Dr. Ehmed Xell   

Wergr: Heyder Omer

Kesayetiya Kurd

Lkolnn civaknasn

 

Xelek 6

Pkhatina Kurd

( Rast Aloz Ronah ) 

 

                                             
Droka gel ji  bo kesayetiya w goeyeke/ istnek bingehn e. Her tit agahiyn, ku di rpeln pn de li ser droka Kurd derbas bne, piek pir hindik e, ten me hinek ronah avtib ser xzn gelemper xaln serek e; ew j hinek xz bn, ku ji bo  irovekirina hin diyardeyn li gel kesayetiya Kurd hevbest in, sdar in, her weha ew xz xalan dikanin me bigihnin hinek rastiyn drok, di heman dem de j me li hember hin aloziyan r bi r bikin. Ji vir p de em d wan rast aloziyan, bi kurtah, ber p bikin.
 
Rastiyn drok:
Droka piyn Kurd me digihne heft rastiyn jrn:
Rastiya yekemn: Ji hla dem de, hebna Kurd li roavay Asiyay ne ten digihne end sedsalan, bel btir deh hezar sal digire; ji serdema kevir Kevin ( Palyols / Paleolithic ) de bigir, di serdema kevir ya navn ( Mzols / Mesolithic ) re derbas be, heya bi serdema kevir ya n ( Niyols / Neolithic ), serdema aristaniya Helef ta digihne serdema diyarbna nivsn mperetoriyan li roavay Asiyay ber zayn.
 
Rastiya duwemn: Hebna Kurd li roavay Asiyay, ji hla erdngar de, wek awa ji hla dem de, gelek Kevin e. Ewana welat, ku l cwar bne, ji ti kesn din nestandine; ew welat j s ser ye, s ling e, ku iyay Ararat ( li tixbn Qefqasiyay ) seriy bakur e, iyayn Zagros kleka w ya bar-rohilat pk tnin, iyayn Toros j kleta w ya bakur-roava pk tnin, tixbn rohilat welat nabera du eman ( Mezoptamiya ) j jriya w li bar-roava pk tnin. Ev erdngar j bi piran iyay ye.
 
Rastiya syemn: Pkhatina Kurd berhema tevlihevbna (ntegrasiyon) reh, and, poltik civak ye, ku di navbera netewn Zagros yn Kevin, netewn Ar, ku bi sedema kobnn mezin , ku li chana Kevin de pk hatibn, hatbn w dever.
Pkhatina Kurd j, di heman qunaxn ku geln din t re derbas bne, derbas bye, ewana di serdemn kevir de wek komeln tekane bn, di pey re bne komeln lan, pa j ewan lan hevdu girtine ji hln and, civak, poltk abor de tev li hev bne, ghane qunaxa pkhatina ( netew/gel/milet ), ji ber zayna sa de bi nav Kurd hatine naskirin. Ev pkhatin li ser erdngariya hevbe, droka hevbe, ziman hevbe anda hevbe pareke pir ji wekheviya reh/nijad rab ye. Kurd, bi v watey, pir an j hindik ji geln din cida ne(1).
 
Rastiya aremn: ax Got, li dawiya syemn hezar saln b. z, bingeha pkhatina Kurd damezirand. Ev yeka j li gor rbaza ( r bi r bersivdan ) ya ku drokzan ngilz Arnold Tuwnb droka mirovaniy p irove kiriye, pk hatib.
R bi r ew bye, ku netewn Zagros, di arka daw ya syemn hezar saln b. z de, li hember dewleta Akkad, ku avn xwe berdabn Mezopotamya, r bi r bn; ahn Akkad car li pey car didan ser netewn Zagros, gund bajarn wan kavil dikirin, xr brn wan didizn, ew mna koleyan li bazaran difrotin.
Bersivdan j ew bye, ku nitevann Zagros di bin swana ax Got de li hev kirin, yekbn peyda kirin, ser li hember mperetoriya Akkad hildan, sala (2230 b.z) ew gr kirin, destlata xwe ghandin devern piyn Kurd, ji Loristan li hla bar rohilat, heya bi gola Urmiy ya Wan li hla bakur, tixbn Meletiy li hla roava. Bi v away j heyam ji bo belavbna andeke lihevhat, di w erdngariy de peyda kirin.
 
