HAWAR xwediy w nehatine naskirin?!

1 / 2

Ev i susret e?!

Heyder Omer

 

                        

-Yekemn mercn serkeftina lkolna zanist ew e, ku div lkolner, ber p, piya xwe bipelne.

-Her gotinek, nernek bonek li gel babeta lkoln tkildar e, iqas kurt bik be j, div lkolner pita xwe t yal neke.

-Hem bon nernn, ku HAWAR anda xwedy w nerxandine, ne ji xwe ber ne, bel ewana encamn mijliyn dr dirj in bi HAWAR re, bermayn cefayn giran in.

-Mirov nikare nern bonn payebilind li bazarn bazirganiy bela bi dest xne, da bela ragihne.

 

                                                                       - 1 -

B ku em droka malbata Bedirxaniyan dubare bikin, hema bi kurtah dikarin bjin, ku hem zana, droknivs, lkolner, rojnamevan, nivsevan rewebrn Kurdan yek xal diespnin, ku ev malbat hm bingehn y rojnamegeriya kurd bi pnsa mr Miqdad Midhet Bedirxan daniye. Ev kar aristan, digel xebata wan ya dr dirj di qada kurdeweriy de, na wan di droka Kurdan de gelek fireh kiriye, her kes Kurd, di gelek waran de, nemaze j di warn rewenbr zimanewany de, xwe deyndar wan dibne, heya j t, rmeta wan diparze.

Ev parastina rmet xwe bi pir awayan diyar dike, i bi xwendin vekolna berhemn wan, i bi nveapkirina bermayn wan, i j bi kefteleftn salane ji bo vejna branna xebat karn wan, ta ku yekemn mezintirn pirtkxaneya kurd li Duhok bi wan tte navandin, ev b ar carine j konferansa rewebr rojnameger a Bedirxaniyan t lidarxistin.

Navenda ewrup ji bo lkolnn kurd, Havbn Dezgeya ap belavkirin amadekarn v konferansa aremn bn, hikumeta Bar Kurdistan j lna w hilgirtib ser miln xwe.       Amadekaran weha tir dtibn, ku w li Berln; paytexta Elmanyay di her du rojn 21 22. 04. 2007 de girdin.

Eger em pirsa guhertina cih konferans, ku Berln dike berdla Kurdistan, gelek pisporn apemeniya kurd ji v konfrras b par dike, bi pa xwe ve bihlin, em dikarin bjin ku bi rast pirogram, mijar axiftevann konferans karbn bala gelek kesan biknin, nemaze j hebna lgervan lkolnern biyan, ewn ku anda kurd meraqa dikin.

L di heman dem de, ew pirogram, mijar lkolnern, ku bedar axaftinan bne, pirseke din dilivnin ; pisporn rojnamegeriya kurd, ku sis ji wan li Elmanyay dijn, ew j ev in : Dr. Husn Hebe, Dr. Ebdilmecd xo Dr.brahm Mehmd, ima ji v konferans hatine bi drxistin ?!.

Di pirogram de du babetn, ku v pirs li gel mirov dubare dikin, hebn ; babetek ji wan li ser rewa weann kurd li Sry ye,ku para berz Srwan Berko b,  ya din li ser Celadet Bedirxan e, ku para berz Dr brahm Seydo Aydogan b.

B ku em nerx wan her du berzan nizim bikin, em bawer in, ku her kes dizane s pisporn apemeniya kurd ji Kurdn Sriy li Elmanyay dimnin, ji bo konferans nehatine vexwendin, d aneke pirsane ye mezim bide p helwesta amadekarn konferans, d bipirse : Gelo  awa em d ji bo Bedirxaniyan wefadar bin, di heman dem de j em agirtn wan ji van alakiyan bi dr dixnin ?!.

