Ji droka rexneya wjey kurd

Kurmanc

 

Heyder Omer

- 1 -

Danasn :

Peyva ( Rexne ), di ziman kurd de, bi wateya peyva ( Kirtk ) bi kar t. Ev peyv j di bingeha xwe de girk ye, ji wir derbas hem zimann ewrop bye. Hem ferhengn zimann ewrop didine xuyakirin, ku wateya peyva ( Kirtk )  irovekirin gengeekirina titek, diyardeyek, karek, torek, pirtkek,   berhemeke huner ye.

Gava peyeva ( Rexne ) ya kurd di war wje de bikara t, mebest j ew e, ku berhema wjey ji her du aliyn w ve; durv naverok, gengee bike, warn serkevt yn neserkevt yn w berhem  diyar bike, jihev veqetne, biryara xwe di v teng de bide,b ku nr rewn civak, wjey rewenbr yn dem erxa w berhem ji bra bike.

Dmek kar bar rexneya wjey ew e, ku berhemn wjey, wneyn wjey, celebn wje, li ber siha rbazn curbecur li gor tgehn jiyana wjey, civak, rewenbr, poltk drok  ya her erxek bixwne, wan berheman ji her du warn raman huner de binerxne.

Her weha xuya dibe, ku rbazn rexn ji bo ristina lkolna rexney gelek giring in, ji ber ku ewana yekemn alava xwed karnn krhatn e di v meydan de. Ji ber v giringiy j rexnevan nikare wan rbazan bi pa pita xwe de bavje, bel ew her tim hewcedar rbazek an j pira ye, da lkolna w neimit ji r bi dernekeve. V lom Stanl Haymin weha die, ku rexnevann hemdem bi xra rbazn xwe ji yn ber serkevttir in.(1)

Rbaz, bi wateya zimanewan, ji peyva (r) hatiye, r j ew na ye, ku mirov t re ber bi mebesta xwe de die, l rbaz, wek tgehek an wek trmek, wateya ristina gengeekirina mijarek dide.

L tit div, ku mirov hay j hebe, ew e ku tgeha rbaza rexney ya pilana lgern pircar tevlihev dibin. V lom div lkolner ji bra neke, ku rbaza rexney nern hinek lebatin e, ku di goeyek an di qoziyek re li berhema wjey dinre w vedikole, l pilana lgern mofirkn, ku di w goey re tne vekolandin, dirse, ang wan mofirkan organze dike.

L her rbazek di goeyek re li berhema wjey dinre, i ew goe drok be, i j civak, dern, huner be.Lewre j rbazn rexney, li gor w goey li gor felsefeya, ku rexnevan p bawer dike, ji hevdu cuda dibin.

Ev yeka bye sedema serek e, ku gelek rbazn rexn yn curbecur derkevin hol, hem j ji bo ravakirina berhema wjey ji her du warn naverok durvn w ve tne xebitandin.

 

                                                                - 2 -

Destpk:    

Eger em v mijar li ba me Kurdan bipelnin, d pirsek li vir bte meydan: Gelo rexneya wjey li ba me heye yan na ?. Knga peyda bye, ghaye  i radey ?.

Prof. Dr. . M. Resl (2) bersiva v pirs bi ern dide, weha die, ku bel me rexneya wjey heye, droka w ji Ehmed Xan de dest p dike.

Rzdar Prof. Dr. Resl, dibne ku ramana rexeney li ba Xan gelek bi p de b, li gor rbaza w du refn rexnevan hene :

1. Refek ji wan xrnexaz in, dilre in, kndar in, mebesta wan ew e, ku nivsevanan dilsar bikin, ji nivsn bi dr xnin. V lom j her tim xaln neyn di berheman de diopnin, mezin dikin.

2. Ref din, ku xwed karnn payebilind behreya aferner e, ewana dilsoz in, rexne di destn wan de alava pvebirina wje ye. Ewana erniyn nivsevana berz dikin, neyniyan bi dilsoj nan dikin, dibine  alkarn nivsevanan , da neyniyn avakirina berhemn xwe derbas kin. van malikn Xan ji Mem Zn werdigire, ji bo v bona xwe dike deyax :

Umd ew e ji ehl irfan

Ew d negirin li min i herfan.

Teni nekin wek xeyran

slah bikin li min qusran.