Rastiya pncemn: Titn ku Gotiyan dest p kiribn, Horiyan/Mtaniyan dom kirin, di dema derdora nv duwemn hezar saln b. z de, piyn Kurd ji du waran de r bi r bn; ji hla rohilat de li hember dewleta Aor, ji hla roava de li hember dewleta Hiss r b r bn.
Bersivdan j kete destn ax (Mtan) y Hor, ku rvebir kirin, ji piyn Kurd pkhateke poltk and lihevhat, ku ji Kerkk heya bi kenarn derya Sip digirt, ava kirin. Cefayn Gotiyan, yn ber, r li p Mtaniyan ji bo avakirina w hsan kiribn, derfet ji bo belavkirina anda ar di nav civakn piyn Kurd de, li her devern destlata wan, peyda kiribn.
 
Rastiya eemn: Medan destkeftinn Gotiyan Mtaniyan dom kirin. R bi rtiya ku piyn Kurd, di dema destpka yekemn hezar saln b. z  de xwe li hember dtin ew b, ku mperetoriya Aor, ya zorkar li hember wan derket.
Bersivadan j kete destn Medan, ku rberiya piyn Kurd kirin, li hember mperetoriya Aor rabn, ew tk birin, mperetoriya xwe ava kirin, ew mperetoriy ji iyayn Hindoko li Efganistan heya bi kenarn derya Sip, ji tixbn Qefqas heya bi Loristan digirt, girintirn kar, ku wan kirib, ew b ku wan nasnameya ar, bi wateya w ya and, di nav civakn piyn Kurd de bi cih kirin, v lom j Med ji bo avakirin pkanna pkhata Kurd  ji her warn erdngar, and aristan de, hukardartirnn piyn Kurd in.
 
Rastiya heftemn: Pit ku ah Faris; Qembz ( Cambys ) kur Qore duwem, sala (522 b. z) tembiya (wesiyet) xwe dan, ji entilcnsiya Faris xwast, ku her hewildann ji bo navakirina  dewleta Med tk bibin, hino hino ser nav Med hate girtin. Mebesta v gav j ew b, ku briya roavay Asiyay ya chan tev, ji her tit navdariya dewleta Med bi br tne, vala bikin. P re j ahn Farisan her tim hewil dan, ku civaka Med ji navenda tevgera aristaniya roavay Asiyay bi derxnin, wan tvedin klekn drok yn b wate, bidin xuyakirin, ku civaka Med yekeke gund pave may ye, ten parastina mandin qisaweta w ya binghn e.
Nav  (Med) di arewa wan nran de wenda b, nav (Kurd) na w girt. Di pey re j Kurd bi v nav  derbas bn serdemn Pars, Sasan, Roman, Bzent, di d re, ji nv sedsala heftemn pit zayna sa, bi v nav derbas bn serdema dewleta ereb ya slam serdemn n.
  
Aloz roah:
Li klek wan rastiyn jorn, s aloz sern xwe li p lgervan droka Kurd hildidin: Yek ji wan li gel pkhatina Kurd, ya din li gel nav Kurd, ya syemn li gel nav Kurdistan tkildar in.
 
1.      Aloziya pkhatina Kurd
 
Ev aloz bi v pirs t kurt kirin:
i belgeh, an nana drok zanist heye, ku Zagrosiyn kevin Ariyn tev li wan bne rasteqn piyn gel Kurd in?.
Ji bo ravakirina v aloziy, em d van trjn jrn pk bikin:
Trja yekemn: Hem lgervann, ku droka roavay Asiyay vekolane, i rolhilat ne, i j ewrop ne, teqez kirine, ku diyarbna destpk, an j berbanga aristaniy li welat Kurd r daye. Her weha ewana teqez dikin, ku Someriyn bingeha yekemn aristaniy li bar Mezopotamya (bar raq ya nka) ava kirine, lawn (kurn) iya bn, yn welat Kurd y nka, hem neteweyn, ku bi navn: Lolo, Got, Sobar, Kao, Hor (Mtan), Man-nay, Xeld (Orarto) Med hatine navandin   naskirin li w welat, ku pa bi nav (Kurdistan) hatiye naskirin, jiyane.
 
