Pketina jina kurd di sedsalek de

 

Dr. Hezn Haco

 heznihajo@hotmail.com 

 
 
         

   

 

Ez v gotar bi helkeftina li dijderketina dijwariya li hember jinan dinivsim

 

    Biar eto, Gul, kea Derw Fetah beg - ku di dawiya sedsala 18ehan de ji rojhilat Kurdistan bi beek ji era xwe ve kober bakur welt bibn li herma Xerzan nitegih bibn, li gund Zoq kelayek bedew avav kiribn ji xwe re dixwaze. Biar pirr j hez dike, l rojek dibne ku va Gul ketiye dwanxana mvanan de ku ji mvan vala bib dixwaze bibne ka paqij e yan na. Biar w li wir dibne. J pirr  tre (aciz) dibe ser w diikne j re dibje: Tu li vir i dik? Ma tu nabj ku ji nika ve mvan hatin?                                           

Di w roj de Eliy Ynis axay Qewm iy dibe mvan Biar. Xizmayet (ehlt)  di navbera mala eto Eliy Ynis de heb. Perana Eliy Ynis jinek ji yn Ceml eto b.

    Biar, ku dest xwe li Gul hilda b, poman dibe, di dwanxan de die t pirr diqebie. El yekser l tine der. J re dibje ku nabe ku tu pit ku te dest xwe li jinek xwe hilda, tu li ber biger dil w xwe bik. El serphatiya xwe bi jinek ku nuh ji xwe re guhestb weha radixe: Pit min Ey an, xwest ku ez d bi ser Fatim de neim. Min pirr caran xwest w liber bixim ku tobe bike v yek hew ji min bixwaze, l hewldann min b sd man. Min ew xist xaniy karikan, der l as kir ji  Xing ya berdest re got ku heger ew nan av ji Ey re bibe, d ew j bikeve xaniy karikan. Pit hefteyek ez m ber der bang Ey kir j re got: Ey! Te tobe kir. Deng Ey bi xurt hat got; na. Ji hza deng w min dizan ku ew b nan av nema ye. Min ji Xeng re da xuyakirin ku w ev tit kiriye j re got ku heger ev yek dubare bibe ew j d bikeve kleka Ey. Her du-s rojan ji derve ve min bang Ey dikir j daxwaz dikir ku tobe bike, l her ew li ser ya xwe dima digot; na, ez tobe nakim. Min ji lawazbna deng w ku roj bi roj lawaztir dibe an der ku tobekirin nzk dibe. Di dawiya hefteya 3iyan de Ey tobe kir. W ji "zindana" w derdixin 3 rojan pilor (xwarinek ilav) didin w, daku roviyn w hd hd werin nermkirin. T ser xwe dest bi reftarek nuh mirovane li hember hewiya xwe Fatim dike.

   Min ev serphat bi kurt raxist daku wneyek ji rewa jinn kurd ji beriya sed salan ve bnim ber avan. Xanimn ji malbatn bi navdeng, ku mrn wan pirr hez ji wan dikin, i dijwar li wan dihat kirin di i war diman dema ku di cavn mran de "zdegav" dikirin.

    Teqez nabe mirov bi avn roja ro reftara kesn w serdem binirxne bi reftara ku bi jinn kurd n v heyam re dibe, bipve. Li seranser chan hnj jin bi dijwariya ku mr l dike r bi r dimne, l li pirr devern pket mafn xwe nas kiriye li gor w j gavn xwe diavje. Li van deveran, mr ne weke sa dibje; ta 10an bihijmre pitre reftara xwe nan bide, niha div ta 100 were jimartin taku mirov biwribe dest xwe li jina xwe, hil bide. Mixabin ku li v rojhilata me y navn de bi git hnj dijwariyek weha li hember jinan dibe, ku mirov j matmay dimne. Ev nay w watey ku guhertinin ern di v mijar de peyda nebne.

    Di ser de dixwazim bibjim ku gavn pn n guhertinan heger km bin j - ji bal sistemn ku van welatan birve dibin hatin avtin.

Bawer dikim ku mirov ber p t ku sistema dewleta tirk e ya ku tu r ne hit bikar nean, da ku gel kurd, di nav xwe de, bihelne ya ku dikeve ser v listey.

