Hunera helbest

 5 / 7

Alavn derbirin avakirina helbest

 

4. Hewaldana rokbj

 

Heyder Omer

 

Ev hman huner di penava helbest de ewqas bala rexneya kevin nekandiye, ewan rexnevanan, Erstotals wek nimn, ten bihay w di helbesta destane de zor bilind nerxandine, l rexneya n p de dihere, hewaldana rokbj (السرد الحكائي ) wek serkeftirn hmann helbesta njen dinasne, dibje, ku avahiya helbesta pexane, b hebna v hman nerxbiha, w ji ber kmaniy binale. Pre j xuya dibe, ku helbest her tim bi xwe re di cird de ye, durvn n, li gor cjn tgihtina erxa xwe, dipelne.

Hewaldana rokbj berztirn hman ristina tevna rok ye, ku byeran ji wney heyn dikne wney zimanewan y huner.

Eger em berxwe bidin, wateya v hman bipelnin, em din bjin, ku  di bingeha xwe ya zimanewan de, wateya lidhevhatina gelek titn, ku li gel hevdu tkildar in, dide, wek trmek dsan wateya lidhevhatin digel xweikbna herikna xeberdan dide, l wek trmeke wjey wateya hewaldan bihevgirdana byerek, an j gelek byeran dide, i ew byeran rast bin, i j aferna guhz bin.

Ev danasna daw dide xuyakirin, ku ev hman roleke berbiav di avakirina yektiya helbest de heye, imk ji hlek de, dikare bi hebna byeran, zindtiya w yektiy xurtir bike, ji hla din de, hem ben helbest li gel hevdu dibestne.

Nerxandina hewaldana rokbj bi v away, bersiveke giring, ji bo pirseke giring, diyar dike. Gelo i tkildar di navbera njeniy bermayn ber de yehe?.

Refek mezin ji helbestvann njen weha diin, ku njen, wek qunaxeke afern,nema li gel bermayn beriya xwe tkildar e, ew hem damarn, ku bikaribin w li gel bermayn ber bibestnin, birrne sotandine. Ewana, bi v yek, valahiy dixin navbera her du qunaxan.

L tev v bona wan, ewana nikarin nerx rokbjiy giringiya w di avakirina helbesta njen de erzan bikin.Ma em nabnin, ku helbestvann njen, ne ten rokn n dibjin, bel bi ser de j pir caran xwe bi ser rokn kevin de paldidin, da bi wan, an di riya wan re, segrn erxa me irove bikin, pre j em dibnin, ku ev yeka di helbesta njen de bye diyardeyeke berbiav, ku helbestvan pir caran xwe bi ser rokan, efsaneyan zargotin de pal dide.

Helbesta hem wjeyn chan rahitiye ev teknka huner, wek nimne, helbestvan ereb y hemdem Bedir akir Seyyab bi xebitandina ev teknk gelek navdar e, ew hin caran tevay rk hewal dide, hin caran j ten rok nan dike, da xwner j bi w re mijl bibe.

Helbestvann Kurd j pir caran ev teknk dixebitnin, Eger mirov, wek nimne, li dwann Cegerxwn Osman Sebr vegere, d gelek helbestan bibne, ku her du helbesvanan gelek rok, i bi tevay, i j ten nanek ji wan rokan, an j gelek metelok pend di helbestn xwe de xebitandine.

Mebesta wan ji ev yek ne we e, ku rok careke din hewaldin, l mebest ew e, ku sergrn dema xwe di riya wan re irove bikin. O. Sebr  meteloka, ku dible "Wek kcik Bekiran" di helbestek bi kar tne (1), pre j roka ev metelok bi tvay hewal dide, l mebesta w ne hewaldana rok ye, bel w ji bo nerneke xwe bi kar tne, ku gelek kesn dema w hene,  ewana j wek kik Bekiran ten trkirina zikn xwe dipelnin, her weha di helbesteke din de roka brahm pximber tne bra xwendevanan, l ten w nan dike dibje:

"Min xa ptn xwe wek brahm ikandin" (2).

O.Sebr bi v yek, helwesta xwe wek ya brahm pximber dide xuyakirin. brahm ji r rbazn ola d bavn xwe bi derket, oleke dine n pk mirovaniy kir, gava O. Sebr ji r rbazn ert bi derdikeve, wan bi pa xwe de davje, riyek n ye ters wan rbazan  digire, hng taqeta ( tecrbe ) xwe bi ya brahm pximber irove dike.

L away xebitandina v hman huner li ba wan pengn Kurdan dide xuyakirin, ku haya wan ji rola w ya huner di avakirina helbest de nne, imk ev hman di helbestn wan wek pneyan tye xuyakirin,pre j, ji hla huneriya derbirin wnekiya huner de, ji helbest direve; ango mirov dikare rok ji gewdey helbest bavje, ango ew tev hevr stirandina helest nabe, ten karmendiya naverok dike, delameta xwe di w teng re bi kar tne.