Trja duwemn: Lgervanan i agah li ser piaftina dawlhatina wan neteweyan, valabna welat wan ( ku pa bi Kurdistan hatiye naskirin) ji rnitevan, diyar nekirine, bel berevaj v yek, gelek agah belgeh hene, teqez dikin, ku ev welat, ji roja ikestina dewleta Med heya ro, b rnitevan nemaye. Ji bo rastiya v bon, mirov dikane ore rapernn li dij Exmniyan radibn, byern ku li dirjiya serdemn Siloq, Pars Sasan diqwimn, bi br bne, wek nakokiyn navbera Parsiyan Siloqiyan, yn navbera Parsiyan Roman, di d re j yn navbera Sasaniyan Bzentiyan, pa j yn navbera Sasyniyan Erebn misilman(2).
 
Trja syemn: Pit koberiya Med li dawiya du hezar saln ber zayn, ya Siks (Scythians), (ewn, ku  didan pey Smmir (Kmmir-Cimmerians) ber sala (674 b. z) li welat Med diyar bne(3), drokzanan qala i agahiyek li ser kon mezin, ku ber bi welat Kurd y nka de hatine, nekirine. Her weha ev pergal di serdemn Exmn, Siloq, Pars, Sasan Ermen j di dema Tkran mezin de, ku sala (5/54 b. z) miriye, nehatiye guhertin. Ewana ten, ji bo welat Kurd bixin bin destn xwe, li hember hevdu radibn er dikirin, l kober v welat nebn. Bi gotineke din, mirov dikane bibje, ku ewana revendn hikumdar bn, hebna wan j ewqas ne pir fireh b, bel wek rewa, ku li her welatek bindestn biyaniyan, b.
 
 Trja aremn: Li derdora nv heftemn sedsala pit zayna sa Erbn misilman ghan welat Kurd, destlata Farisan tvedan na w girtin, ewana ji na hikumdar bn, pircaran kar bar rvebiriya deveran didan destn waliyn kurd, piyn wan j ln Erebn koer dihann da pezn xwe li devern kurdan yn bindest kirine birnin. Hinek axn wan lan ghan bakur-roavay welat navbera du eman, di nav de hin devern Kurd j, bermayn v yek heya ro j di nav bajar (Diyar Bekir), y kurd, ku li bakur Kurdistan ye, de diyar e; ev nav ji nav la ereb (Bekir) hatiye wergirtin, l nav drok y navdar, y v bajar  Amed e (Amd), di serdemn slam de ji bo gelek zanyaran bye panav. Nav (Diyar Bekir) di serdema Osmaniyan de na nav (Amed ) girt, (Diyabekirl) wek panav na (Amd) girt.
 
Trja pncemn: Di sala ( 429 k / 1037 z ) de gurpek Tirkmenn Xiz ( Oxoz ) hri welat Kurd kir, l pir ne, ln Kurd xwe dane ser hev, Tirkmenn Xiz ji ber wan reviyan, hinek ji wan ber bi Ermenistan de n, hinek j li devern roavay Asiyay belav bn, nikrin li welat Kurd cihek bi dest xnin(4). Di pey v yek re Tirkmenn Silcoq hatin, dan ser roavay Asiyay, welat Kurd j di nav de. Pit ku ewana, sala (447 k / 1055 z ) ketin Bexday, derbas bakur Kurdistan j bn, sala (449 k / 1057 z) dewleta Dostik (Merwan) bindest kirin, sala (478 k / 1086 z) j bi tevay gr kirin, l tev v j ewana li Kurdistan bi cih nebn, bel ji xwe re kirin riya derbasbn bo Asiyaya bik ( roavay Tirkiye ya nka)(5).
 