Eshab kemal perde po in

Erbab xered di pir xiro in.

Maml ew e ji ehl razan

Ew d nekin bi min tinazan. (3)

Weha diyar e, ku Xan bendewar w ref duwem e, ku armancn rexney ji bra nekin, li gor pdiviyn rvena wje li berhema w temae bikin, w bixwnin irove bikin.   

Her weha . Resl dide xuyakirin, ku Xan berztirn usln rexneya wjey diyar kirine weha ye, ku div berhema wejey li ber ronahiya tgehn cih erxa xwe bte rexnekirin, ji birvena wjey neyte cudakirin.

Tev ku ev bonn Xan, li gor dema w pergala rewenbriya gel kurd, ya w dem, gelek balk in, l bi carek xwe nzk tora rexney ya xweser nekiriye, rbazn w diyar nekirine, bel ten, li gor . Resl, hevtkiliya berhema wjey qunaxa w nan kiriye. L mirov dikare bi rihet bje, ku pjna hinek usln her du rbazn rexney, ku sd ji raperna romatkan wergirtine, ji nernn w t. Ango her du rbazn bandr (mpressionismus) drok.

 Rexneya bandr (mpressionismus) berhema wjey irove dike, di d re j rexnevan nern bonn xwe, li gor ja xwe, li gor bandra, ku berhem li ser w htiye, diyar dike, rbaza drok berhema wjey li ber ronahiya erxa, ku wjevan t jiyaye, irove dike, b ku nrn jiyana wjevan jnengariya w ji bra bike. Bi gotineke din, mirov dikare bje, ku byern drok kesayetiya wjevan, li gor v rbaza drok, dikarin bibin hmann giring ji bo irovekirina berhema wjey, ango drok ji bo wje karmendiyeke zor giring dike.

Hjay gotin ye, ku rexnevan Firansa Tn wek serk v rbaz t naskirin, ji ber ku ew weha di, ku div berhema wjey li ber ronahiya tgihtina celeb c erxa w were nirxandin, b ku bibe dla ja rexnevanan. 

 

                                                            - 3 -

Qunaxa HAWAR:

L pirsa ku di pey van bonan re t meydan ew e: gelo i gav pit Xan di v meydan de hene?.

Bi rast rewa Kurdan ya li ber avan bersiva v pirs gelek zor zehmet dike, ji ber ku ji hlek de gelek berhemn Kurdan wendabn, negihan destan, j hla din de haya nivsevan rexnevann me ji hevdu tune ye, an j km e, dib hinek berhemn rexn li hin deveran hebin, l haya me j tune ye. Tit li ber destn me hin gotarn curbecur, ku hin caran di kovar rojnameyan de tne xuyakirin, l wek pirtkn xweser gelek km e. L pircana ew gotaran j nakevin destan.

V lom, bi baweriya me div mirov biryara daw nestne, bel div  avn xwe bigerne, heye prg titina were.

Ber p dixwazim li xwe mukir bm, ku tev hewildann xwe, min nikarb titek, ku belk ber kovara HAWAR hebe, bi dest xista.

Kovara hawar para xwe dixe v meydan, hin gotarn curbecur bi pnsn C. B kesine din mna Havind Sor di hej 6,7,8,32 de li ser edebiyata kurd tne diwene, l ewana ji droka wje ve nzk in.

Tev ku civandin tomarkirina wje xem qisaweta hawar ya tewr giring b, l mirov di nav hin gotaran de prg hinek nern bonn rexney, an j hinek metiryaln, ku ji bo rexn balk in, dibe. Wek nimne, Herekol Azzan ( C . B) sala 1932y gotarek dinivisne, Melay Cezr dide nasn, di hejmara 6 de belva dike. Nivsevan di gotara xwe bal ber bi rewn (sfet) kesayet yn Mele de dikne, dibje: Bejna Mel ne kurt ne dirj, l navn b, rw w girover, sip sor b, av birihn w re bn, eniya w fireh, stow w dirj bHergav bi ken b, bi dora xwe re xwe b, dil xelk ji xwe nediht. (4)

Herekol Azzan bi v yek, ji hlek de, bona Xan didomne, bi away ekere bal ber bi kesayetiya wjevan de dikne, ji hlek de j r li p rexneya kurd vedike, da alavn rbaza dern bixebitne, berhema wjey li ber ronahiya w rbaz gengee bike. Pre j eger mirov ji bra neke, ku rexneya wjey li ba crann Kurdan, ku w hng xwediyn karnn payebilin bn, hna ji n de ev rbaza dern nasdikir, d nirx sanist drok y v helwesta Herekol Azzan bte naskirin, d bte zann, ku rexneya wjey gaveke dine tor ye balk ber bi p ve davje, ji ber ku ev rewn kesayet li ba rexneya bandr dern gelek nirxdar in,imk rola wan di peydabna birvena kesayetiya mirov de gelek payebilind e.