Delameta huner ya ev hman ew e, ku helbest ji qre-qra helbesta kevin bi derxne. Eger ew qre-qr dengn bilind stirana helbest avkaniya helbestiya helbesta kevin b, ku helbestvan hildiperik ser milan, bi qrn hawar bang cemawer xwe dikir, helewsta xwe bi away hestewer ( aُtf ) bi wan dida bawerkirin. L mirov civaka hemdem, bi bandra pvena aristan fabrkeyn v erxa me, bi w qre-qr dengn bilind hatine dorpkirin, guhn xwe li hember wan dengan digirin, j direvin; ango ciwaniya w helbest nema dikare li wan hukar dar be. Bi gotineke din; hukariya, ku helbesta kevin dipelad, ro nerx xwe wenda kiriye; b nerx maye, mirov hemdem fermanan napejirne, bel dostaniy dipelne, pre j avkaniya helbestiya helbesta n hatiye guhertin, ber w ber bi alk din de ye, ku helbest karibe bi xwner xwe re hd bipeyive, pre danstandin bike, ber bi pnijiy pirs de bikne, ka ev helbest ji min re dibje(3), hng dikare delameta xwe, ji her du warn durv naverok de, pk bne.

Hewaldana rokbj, di v war de, dikare pareke pir ji bar helbest hilgire, ji ber ku dikare helbest ji w qre-qr rizgar bike, pre j di, di navbera pirbn crecreya dengan re, diramatikiya avakirina helbest xurtir bike, ev avahiya diramatk, li ba rexnevann ro, berztirn rengdra (sfe) helbesta njen e(4).  

Tev ku ev away helbest, li ba gelek miletan, hna j na xwe ya rmetdar negirtiye, l mldar hogirn w li ba wan, i helbestvan, i j erxnevan, gelek in, ji hlek de dwann w, ji hla din de lkolnn li ser w, di nav destn xwedevann wan miletan de pir in, l li ba me kurdan hna j civaka me j direve, w napejirne. Gelo ima?.

Bi baweriya me sedemn v yek gelek in, em dikarin, hinekan li vir diyar bikin, b ku em deriy v yek li p kesn din bigirin:

a. Civaka kurd hna civakeke gund ye, ji gelek rdawn bajarvaniy b par e, lewre dla dengn bilind hukardar maye, bi ser de j, bi bandra jarbna xwendin, zann hiiyariya w ya ciwan bi n de maye, nehtiye mirov Kurd bala xwe bide away xeberdana wan rokn zargotin, ku ji dev dapr bavpran dibihstin. 

b. Tev ku rok di kelepra kurd de neke giranbiha heye, l haya pirn helbestvann, ku ev teknka huner dixebitnin, ji v yek nne, ji ber ku tkildariya wan li gel kelepr an tuneye, an j gelek jar e, lewre  nebne hosteyn rokbjiy.

c. Ev tkildariya wan ya jar bi kelepra kurd re, r li p wan teng kiriye, ku bala xwe bidin awaza hundirn, ku di destann kurd de,ji lihevkirina her du hevokn zimanewan ageh diherike.   

Em weha diin, ji ber ku bi baweriya me, gava helbestvan n rokbjiy dixebitne, hng ew radihje kevintirn alava diyardeyn derbirin, hewil dide, ku nuhoya xwe di riya buhrek re irove bike, b ku mandey ji p avan bide alk, imk njen ne ten avkaniyn aferna ber careke din berbiav dike, bel bi ser de j cbarn n li p wan avkaniyan vedike, da hem vkra ber bi em gir de, y ku ber bi mandey de diherike,herin(5).

rokbj ji roja hebna mirov de hebye, belk hebna w di piya naskirinan zimn de be, ku mirov hng bi nanan rok serphat hewal didan. 

Eger ev bona me cih bigire, dikare ew valahiya, ku bona tor ya w ref helbestvanan dixe navbera du qunaxn birven, dagire, imk jiyan wek ava ema ye, her diherike, l ji hevdu nat birrn.

 

                                                        *****       ***         *****

Jder avkan:

(1) Dwana Osman Sebr. Berhevkirina A. Bal, apa yekem, weann Apec, Stockhol 1998, r 183.

(2) Jdera ber, r 76.

(3) Fazil El-Eُzzaw: Dr, di hundir daristan de. Biziman ereb. apa yekem, am 1994, r 126.

(4) Dr. Seُdedn Kuleyb: Hiyariya njeniy. Bi ziman ereb. Nimra ap ne diyar e, am

1997, r 46.

(5) Fazil El-Ezzaw: Jdera ber, r 112.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org