Trja eemn:  Di navbera herdu saln ( 625 628 k ) welat Kurd, nemaze j devern rohilat bakur, b armanca hrin Xuwarizm, bi rvebiriya Celal Dn Xuwarizm, y ku ji ber hrin Mangolan direviya, l pir ne, ew mir lekern w ji hev balav bn(6). Di pey re, li derdora sala ( 655 k ) Mangolan dan ser bar Kurdistan, ji xwe re kirin wek r, hem ji bo derbasbna Bexd; paytexta dewleta slam, hem j ji bo derbasbna Sriy, li herdu waran j Kurdan berxwe da, ew j li Kurdistan bi cih nebn(7).
 
Trja heftemn: Pit hria Mangolan, Teteran j di navbera herdu saln ( 796 805 k ) bi rvebiriya Teymrlink dan ser Kurdistan, ji xwe re kirin wek r, da hrian bajon ser Osmaniyan li Asiya ya bik(8), li Kurdistan bi cih nebn. Her weha Kurdistan ji sala (1506 z) heya sala ( 1639 z ) meydana ern Osmaniya Sefewiyan b. Di ev sala daw de; ango sala (1639 z) Kurdistan di navbera herdu dewletn Osman Sefew de, li gor hevpeymana ristina snoran, hate parvekirin(9).( Ev hevpeyman di drok de bi nav (Qesir/Seraya rn) hatiye navandin, di dema siltan Osman Murad aremn de hatib girdan. Wergr).
 
Trja heytemn: Hem gurp neteweyn dabn ser Kurdistan talanker bn, li welat Kurd bi cih nebn, ten ewana devern ku bi dest xwe xistibn, bi alkariya hin rbern Kurd, bi r ve dibirin, Osmaniyan hin revendn Tirkmenan li ser r devern stiretejk, nemaz yn tixbn bar-roavay welat Kurd, andin, da destlata xwe li ser welt rnitevanan, bi alkariya wan, xurt bikin. Di rvna drok de, talankeran her tim ev kar kirine.
 
Trja nehemn: Di serdemn slam de, ji nehemn sedsala zayn de heya bi sedsala nozdemn gelek hukmetn kurd li welat Kurd ava bn, ji wan: hukmeta Rewad li Ezirbeycan ( 230-618 k ), hukmeta Hesnewey li Hemedan (330-405 k), dewleta Dostik li Kurdistana Naverast (350-478 k), hukmeta Enaziy li Hilwan ( 380-446 k), hukmeta Lor li Loristan (570-1250),  hukmeta Erdelan li bar-roavay ran (617-1284 k), mrnina Betls, ku Osmaniyan sala (1836 z) dest dane ser, mrnina Baban li bar Kurdistan, ku Osmaniyan sala (1850 z) dest dane ser, mrnina Hekar li Kurdistana naverast, ku Osmaniyan sala (1845 z) dest dane ser.
 
Pirsa ku li vir diyar dibe, ev e: Eger welat Kurd, ji dema ikestina dewleta Med sala (550 b.z) ne welatek vala b, hem talakeran j demografiya w neguhertine, gelek hukmetn kurd l ava bne, her weha drok j nabje ku kesine din ne ji jor ve bi ser kurdistan de barne, ne j ji xakeke/erdeke din hatine. Eger ev rastiyan hem li meydan hene, ma gelo ev gel ku li v welat b, heya ro j l ye, k ye? Gelo ravakirineke drok logk ye din heye, ku bibje ev gel ne Kurd in, ne neviyn wan piyn kevin in?.
 