Dsan gava kovara hawar sala 1941, di hejmara 35 de dest bi weandina dwana Melay Cezr, ku Qedr Ceml Paa guhestiye elfabeya latn, dike, pogtineke kurt ( ez bawer im bi pnsa C. Bedirxan e ) di piya xeleka yek de tte weandin, t de ev gotin derbas dibe: Dwana Mel di nav Kurdmancan, nemaze di nav mela feqehan de gelek nas e, gelek nivitn w n destnivs hene. Me hv ji xwendevann xwe heye, ko nivita Qedr beg deynin ber nivitine din ferqn ko di nav nivitan de bibnin ji me re bidin zann. Em wan di hawar de belav dikin, pit ko dwan bi temam qediya em li van ferqan hr dibin ji wan niviteke tekane ditnin p.

Nivsevan kurtepgotin bi van gotinn jorn deriyek dine tor li p rexneya kurd vedike, bal ber bi tjandina (tehqq, تحقـيق) berhemn kevin de dikne. Ji ber ku berhemn kevin li ba her miletan, bi sedema apnebn destinivsn, dikevin ber dava hinek guhertinan, lewre j ewana beriya apkirin tne tjandin nivita her rast ap dibe, l di w ap de hem nivitn, ku hatine berhevkirin, tne nankirin.

Bonn Hawar, nemaze yn C. Bedirxan didine xuyakirin, ku cudahiya, ku di navbera rexneya wjey droka wje de heye, li p w say dihate xuyakirin, ji ber ku gava ew sala 1941 gotara ( Klaskn me ) bi nav Herekol Azzan di hejmara 33y de diwene, weha die: Heke ro em v bend dinivisnin, mexseda me ne ew e, ko em li v behs hr bibin klaskn xwe bisenifnin. Bi ten em dixwazin v behs vekin; bi hviya ko hinn din p mijl bibin titek tekz bi ser xin. Di v bend de em b awartey qala hem ahir edbn kurdmanc bikin yn ko bi kurdmanc nivisandine. Heye ko hinek wan bi ten ahir dwan ne ne klask in. Bila misenif klaskan bi wan mijl bibe klaskan ji neklaskan bibijre, heq herkes li gor hjabna w bidiy.

Dmek xwediy v bona jorn snor tixbn, ku di navbera zanistn wje de hene, naskirine, lewre bar her zanistek ji xwediy w re dihle,da p rabe. Pre j dizane, ku nirxandina huner ne stubar gotara, ku hinek helbestvan nivsevanan dide naskirin e. Her weha ev bona C. Bedirxan bala rexnevanan ber bi warek rexn y giring de dikne, dide xuyakirin, ku kar rexney li ber deriy irovekirina naveroka berhem melevaniya di hundir w naverok de tewaw nabe, bel bi ser de j div rexne away avakirina berhem ji bra neke, ji ber ku ew awaya dikare hem berhema wjey ji ya zanist veqetne, hem j dikare na wan berhemn wjey di nav rbazn huner de nan bike.

C. Bedirxan, bi v nerna xwe, gaveke zor payebilind bi p rbaza bandr de die, ji ber ku veqetandin bijartina kilaskan ji nekilaskan, ne ten rola ja tekane nizim dike, bel bi ser de j w napejirne, imk ev curey bijartin xwe bi ser behaneyan de pal dide, ew behaneyan j div ji hundir berhem bne derxistin. Nerna ku bje ev berhem ba e, serkevt ye,   behaneyn w serkevtin diyar neke, d her her bi biha bimne. 

