li sala 1938 ye ber dilovaniya xwed werdigire. Dsan May melatiy li hind mizgeftn Berwar Bala dike, l li ser v yek berdewam neb, ji ber ku ew di sala 1938an de die Bexdad, daku ezmna xwe di wezareta perwerdey de bike, ku bibe mamostay ziman Ereb li dibistann amadey. Paan v xebata w, ji ber end egeran ser negirt, paan di sala 1939an de li gund rwana Mezin b mamosta, ku girday qeza Mrgesor e. Dsan May ji bo mamostat li pir gundn Kurdistan digere li hind hermn Kurdistan raq dibe fermanber, l May mna her kurdek ronakbr ji azarn gel xwe dr neb siyaset jre dibe oksicn (O) jiyana w; bi taybet pit orea 14 trmeha 1958an li raq. Dsan May li radyoya kurd, li Bexdad kar dike di rojnamegeriy de rolek mezin dileyze; herweha dibe endam yekemn, endam desteka birvebir ya yektiya rewenbrn raq endam sendikaya rojnamegeran li w ax, ji ber ku May mirovek aktv bye, bi taybet di war rewenbr siyas de. Ji bo zdetir ku rewa Kurdan alakiyn wan li chan bide naskirin, di sala 1959an de ye na Mil. Li gel grupeke mil ji aliy hikumeta raq ve, ax vedgere, die Sovyeta ber hind hevdtinan li gel hind nivskar rewenbrn kurdn sovyet pk tne; yn weke Qenat Kurdu Dr. Selmas hindn din. Ji ber ku May bi jiyana siyas ve girday b, ji lew re di karn xwe yn mamostat, fermanber rojnameger de nekarb berdewam be, ji ber ku t astengiyan dib pir caran tat zndan kirin drxistin bo hermn dr weke sizadan. May near ma di destpka 1962an de tevl orea kurd bibe; ew dibe perpirs cepey Xaneqn bo mawey salek, paan bi fermana ore hate herma Badnan - bi kar ore. L mixabin li wir jiyan nekir, ji ber ku di vara em, 22 huzeyrana 1963an de ji aliy rijma raq ve bi hrieke firokan t gulebarankirin ehd dibe, dibe streke ge li asman ore berxwedana gel Kurd de.

alakiyn rojnameger gotarn belavkir di rojnamegeriya raq biyan de:

ax May li Bexdad dijiya, sala 1940-1941 w dixwast ku belavokeke kurd derbiket, daku di rya w de azarn gel Kurd, and kultura kurdan bide nasandin. Ji ber w yek, May biryar da,  ku kovareke heyvane yan werz li gor iyann xwe, bi ziman kurd Ereb bi nav (Mzan-trazu) derbiket, l ji ber rewa w ya okonom siyas nebna alkariy ji i cihan ve, ev proje bi ten nav ma rpeln w ronah nedt. Dsan ax malbata Bedirxaniyan li am kovara Ronah bi ziman kurd bi ptn latn der dikir, May hem jimare dixwandin li cem xwe weke arf diparastin, taku roja ehd by. May bedar di v kovar de dikir, pnc helbestn w tde hatine weandin hem siyas bn. Ew helbest j ev in:

1-     Serbest, ku ji 42 rzan pk t, ew li bajar Amdiy nivsandiye di jimara kovar ya 12an de sala 1943an hatiye weandin.

2-     Pesna welat, ew j mna sirdeke ntiman ji xortan re nivsandiye.

3-     Xebat, jimare 15, rpel 20.

4-     Tirsa min ji xwed.

5-     Cewaba ji teref xwed.