Ev ji hla teknk de, l ji hla zanist de susret hna giran e, ji ber ku dsan her kes dizane, gava  pisporn babetek li meydan hebin, agirt rola guhdaran digirin, av guhn guhdar temaevanan ber bi wan pisporan de digerin, nemaze j eger ew guhdaran zanibin ku yek ji wan pisporan ; Dr Husn Hebe, xebata xwe li ser berhemn Bedirxaniyan kiriye, pileya zanist bi w xebat wergitiye. L mixabin ew xebata giranbiha neb sedema, ku xwediy w ji bo v vestval ji bra nebe.

                                                                  - 2 -

Sernivsa babeta, ku para berz Dr. . S. Aydogan b, Celadet Bedirxan, HAWAR kurdayetiya n di enternt de min l guhdar kir. Bi rast yekemn guhdariya min ez ber bi w de kam, ji ber ku Dr. . S. Aydogan du-s caran dubare kir, ku d titine n, ku kesek din di HAWAR de nedtine, diyar bike, du-s caran dubare kir, ku HAWAR hna ba nehatiye xwendin, du-s caran dubare kir, ku Kurdan lkolnern wan hna j Celadet Bedirxan nas nekirine. Lewre j min careke din, bi meraqeke mezin li axiftina w guhdar kir, cara syem j l vegeriyam, belk wan titn n, ku ji w berz ve xuyabn, hnbibim bizanibim. L mixabin, wek Kurd dibjin, ez pir poman bi trik vala vegeriyam.

Berz Dr. . S. Aydogan, ne ten titek n diyar nekir, l bi ser de j guh neda merc pdiviyn lgern vekolna zanist. Berz du-s caran got: Em Kurd agahiyn bela didin hev. Ev peyva bela di war bazirganiy kirn firotin de bbiha bnerx titan diyar dike, ango tu dikar titek, b ku tu diravan ( pere ) bid, werbigir, pre j gava di war agahiyan zanistiy de bte xebitandin, hng dikare wateya bcefa bxebat hildigire. V lom, gava mirov v peyv di piya axiftinek an gotarek de dibihse dixwn, hng bendewar agahiyn, ku encamn cefa xebatine dr dirj in, dimne.

Her guhdar axiftina w d bibne, ku ten jderek ji bo xwe kiriye palpit, pre j xebat cefayn kesn beriya xwe ji bra kirine, an j nexwestiye bi br bne, da bte xuyakirin, ku ten ew Celadet Bedirxan nas kiriye, HAWAR xwendiye, di w gihtiye.

Berz Dr. . S. Aydoxan, bi v yek, di ser giringtirn mercn avakirina lkolneke zanist re gav dike, pre lekeya mezin digihne kar xwe, riya atiyn drok zanist li p xwe dz dike.

Hna em agirtn xwendin bn, mamosteyn me em hnkirin, ku pdiviya her giring sudar di war lkoln lgerna zanist de, ew e ku div lkolner, ber p, piya xwe bipelne, heye ku kesek beriya w ew mijar vekola be, nern bonn xwe diyar kiribe, her nernek, end bik, kin kurt be j, eger li gel babet tkildar be, div lkolner pita xwe di w yal neke. Her weha hem lkoln lgernn me xwendine dixwnin j v rastiy diespnin, ji ber ku wek Kurd dibjin Dar li ser koka xwe n dibe. Ez bawer im, ku hem mamosteyn berz Dr. . S. Aydogan ev agahiyan ji w re diyar kirine, hem j ew bi xwe van rastiyan dizane.

Lgervan Dr. . S. Aydogan weha die, ku HAWAR nehatiye xwendin, l nizane ev bona, ji hlek de, hem xebatn li ser HAWAR hatine kirin, ewan cefayn, ku hinek warn HAWAR nerxandine sd j wergirtine, bin p dike, ji hla din de j hem lgervan, lkolner, nivsevan rewenbrn Kurd tawanbar dike, ku wan nerx anda xwe nezanne, ji ber ku wan HAWAR; kaniya anda kurd ya n, nasnekirine. Ev j tawaneke giran e, nabe, mirov xelkn din, b pelandin, bi w scdar  bide xuyakakirin.