                                                      2 Aloziya Nav Kurd
        
Ev aloz di v pirs de t kurtkirin: Rastiya nav (Kurd) ye?. Gelo piyn Kurd ev nav hilgirtbn? ima ev nav ten di jdern ereb slam, yn heftemn sedsala pit zayn de, diyar dibe?.
Ji bo ravakirina v aloziy, em d van trjn jrn diyar bikin:
 
Trja yekemn: Hmann cgeh, civak, poltk rvebiriy li ser navandina gelan hukardar in. Wek nimne: Nav Aramiyan di neqn Aor de bi away (Exlamo / Akhlamu) bye, Someriyan koern bar-roavay Mezopotamya bi (Emor), ango (Roavay) navandin, nav (Fnq) ji bjeya yonan (Phoini); ango (Sor dager) hatiye, drokzan bzent Pirokopiyos, y ku di eemn sedsala pit zayn de jiyaye, Ereb bi nav (Sarasn); ango (Rohilat) navandin, Rs, Sirb, Polon, k li ba Rom bi nav (Sulav); ango (Kole) navdar bn, ji ber ku piraniya koleyn mperetoriya Rom ji wan miletan bn. Her weha Finlendiyan Alman bi nav (Saksa), y ku ji (Sakson) hatiye wergirtin, navandine, nav newetw y Almanan Doy e (Deutsch), Rsan ew bi nav (Nmts), Firansiyan j bi nav (Alman) nasandine(10).
 
Treja duwemn: Nav (Kurd) j wek navn pir geln chan mijara guhertin b. Someriyan Kurd bi nav hevedudan ( Kur-du ) an j ( Kur-tu ) navandin; wateya w j (iyay ye), ah Aor, Tikolt Nnorta y yekemn (1233-1197 b.z) j nav ( Qrt) ( Kr-ti-i) Qr-di) li wan kiriye. Eger em li gor espandina Arak Savrastiyan herin, ku gava tpa (r), di zimann hind-ewrop de li pey ya (u) dikeve, ew t avtin, d say were xuyakirin, ku bingeha bjeyn ( Got, Kot, Kurt ) yek e. Tit v bon diespne ew e, ku ah Aor; Tglat Pilaser yekemn; ( Tgalhpilaser 1 (1114-1076 b. z) da ser welat Gotiyan, nav rnitevann w bi away ( Qrti) tomar kir, p re j xaka/erd ku li derdora em Xabr dikeve, di tablown Hiss Babil de, bi nav ( Mat Kutda ki ); ango ( welat Kurd ) hate bi navkirin, ji ber ku peyva Somer ( Mat ) wateya ( Xak/Erd ) dide, papirtika (Ki) j ji bo naskirin ye(11).
 
Trja syemn: Kurdolog ( Kurdnas) Mar di lkolnn xwe de hevbestn espand di navbera Kurd Med de, di belgehn Exmn de dibne, j ve t xuyakirin, ku kurd ji gelek waran de neviyn Med yn yekser in. Gava em zanibin, ku peyva (Med/Mad) awayek e ji awayn peyva (Mat) ya Somer, wateya w (Erd/welat) e, d were xuyakirin, ku nav (Med) yekek erdngar ye, pa j gel, ku ji hevgirtina ln w xak pkhatiye, p hate naskirin. Eger em v agahiy bidin klek zanyariyn, ku dibjin rnitevann w welat ber Medan bi nav (Got/Kort/Qort/Kord) dihatine naskirin, wek awa ber j me diyar kirib, d b guman were xuyakirin, ku (Got/Kort/ Qort/ Kord/ Med) navn yek gel ne(12).
 
Trja aremn:  Awa wey bilvkirina nav (Kurd) di rvena drok de cirbecir b; ew li ba Somer bi (Kot-Got-Jd-Kurtu-Kurdo) hatin naskirin, di nivsnn lam de j nav wan (Kurta) b, li ba Aor Aramiyan j nav wan (Got-Kurt-Kart-Kardo-Kardaka-Kardan-Kardak) b, Babiliyan j di serdema xwe ya daw de ewana bi ( Oman-Manda) navandin, Yonan Romanan j nav (Kurd-Kurdha) li Kurd kirin, bi zimane tirk (Krt,Krtler) t gotin. ( Gava tpa (d) di ziman tirk de li dawiya peyv dikeve, ew pircaran bi tpa (T) t guhertin; ango Krd dibe Krt, papirtika ( ler) j nana gelejmar ye. Wergr). Her weha Ermenan j Kurd bi nav (Kuron-Kurcx-Kurtx-Kurx), Siryanan bi nav (Qurdenaye); yekejmara w (Qurdane) ye, navandin(13).
 