   

                                                                     - 4 -

Qunaxa pey HAWAR, heya 1985:

   Bi baweriya me, nern bona rexney di v qunax de, li ba Dr. N. Zaza gaveke dine balk ber bi p de davje. Ew sala 1957 ji bo yekemn apa dastana Mem Alan pgotineke nirxbiha nivisandiye, di w pgotin de bal ber bi hevtkilya derbirn hest agehan de dikne, weha die: Malik bi xwe ne mewzn in: beytn pir dirj beytn pir kurt hene..ev tit li gora bhna dengbj tte saz kirin. Li gora rz iُr yn kevn ev away ha b qmet tte jimartin. L li gora edebiyata ro, li gora iُrn serbest dibin esern pir hja.(5)

Ev bona Dr. N. Z  doza wekheviya her du pevekn helbest hestewer dike, weha die ku div peveka helbest li gora ya hestewer bte guhertin, ji ber ku hest agehn helbestvan i carek li nek namnin, bel wek awa ava newalan her tim diherike, li nek namne, tu nikar du caran di avek de melavaniy bik, her weha hestn mirov j her tim diherikin tne guhertin, hevtkiliya mirov li gel jiyan heyn her tim bi awak namne, bel ji ciyek ta y din, ji heyamek ta ya din, ji erxek ta ya din tte guhertin, pre j div peveka helbest, ku wan hestan curey tgihtina mirov werdigerne, bi qaser ya hestewer be, ne her tim li kek siwarkir be li ba rzbendek bi daw were.

Dr. N. Z bi v nerna xwe gaveke din ber bi rbaza dern de die, pita rbaza kilasik dikne, mizgna serkevtina helbesta serbest dide.L bi ser de j ew ji rbaza huner ve j nzk xuya dibe, ji ber ku taybetmendiyn peyvan ji bra nake, lewre dibje: Di zimn de bjeyin, dengin hene ku bi deng ku didin mana wan xuya dike(6). 

Rexneya kurd bi evan her du bonan gavn hja ber bi p ve qevastine, ta ku mirov dikare bje ew ji hundir deq wjey v nzk bye, ku ji hundir de l binere, ango ew bi gaveke berbiav ber bi rbaza huner de die; ev rbaza, ku Yong dibje b w mirov nikare  rastiya huner binase (7).

Pejirandinina evan nernan, heya ro li ba gelek rexnevann chan, nirxbihay wan y xwediyn wan diparze. 

Pit derna pgotina Mem Alan heya sala 1969, destn me neghane i tit bonn din, belk titek li hin deveran hebe, l me hay j tuneye. Di w sal de lkolnerek kurdn Azerbeycan, nav w Esker amilov e, hinek helbestn Cegerxwn vedikole, pirtkek bi sernav ( Efrandinn ayr kurd Cegerxwn ) amade dike. amilov di v xebata xwe de bal ber bi ritme awaza helbest de dikne, nirx bihay ritm di avkirina tevgera hundir helbest de dide xuyakirin. amilov bi v berhema xwe gaveke dine balk, l v car pratk, di meydana rexneya wjey kurd de ber bi p de davje.Ev pirtka amilov, wek ku ji pgotina Prof.Dr.Q. Kurdo ji bo dwana Cegerxwn (Zenda-Avesta) nivisandiy t xuyakirin, gaveke hja ye di qada rexneya wjey kurd de, nemaz j ew li ba irovekirina durvn helbesta Cegerxwn ya w hng gelek cefa daye(8).

Ritme awaza helbest bala seyday Trj j kiandiye, ew j di hevpeyvnek de li gel kovara Gelawj sala 1979 biha rola k di helbest de gelek bilind nirxadiye.

Tev ku awir bonn rexney yn nif pn ji helbestvann me gelek km hatine diyarkirin, l hin caran mirov prg titina t, wek v nerna Cegerxwn, ku nikare helbest b k bipejirne: Hin xortn nhat dixwazin rist j weke stran serbest bikin guh nedin k dawiy. (9)

Seyday Cegerxwn bi v bona xwe berztirn mercn rbaza kilask nan dike, imk helbest li ba w rist e, serkevtirn mercn rist j hebna  k rzbend ye.     