Me li jor gotib, ku berz, ji bo v babeta mezin, ten jdereke ji xwe re kirib palpit, ew j xebata her du berzan Malmsanij Mehmd Lewend b, ku sala 1989 li Uppsala/Siwd, di bin sernav Li kurdistana Bakur li Tirkiy rojnamegeriya kurd  1908-1981 de hatiye apkirin. Tev ku ev xebata wan berzan karek girangihaye, ku 76 weanan, i rojname, i j kovarn kurd, ku di navbera wan salan de hatine weandin, bi xwedevanan didine naskirin, l nikare bi tenha xwe bar lkolna babeteke, wek ya berz daye ber xwe, hilgire.

Xwespartina jdereke tenha ew xiste riya a, lewre j ew hem xebatn, ku beriya w hatine kirin ji bra kirin.L tit mirov matmay maliq dihle ew e, ku awa akadmkerek dikare xwe bide bawer kirin, ku milet w heya ro HAWAR xwediy w nas nekirine

Xebat cefayn ku Celadet Bedirxan kirine dane, xizmetn w ji bo and wjeya gel Kurd bne sedema sereke, ku rewenbrn Kurd nikarin wan cefayan ji bra bikin. Her kes ku li ser wje, apemen ziman kurd hevokek gotiye, tu pjn cefayn w di w hevok de dibn.

Yekemn pirtka li ser droka wjeya kurd, ku rehmel Eladn Sicad sala 1952y di bin sernav mjuy edeb kurd de apkir, di apa1971 pikek li ser apemeniya kurd l zde dike, di rpela 555 de HAWAR dinasne.

Her weha Prof Dr. Maruf Xeznedar di pirtka xwe de Drkoa wjeya kurd ya hemdem ya ku pileya doktor sala 1967 li Sovyetistana ber p wergirtiye, hevkar me Dr. Ebdilmecd xo j sala 1993y bo ziman ereb wergerandiye,  HAWAR rola w dinasne, weha die, ku HAWAR di nav apemeniya kurd de bi away xwe y wjey zimanewan t naskirin. Flologiy aferner nivsevan jrek Celadet Bedirxan ew sala 1932y damezirandiyeew metriyaln xwe li destpk bi her du alfabtn ereb latn diweandin, di d re j hem rpeln w bi alfabta latn bn..ev kovar roleke gelek ern di belavkirina v alfabta, ku li gor fontka ziman kurd ye, de lst, bingeha ziman kurd y hemdem dan ava kir, berxwe da, ku ziman kurd ji peyvn biyan rizgar bike. p de dihere: Ev yeka di saln sihiyan de mijara gengeeyan b, ji ber ku bi awak ne yekser li gel rewenkirin nzkbna wje ji cemawer gelr ve tkildar b. HAWAR bi her du zaravn kurmanc, ya bar ya Bakur, berhemn helbesta kilask ya hemdem, berhemn zargotin weandine, irove lkolnn wjey j belav kirine, hinek pirsgirkn and yn curbecur j gengee kirine(1).

Gelo mirov dikare bje ku xwediy van bonan HAWAR nexwediye?!. Her weha HAWAR na xwe di pitrka berz Cemal xeznedar de Raber rojnameger kurd ku sala 1973y li Bexday ap bye, di ya berz Prof. Dr. Kemal Mezher Ehmed  Tgeyitin rast un le rojnameger kurd da ku sala 1978 li Baxday ap bye de dibne.

Dengvedana HAWAR xwediy w  snorn Kurdistan derbas dike, Prof. Dr. Qenat Kurdo li Sovyetistana ber bendek li ser w dinivisne (2), berz Ysiv Melek warek kesayetiya Celadet Bedirxan di pirtka xwe bi ziman ereb de weha w dinerxne: Firansizan li Sriy dest arkariy nan dan, l ew raz neb, ran nkar wezr raspr li welatek ewrup dan, ew raz neb, karbidestn tirkan pileyine bilind j re xuya kirin, ew raz neb, ew raz neb xwe girday bibne, bi serbest ew jiyana xwe terxan doza Kurdan dike(3).