Trja pncemn: Daw, hem we awayn nav piyn Kurd bi wey (Kurd), ku gelejmara w (Kurdan) e, hatine komkirin. Rvena drok j dide xuyakirin, ku ev we di nv daw y serdema Pars ( nzk sala250 -226 b. z ) de hate xebitandin belav b. Nameya Erdiwan; dawtirn ah Parsiyan, ku ji Erder kur Babik; yekemn ah Sasan re andiy, gef gur l kirine, de xuya ye, ji ber ku nav (Kurd) di nam de dixebitn, gava dibje Ey kurd, ku di bin konn Kurdan de perwerde bye, k destra w tac, ku te li xwe kir y, welat, ku te dest dan y ser, ahn ku te iknandin, dest dan y ser hemwelatiyn wan, daye te?(14).
 
Trja eemn: we away daw y ( Kurd-Kurdan) gha serdema Sasan (226-651 z), gava Erebn misilman na Sasaniyan girtin dest dan ser welat Kurd, ev we; ango (Kurd) derbas serdema Ereb-slam j b, her weha wey (Kurdan), li gor tirazwa ( Eeُ-rab ) bi (Ekrad) hate erebkirin, ev yeka j li gor bona, ku dibje: Kurd ji navenda tevgera aristaniy bo keviya w hatin bi drxistin, bi bandora poltkaya Farisan j bn koer gund, memesta wan, wek ber j me gotib, ten ew b, ku heyna xwe biparzin.
 
    3.Aloziya erdngar
 
Hatiye zann, ku nav (Kurdistan) di serdema ah Silcoq; Sencer kur Melkah kur Elb Erselan (sala 552 an j 555 k miriye) de diyar b; ew ev nav (Kurdistan) li welat Kurd, y ku bi nav (Quhistan) dihate naskirin (Herma iyan), kir; ev be li roavay ran, navbera Ezirbeycan li bakur Loristan li bar, diket, hermn Hemedan, Dnewer, Kermenah Sine di xwe de kom dikir(15). Her weha hatiye zann, ku nav (Kurdistan) di nexeyn (Xerte) dewleta Osman de, di dawiya sedsala hefdemn de diyar b, s wlayetn Drsim, M Amed digirt(16).
Ev aloziya erdngar bi v away diyar dibe: Ev welat cgeh piyn Kurd, yn di drok de beriya btir 30 sedsalan b.z hatine naskirin, b, cgeh miletek b, ku bi kman di serdema Pars (Akan) de, li dirjiya serdema Sasan, li dora 500 sal ji serdema Ereb-slam, bi nav (Kurd) hatib naskirin. L gelo ima diyarbna nav (Kurdistan) bi pa de ma, li dirjiya wan sedsalan diyar neb?. i nan belgehn drok zanist hene, ku erdngariya bi nav (Kurdistan) t naskirin, ya  piyn Kurd; Zagrosiyan Ariyan b?.
 
Ev trjn jrn dikarin v aloziy rava bikin:
 