Cegerxwn careke din bonine tor diyar dike:Rojek li dikana mela Hesen, xortan doza ristek li min kirin. Di hindir dikan de min rista (Em guhderz in) got.... Xelk wan navan bi carek li hawr dikana mela Hesen civiyan der dikan hate girtin. Yek Xerab Baban, mirovek girs, bilind ko reng Kurdn iya dida xuyakirin, ew eper irand xwe gihande der dikan. awa ez dtim, axnek kiand got:Tiya, heyfa kur bavan ko wilo dihn dibin!.. V camr hng xwendiye, dihn bye. L min deng xwe nekir dev ji rista xwe berneda. Ten heval p keniyan. Zanbn ko ew nizan ka ez i dibjim, nizan ko doza serbilindiya w milet w dikim, . Nizan ko dixwazim w bi milyonan weke w ji bin dar zor setem derxim, ji pln xwn, er, berber, dubend, talan, ewat bi ewitandina la xwe, bi dntiya xwe, bi van ristn xwe, wan bignim delav serbest peravn azad felat (10)

Ev bon helwesteke tor ye, ji hlek de asta zann hiyariya civak karmendiya helbest nan dike, ev yeka j nerna Cegerwn ber bi drok de dikne, ji aliy din de hinek rdaw rewn huneriya helbest diyar dike. Lewre j  mirov dikare du taybetiyn sereke giring n bingeha helbest, li gor nerna Cegerxwn, di nav xz pa gotinn w de bibne, yek ji wan li gel ziman axiftina helbest girday ye, ya din li gel wey derbirina helbest bestand ye. L ber p div ji bra nebe, ku helbest li ba Cegerxwn rist e. Ev yeka j nerna w ber bi rbaza huner de dikne.

S rewn axiftina helbest, li gor v gotina Cegerxwn hene ;yek ji wan ravabn e (ekere),ku div helbest hsan be, her kesek tbigihne, ya din yekser ye, ku div wneyn w hsan bin, ya sisiy xiroan ye(hemas), div peyv pevekn w bi teqil bin, dev gulman dagirin, da delameta xwe ya civak, ku hiyarkirina civak mebesta w ye, z pk bne, bandra w li xweneran z kef bide.Ango div helbest li gora asta tgihtina civak bte ristin.

Her iqas ev bon li ser huneriya helbest giran e, w nizim dike j, l ji hleke din de, nemaze ji war k ravabna helbest de, ew ji pdiviyn rbaza kilask bi dr de nakeve.

Rexneya wjey sala 1980 careke din bona Dr. N. Zaza, ku me li jor nan kirib, didomne.

Me gotib, ku Dr. N. Zaza doza wekheviya her du pevekn helbest hestewr dike, l vaye Kemal Burkay sala 1980 hevgirdana naverok durv berhema wje pwst dibne. Tev ku Kemal Burkay di nav Kurdan de wek siyasetmedar hatiye naskirin, l ew helbestvan e j, gelek helbestn w wek dwan hatine apkirin.

Kemal Burkay di w sal de pgotina dwana Cegerxwn ( Ronak ) dinivisne. Ev pgotin du xaln berbiav nn dike ; yek ji wan ew e ku, ninsevan pgotin delameta pgotinan ba naskiriye. Tev ku ew j wek hem nivsevann pgotinan, ten li ba naveroka helbestn w dman rawestiye, l hinek bonn w r li p nivsevann pgotinan vedikin, da delameta wjey rexney ya pgotin bi cih bnin, w ji war pesnn b biha bi dr de bixin.

Xala din ew e, ku Kemal Burkay doza yektiya durv naveroka berhema wjey dike gava dibje :  Ekere ye ku xweik delaliya ier bi yektiya raman his ikil pk t (11). Tev ku ev bon li ba rexneya miletn din ne n ye, ew ji bermayn rbaza romantk ye, heya ro j t dubarekirin, l di tenga rexneya kurd re, tev ku dereng j hatiye,  gelek balk e.

Belk hinek bibjin, ku hevtkiliya durv naveroka berhema wje ji z de li ba wjevann me diyar e, helbestn helbestvan mafwenda Qedr Can wek nimne nan bikin, em j xwe bidin klek nerna wan, ji ber ku, ji hlek de, afern, bi gelemper, her tim di p tevgera rexney de dest p bye, l ji hla din de div ji bra nebe, ku bonn ji w curey her tim li ba afernern kurdan lvane mane, dereng derbas nivsna kurd bne.

Helwesta Herekol Azzan, ku sala 1932y di gotareke w de diyar bb, ya Dr.N.Z wek awa me ber j ew nankirib, ku hinek giran dabne pdiviyn rbaza dern, ev helwest sala 1983y li ba Ordxan Cell deng vedide.