Hevkar me Dr. Ebdilmecd xo gotarek li ser rojnamegeriya kurd li Sriy, di kovara PIRS de diwene, HAWAR xwediy w cihn xwe di w de distnin. Xwediy gotar di penava nivsn nivskarn HAWAR de weha die, ku Rpeln HAWAR bi pnsn rewenbrn kurdperwer, wek Dr. Kamiran Bedirxan, Osman Sebr, Qedr Can, Cegerxwn, Ebdela Goran, Tewfq Wehb; Dr Nredn Zaza, Ehmed Nam, Red Kurd h.w.d. xemiland ne, l helbest di sng hejmarn kovar de cih xwe standib.187 helbestan bi xamn 50 ristevan, ji hem ben Kurdistan t de hatine belavkirin (4).

Xwediy v gotar j rola HAWAR di pvajowa helbesta kurd de li Sriy diyar dike, ku ew gelek helbestvan pk civaka kurd kirin, ku dengvedan wan heya ro j zndrtiya xwe diparze, weha die, ku HAWAR helbestvanek pk Kurdan kir, ger helbestn w di destn helbestvann ro de peyda bibana, helbesta kurd w karba , di bin babdra w de, pveneke berav bidta. Ew hebestvan j Qedr Can e(5).

Her weha Dr. Kamiran Bkes j gotarek dinivisne, t de rola HAWAR xwed sernser w Celadet Bedirxan di and, rojnameger, hiyariya netew de diyar dike, dibje: B guman pay, nirx, rmeta HAWAR di dil her Kurdek de gelek berz bilind e. i gav yek bixwaze li ser rojnamegeriya kurd vekolnek bike, yan titek binivse, helbet HAWAR ciyek sereke taybet di w lkoln an nivsar de distne. unk, bi rast HAWAR ne ten kovareke kurd b, ew dibistaneke git ye kurd b j. Bel, dibistaneke git b ji bo belavkirin hnkirina hmann kurbn yn sereke: Ziman, and, folkilor, tore, drok, erdngar h.w.d(6).

Ez bawer im, ku evan rmetdaran, hinn din wek Sadiq Behadn Mihemed Uzun yn mayn, ku me nernn wan di lkoln xebatn wan de htine, ne ji xwe ber ev helwestan di tenga HAWAR xwediy w re girtin, bel ev nern bonan encamn mijliyn dr dirj in bi HAWAR re. Ewana xwe westandine, ji bo van nernan cefayn mezin dane, bi rojan evan rpeln HAWAR tev dane, di xzn wan rpelan re ne hatine, heya ghane van baweriyn, ku mirov nikare li bazarn baziganiy bela bi dest xne, da bela j raghne.

Rewebr lkolnern Kurdan HAWAR xwediy w naskiribn, ku hinekan ji wan dsan cefayn giran dan, lnn apkirin ji qirikn zarokn xwe girtin, HAWAR careke din apkirin, wek awa her du rehmelyan Hemre Reo hejmarn 24-57 careke din sala 1976 li Elmanyay, Mihemed Bekir hejmann 1- 9 sala 1987 li Siwd, berz Firat Cewer hem hejmar sala 1998 li Siwd ap kirine.

Her yek ji wan kar xwe bi gotarek psk kiriye, nerx paya w kovar, cefayn, ku di ber van karn xwe de dane, diyar kirin. Teqez nerxandina wan rzdaran encama xwedin tgihtina kovar ye. Pre j ewana cefayn kesn din, li gor dilsoz pdiviyn zanist, zor bilind nerxadine, wek awa em dibnin, ku berz Firat Cewer cefay rehmel Hemre Reo dinerxne, gava dibje: Niha, gava ez rpeln HAWAR di ser hev re diqulipnim, ez tdigihjim ku Mrza Hemre Reo bi jinveapkirina HAWAR zehmetiyeke awan kiandiye; karek iqas ba proz kiriye. Ez bawer dikim, ger ne ji v fikir xebata Hemre Reo bya, w HAWAR bi ten di arv pirtkxaneyn hin entelektueln Kurdan de bima, w nivek ji xwendina HAWAR bpar bima. Bparmayina v niv, w di war zimn de gelek ser bi xwe re bianna. Hemre Reo bi jinveapkirina HAWAR, hem HAWAR ji mirin jibkirin parastiye, hem ew ghandiye nivek, hem j r li ber berber nelihevkirinn ziman kurd girtiye(7).