Trja yekemn: Hmann cgeh, poltk rvebiriy, wek awa hukariy li navn gelan dikin, li yn welatan j hukardar in. Wek nimne, welat, ku nka bi (Tirkiy) t naskirin, nv w y roava, beriya nzk sala (1750 b.z)  nwar Hissiyan b, di pey re Firc ji Teraqya hatin, li derdora sala (1200 b. z) mperetoriya Hiss hilweandin, ahnina Firc li na w, li ba em Halis ( Qizil rmaq ) li hla rohilat ava kirin, l Smmiriyan, li derdora sala ( 696 b. z ) ew tk birin. Di pey re Ld li w wlat, di navbera herdu saln ( 670-652 b. z ) de diyar bn, Smmir tk birin, p re j para pir ji w welat bi ( Ldiya ) hat navandin, l Farisan sala ( 547 b. z ) ew dagr kirin, pa j, sala ( 333 b. z ) Yonanan bi serokatiya skender ew dagr kirin. Di pey re ew wlat b parek ji dewleta Rom, ku pa nav w bye ( dewleta Bzent ), di pey re j bi nav ( dewleta Silcoq ya bik ) hate navandin, ta ku li dawiy b navenda (dewleta  Osman), di yekemn arka sedsala bstem de, pit herifandina dewleta Osman, nav w welat b Tirkiye(17).
 
Trja duwemn: Cidabna nav ( Kurd ) bi boneya ar sedeman b:
a. Dewletn derdor hinek ji wan navan kirin, ew j di navbera nivsnn mx belgehn ferm yn wan dewletan re ghane me.
b. Ew navan, pit, ku bilvkirina wan ya bingehn hatiye guhertin, ghane me, ew guhertin j bi bandora cidabna dengdrn her zimanek, newekheviya e.b.cyn Somer, Adad, Babil, Aor, lam Farisan bn.
c. Ew navan careke din, bi bandora cidabna bilvkirina dengdran di nivsnn Yonan, Latn, Misir (Hroxlf), Ermen Siryanan de, hatin guhertin.
d. Cara syemn, ew navan di serdema n de, dsan bi bandora cidabna bilvkirina dengdrn zimanan hatin guhertin, ji ber ku lgervann, ku ew navan ji tablown heriy jdern kevin wergirtine, Alman, Firans, ngilz, Emerk, Rs, Ermen hinn din bn, gava ew navan hatin erebkirin, guhertinn dengdr hn cidatir bn.
Trja syemn: Devern welat Kurd bi navn hevgirtinn ln serdest dihatine navandin, wateya erdngar ya her navek li gor firehbn tengbna destlata wan hevgirtinan, fireh teng dib, p re j be bar bi welat (Lolo) dihate naskirin, di be navrast de j nav (Gotyom); ji (Got) hatiye wergirtin, di be bakur-roava de j nav ( Sobarto) nav welat Hor ( Xor ) diyar bn, pa j welat Hor bi nav ( Mtan ) hate navandin. Digel hind j navn ( Man-nay ) ( Orarto ) diyar bn.
 
Trja aremn: Gava Hevgirtina ln Med pk hat, nav ( Med ) di belgehn Aor de diyar b, gava dewleta Med destn xwe dane ser hem welat piyn Kurd ( Lolo, Got, Sobar, Hor, Man-nay, Xeld ), welat wan piyan bi nav ( Med ) kete drok, bi v nav j li gel miletn din hate naskirin. Pit Farisan sala ( 550 b. z ) dewleta Med herifandin, Med b beek dewleta Faris, li gel herma Babil giringtirn du hermn w dewlet, di pey herma Faris re, pk dihan.
 
Trja pncemn: Di dema hrin skender, serdema dewleta Siloq de, welat piyn Kurd hn j bi nav ( Med ) dihate naskirin. Xuya ye, ku ev nav di serdema Pars de hino hino jar dib, di serdema Sasan de j bi carek hate rakirin, ben w yn naverast bar bi nav ( Gohistan ) ango ( welat iyan ) hate navandin. Bi ser de j Sasaniyan be bakur y welat Kurd dane ser Ermenistan, herdu j bi nav Sutrab ( Ermenistan ) kirin hermek, gava Erebn misilman na Sasaniyan girtin, destn xwe dan ser w welat, xwe bi ser rista rvebir ya Sasaniyan de pal dan, nav ( Gohistan ) hate erebkirin b ( herma iyan ), bi ziman ereb ( iqlm el-cbal ) e, l be bakur y welat Kurd, ji hla rvebiriy de, wek behreke (parek) Ermenistan ma(18).
 