Ordxan Cell, di pgotina ku ji dwana Cegerxwn ( Hv ) re nivisandiye de, bi away ekere doza xebitandina rbaza dern dike, gava dibje :  Cigerxwn emr xweda ne xort e, l xort e xurt e bi uxul xweva, bi qewata helbest xweva. Ew xort e, imk her dem xwe dide ber etinaya bi qewata xortaniy ew etinay alt dike (12).

Weha diyar e, tev ku tevgera rexneya wjey li ba me Kurdan lawaz e, l ew li gora v rewa tehl dijwar, ku Kurdan dorp dike, ne xwendin, ne dibistan, ne saziyn wjey, ne ne.ew gavn ber bi av qevastine, l me i caran droka wjeya xwe ba tev nedaye, da ser wan irskn, ku di bin tariya salan de hna j ptek mane, vedin zt bi ser wan de kin, da rontir bibin.

Bel, tev ku ew irskan, li gor rewa tevgera me ya wjey, gelek nirxdar in j, l ewana nikarbn tora rexney ya xweser peyda bikin, ji ber ku pirn cefayn rexneya kurd li ba gava yekem ya kar rexn mane, her duwn mayn bi pa pita xwe de htine.

Wek t zann, xebata rexney di s gavan re derbas dibe. Tev ku ew her s gav di nav hev re derbas dibin j, l mirov dikare ya yekem bi gava irovekirin binavne, ku rexnevan hng wateyn berhema wjey (naverok), ku nivsevan dixwaze biderbirne, diyar dike, gava duwem j bi gava nkirin (tehll) binavne, ku rexnevan hng away derbirna wan wate raman hestan vedikole. Ango gengeekirina durv huner y berhem, ku naverok hest nestn nivsevan hilgirtiye, qisawet kar bar v gava duwemn e.Gava syem j ew e, ku rexne serkevtin yan j neserkevtina nivsevan di lihevkirina durv naverok de dipelne biryar dide.Her gavek ji van her syan gelek axn w hene, rexneya wj nikare avn xwe li ser wan damirne. 

 

                                                   *****          ****        *****

     Jder :

     (1) Stanl Haymin. Rexneya wj rbazn w yn n. Wergera ereb : hasan Ebbas                                     Mihemed Ysif Necim. Be 1, nimra ap nediyar e. Brt 1958, r 12.        

(2)   Ehmed Xan helbestvan ramanbr, flosof mitesewuf. apxaneya Elhewadis, nimra ap nediyar e, Bexda 1979, r 236-238.

(3)   E. Xan: Mem Zn, vekoln irovekirina Mihemed Emn Osman, apa yekem, apxana El-Cahiz, Bexda 1990,r 70, ma 353-356. Umd: Hv, Teni: Kirtkirin, Perde po: Sir, raz ver, Xiro: pirbj, Raz: Sir.

(4)   Hem nimneyn me ji ber kovara hawar wergirtine, ji berhevoka, ku rzdar Ferat  Cewer sala 1998 li Siwd apkiriy hatine wergirtin.

(5)   Dr.N. Zaza ( roknivs): Mem Alan, pgotin, weann Riya Azad, apa duwemn ( rast apa syemn e) Kln 1990, r 16.

(6)   Jdera navbor, pgotin, r 18.

(7)   Mistefa Siwf. Bingehn dern yn aferna huner nemaz di helbest de.Bi ziman ereb.Nav apxan nimra ap ne diyar in, Elqahre 1981, r 88.

(8)   Pgotina, ku Prof. Dr. Qenat Kurdo ji bo dwana Cegerxwn ( Zend-Avesta ) nivisandiye, em bi v xebata Eskerov amil haydar kirine.

(9)    Cegerxwn: Folkilora kurd. Nimra ap ne diyar e, stockholm 1988, r 111.

(10)                     Cegerxwn,Jnengariya min. Weann Apec , apa yekemn, Stockholm 1995, r 191.

(11) Kemal Burkay. Pgotina dwanaCegerxwn: Ronak, weann Roja nu, nimra ap ne diyar e, Stockholm 1980, r 9.

(12) Ordxan Cell. Pgotina dwana Cegerxwn: Hv, weann  Roja nu, nimra ap ne diyar e, Stockholm 1983, r 8.

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org