Di saln 1946 nde d May li ser siyaset nenivsandin, ji ber ku her tim di jr avan de b. Bi ten titn kultur gelr mna helbestvan geler Hemk Tuv. Ta niha j helbestn Hemk Tuv di herm de nav deng in. Pit orea 14.07.1958an li raq, w dikar w bdengiya xwe ya end salan di rya kovara Ruenbriya Nuy de derbixe, ku kovareke kurd b, bi ziman kurd derdiket radyoya kurd rojnama Zeman, Alblad, Xebat kovara Ronah ya Hafiz Mostefa Alqaz derdixist; rojnama Serbest di sala 1959 de, ax ye na Mil du gotar li rupeln Gel belavkirin, ku ziman Partiya Komonst ya n b. Yek ji wan gotaran li ser Kurd alkariya wan ji bo rjma komara raq, ya din li ser Kurd rola wan di droka kevin n de. Dsan May smnarek li ser rewa Kurdan pk kir ( li Nadiya Netew li Pkng) . Dsan li vegera w, di Rsiyay de hevpeyvnek digel hate kirin. Di rojnameya (Al Piravda al Sovyetiye) li ser alkariya Kurdan ji bo parastina komara raq rola wan di avakirina atiya chan de dtinn wan ji bo peroj. Dsan li kslovakiya di hind rojnaman de li ser rewa Kurdan and hunera kurd gotar belavkirine. Dsan ji nivsn May yn giring proz pirtka w ya bi nav (Kurd li Behdnan),  ku nivseke, lkolneke drok civak ji peydabna Kurdan br baweriyn ol, rewt sirt gel Kurd edebiyata wan, ku yekem pirtk e li ser Behdnan hatiye nivsandin, ta ku niha j mna jdereke girng di dest rewenbran de ye. Weke t zann, May di qada rojnamegeriya kurd de xebateke proz meandiye, di piraniya rojname kovarn kurd ereb de li raq di w ax de nivsandiye. Herweha di radyoya kurd de du bername hebne, yek li ser edebiyata kurd ya duyem li ser droka kurd. May weke rojnameger siyasetmedarek Kurd di jiyana xwe de roleke hja leystye, ax Xwed j raz (mamosta Salih Ysiv) pniyar kir, ku pwst e yektiya nivskarn Kurd were damezrandin, may yekem kes b, ku pniyara w pejirand bi germ pwaz kir. Dsan di sala 1960 de, ax kongireya mamostayn Kuristan ya duyem li bajar (eqlawe) hate sazkirin, May bedar b peyvek bi ziman ereb li ser (x Ad) pk kir.  Herweha helbesteke helbestvan dasin (Baba Rax Hemedan) bi nav (Meyrem Ceifer) di kovara Ronah, jimare s de sala 1960 hate weandin. Dsan babetek li ser helbestvan Kurd ( Abdul Semed Babek) di kovara Ronah de (jimare 5-6) ibat Adara 1961, li jr nav (Wjey Kurd)  belav kirin. Bi v away peywendiya May rojnamegeriy hate qutkirin, ax tevl orea kurd bye; li baur kurdistan roja (12.01.1962) .


May helbest

Weke xuya ye, May di nivsna helbest de pir areza pispor bye; w li ser pir babetn cuda helbest nivsandine; bi peyvn nazik qeeng dmenn rojname kovaran xemlandine; mna helbestn evndar, oregr civak .end rzek ji helbestn evndar, mnak:

Ey ehn ah chan sma weku mah meh
Te ji me kiaye ak ma ji ber i sc guneh
Ger sca me giran e l bel ev roke b
Paznde sal kevtme zndan bide efoya meeh
Dm zer, hr per, ey qblegeha Enwer
Bide min destra tewaf, tu y beyta Mekeh

Herweha May her ende ji malbateke ol bye, l bel hesta w ya rohn pak weke ronakbrek serbest hest bi her tit kiriye, di civaka kurd de weke asteng jann civaka Kurd, bi rexne anne ziman; weke di v helbest de akera ye:

Ji dewlet ser x mela
Jna li Kurda bye bela
Hind te drok xand
ak ji wan dtiye gelo?
Herdem ber Kurda diden
Jar dl teqela
Axa x sof mela
Kaye nav Kurda xela.

Dsan May bi fikrek ron rewen   netewayet xwestiye bibe irayek, li dij tar, feodalzim nezann bang li ke kuran kiriye, ku derman derd me tim zann e. ax kovara Ronah Hawar dihatin weandin, May dixwest xelk li hawr xwe, hemyan bi ptn latn fr xwendin bike bang li gel xwe kiriye, ku li rojname kovarn xwe xwed derbikevin; weke di van rzn jr de xuyakir:

Bixwnin, bizanin d bin serbilind
Belavken Gelavj, belavken Hawar
Li gel yek d rast bin, di gel we me ez
Ji bo milet xwe nebin sist xwar
 
Herweha May di helbesteke evndar de dibje:
 
ro bes min d rn
Ew nazika sindis di ber
Hate bi min nazenn
Roj e ji burc hat der
Zivir, li min da awir
are ji min , hi fir
Sne dil tev kun kir
Cerg kezeb li min kir du ker.

avkan
1- Kurd li Badnan (Enwer May) apa duyem Duhok 1999
2-Hozanvann Kurd (Sadiq Bihaeldin Amd) apa yekem 1980 Bexda