Rast ew e, ku tevdrn tunekirin, yn ku destlata Farisan ber slam, li gor tembiya Qembz, p radib, bn sedem, ku Kurd bidin alk, hewil dan ku serkeftin navdariya wan yn serdema Med ji briya chan bi derxnin. Bi bandora wan tevdran wney Kurd riswa kirin, welat wan hate perekirin, bar w wlat bi ser herma Farisan de, bakur j bi ser Ermenistan de, roava j bi ser Babil de hatin xistin, bi her awa wey kar hate kirin, da r li p avakirina pkhateke kurd ye poltk ye serbixwe were girtin.
 
Rast e, ku hrivann Selcq Osman belayn mezin bi ser welat Kurd de hann, ziyann giran, ku nan bermayn xwe heya ro j li ber avan in, ghandin wan, l eger em avan li hember mebesta wan ya rvebir bigirin, div rola wan, ya ern, ji bra nebe; bi bandora w rol nav Kurd erdngariya kurd ji tariyn drok careke din derketin ber ronahiy, bi away ferm y belgehane hatin xistin ber guh p avn chan.
                                    
                                           ********      ****      ********  
 
Not jder:
(1)  ji bo danasna reh, netew, gel milet, veger xelaka duwemn ya v lkoln.
(2)   Biner: Will Durrant: roka aristaniy, cild 1, 2/ 422. Wlym Langer: Firehtirn droka chan, 1/216. Ehmed Adil Kemal: Riya Medayn, r 104-105. Ebdil-Hekm El-Zennon: Briya yekem, r 151. Cemal Red: diyarbna Kurd di drok de, 1/249-250.
(3)   Hrodot: Droka Hrodot, r 298. Diyakonov: Med, r 250.
(4)   Ehmed Kemal El-Dn: Selcoq, r 25.
(5)   El-Esfehan: Droka dewleta  Selcoq, r 14-15. Ibin Eb El-Heyca: Droka Ibin Eb El-Heyca, r 104. El-Fariq: Droka El-Fariq, r 236.
(6)   El-Hemedan: Komker drokan, 1/281-282. Ibin El-Esr: Droka tewaw, 12/481-500.
(7)   El-Hemedan: Jdera ber, 1/281-320.
(8)   Ibin Erebah: Susretn belayn Teymr, r 73-76, 124, 128, 398.
(9)   Ebbas Simal Sebbax: Droka tkiliyn Osamn-ran, r 46-47. Ylmaz Oztona: Droka dewleta Osman, 1/219. Munzir El-Msill: Ereb Kurd, r 179, 196, 202.
(10)Sptno Moskat: aristaniyn Sam yn kevin, r 177. Ebdil-Hemd Zayd: Rohilat nemir, r 237. Ehmed Fexr: Lkolnn droka rohilat kevin, r 107. Cemal Red: Jdera ber, 1/174. Gurpek lgervanan: Kerkk, r 116.
(11) Arak avrastiyan: Kurd Kurdistan, r 30. Cemal Red: Jdera ber, 2/15, 17-18, 1/179-180.
(12) Nktn: Kurd, r 59.
(13) Hinek ji van navan di van jderan de derbas dibin: Nktn: Jreda ber; jr  rpela 45, not 3. Diyakonov: Jdera ber, r 83, 305-311. Cemal Red: Jdera ber, 1/227-229, 2/58.
(14) El-Teber: Droka El-Teber, 2/39.
(15) eref  Xan Betls: erefname, 1/12. Ibin El-Esr: Droka tewaw: 11/222.
(16) Nktn: Jdera ber, r 71.
(17) Wlym Langir: Jdera ber, 1/82, 83, 85, 86. Jrnot Wlhlm: Hor, r 18. Hrodot: Jdera ber, r 35. H. G. Wlz: Rdawn droka mirovaniy, 2/346, 347.
(18) Will Durant: Jdera ber, cild 1, 2/422. Wlym Langer: Jdera ber: 1/216. Diyakonov: Jdera ber, 414-415.
 

 

                              

 

 

 

 

                               

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org