Bi rast, eger mirov hem quncik goeyan vekole, d gelek nern bonn xemxwern anda Kurdan, bi taybet j ya HAWAR xwediy w, bibne, d akere bte xuyakirin, ku ew bon nerxandinn paye bilind encamn efayn giran, yn wan rmetdaran di ber mijliya bi HAWAR re dabn, de bn.

L nerxandina HAWAR cefa anda xwed sernser w, li ba xemxwern and wjeya kurd, ne ten di navbera gotarn wan yn curbecur re tne xuyakirin, bel bi ser de j hinekan ji wan pirtk karn xweser dr dirj terxan HAWAR xwediy w kirine.

Yek ji wan rzdar Dr. Husn Hebe e, ku sala 1982y lkolneke berfireh bi ziman rs li ser HAWAR dafirne, sala 1983y pileya zanist; doktor ( Ph. D) li zanngeha Mosko p werdigire. Y din j rzdar Kon Re e.

Kon Re sala 1992y pirtkek di bin sernav(Mr Celadet Bedirxan; jiyan ramana w )de, bi ziman ereb, li am ap dike. Li gor agahiyn me j w wergiritine, ew dibje, ku w ber p ev pirtk bi ziman kurd amade kiriye ( b ku sala nivisandina w bi kurd diyar bike), l ji ber mercn dijwar nikariy w ap bike. Gava heyam l t, ku ev pirtk bi ziman ap bibe, ew, bi alkariya du dostn xwe, w destnivs werdigerne bo ziman ereb, sala 1992y li am ap dike.

 

Ev pirtk ji pogtin s biran pk t; di bir yekemn de mrn Botan jiyana wan dipelne, bir duhemn terxan Mr Emn Al Bedirxan dike, y syemn j ji mr Celadet Bedirxan jiyan ramana w bra qeder re dihle. L di pey w re, ev pirtk sala 1997 li Stockholm/Siwd bi ziman kurd t apkirin, da xwendevann Kurd yn ziman ereb nizanin, ji w bpar nemnin.

                                                

Mixabin, ne ev pirtk li ba min, li v welat, peyda nabe, da karibim naveroka w ji hevkar xwendevanan re pk bikim, l berhema rzdar Dr. Husn Hebe li ba min heye. Ev berhem dikare bersivn hem pirsn, ku rzdar Dr. . S. Aydogan l digere, bide. Bila ev yeka j para pika duhemna ya v gotar.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

Jder :

(1) Biner malpera Newroz: Rojnamegeriya kurd, bi ziman ereb. Ji ber w werger hatiya girtin.

(2) Biner: Dr. Husn Hebe: Raperna anda kurd di kovara Hawar de. apa yekemm, belavgeha Hogir, Boon 1996, r 10.

(3) Biner: Jdera ber, r 42. Ji pirtka F zkra el-emr Celadet Bedirxan 1897-1951 ya Y. Melek, ku drok cih ap ne diyar in, werdigire.

(4) Dr P. Berwar ( Dr Ebdilmecd xo: Pvena bizava apemeniya kurd li Sriy, yn bi ziman kurd. Kovara Pirs, hej 14, sal 6, Havn 1998z, 2610k.r 6.

(5) Heyder Omer: Helbesta kurd li Sriy. Ndem hej17, sal 1996, 11.

(6) Dr. Kamiran Bkes: Mj rewa rojnamegeriya kurd li Kurdistana Rojava. Kovara Pns, hej 10,bhar 2002, r 9.

(7) Firat Cewer: HAWAR, cild 1, weann NDEM 34, apa yekemn, Stockholm, sala 1998, r 15.

 

 

 

 

 

      

   

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org