    Hewldann dewleta tirk, xwe di gelek waran de nzk Ewrupa bike    sekularizm a (Layikizm, ilman)  danr dewleta nuh biopne, yek ji sedemn sereke b ku r li ber jinn v welat hinek vekir. Rast e ku ta demek dirj mr kurd ku ji navenda desthilatdariy dr b li gor ereta islam, dikarib zdetir ji jinek ji xwe re bne, l daw b ar ma - li gor qannn hey - were girdan.

   Tev ku rewa abor ya dewleta tirk ji demek dirj ve pirr lawaz b j, zarokn ke j hn di w dem de dest bi na dibistanan kirin.

    Pit cenga chan ya duyem, DYA projeya Mashall dan daku li hember bloka sosyalist a ku Sovtyet serkiya w dikir -, li rojavay Ewrupay pketinek xurt a abor, civak, kultr hwd, da afirandin.

Di sala 1957an de, karwann karkern tirk ber xwe dan Ewrupa. Almanya rojava b qnaxa sereke ji van karwanan re. Demek dirj derbas neb malbatn kurd j, li pey hev, pekn Ewrupa.V yek, pketinek civak li Tirkiy j bi xwe re an. Bi rengek ne yekser be j, avn jinn v welat zdetir hatin vekirin.

   Li v welat, jin ne ten b endam di part sendkeyan de. Ew bi rjeyek ne km kete rveberiya wan de.

    Mirov p re be, yan li dij be, li bar-rojhilat v welat, ku beek Kurdistan ye, tevgerek birxistinkirinek jinan pirr xurt niha peyda bye. K, awa ew hat afirandin, ew mijarek din e.

    Ji xwe ve ye ku sedemn ku dillin jin avbel bibe, dihlin ku vca mafn xwe j ba nas bike, bi wan j vca li hember dijwariya ku li hember w t kirin, raweste. Xwepandann ku li pirraniya bajarn bakur Kurdistan metropoln tirkan beriya end rojan hatin dtin hn j di rojev de ne, nann ber bi av in ji van pketinan re.

    Li rojhilat welt, li bajarn mezin weke Kirmanan, Sine, Seqiz, Mehabad Wirm, pketinek pak di rewa jinn kurd de peyda bye, l hatina desthilatdariyek ol y pirr hik, bandorek neyn ji gel Iran bi git, ji jinan re bi taybet bi xwe re an. Jinn kurd ji du aliyan ve hatin ewsandin, ji aliy ol netew ve. Ji ber v ye j ku em her ser demek jinn di bengniya jiyana xwe de tn sdarkirin. Bangewaziyn rxistinn  mafn mirovan yn herm yn navnetew, b kelk (sd) dimnin

    Li rojava j astengiyin hema bibje ji heman reng r dan. Sistem, gurbna olperistiya islam, ya avlkir, bandore hijmarek ne km ji rxistinn me y siyas, pvajoya xwezay ya pketina jina kurd aloz kir. Ez dizanim ku destnankirina v sedema dawn d hinan bitengijne min bike armanc ji rexneyin tund re. Ez li vir ten yek pirs dikim, a ku ber min j camrnan kiribn: end jin ji dema damezrandina rxistina yekemn kurd di sala 1957an de bn endam di komisyonn navend poltbroyn rxistinn me de?

    Teqez di rxistinn civak kultr de, r li ber tevlbna jin hat vekirin ku ew xwe bi awayek ber bi av bibne, l di avakirin rvebirina wan de j ew di rza 2iyan de b, mixabin hnj dimne. Bi gotinek kurt hnj hevsar ez ji jinan lbrn dixwazim ku v gotin bikar tnim w ne di dest w de ye, herweku ba dizanim ku jinin pirr azad, tgihit xwedan hunerin hja bi taybet di ware wjey de - di nav civata me y v be welt de, peyda bne. Dsan mixabin ku ev tgihitin, azadbn hunera hja nekariye hinek ji serdestiya mran km bike. Li v parey j hn jin ji serphatiyn trajk weke xwekutin, ldan brmetkirinn din rizgar nebye.  

    Li bar, tev ku ji 17 salan ve desthilatdariyek kurd ku hviya

hemu kurdan p heb hnj heye, jin ji her s parn din pirrtir t reftarin kirt nemirovane dibe. Rjeya xwekutin kutina bi dest mr, bav birayan yekcar zde ye. Ew hnj di rewek paket de hatiye hitin ku mirov j matmay dimne. Sinetkirina w simbola paketinek seyr e. Er ji kevneopn civat t, l kmtirxandineke ku dikeve ser mil rvebirn siyas civak de. Rast e ku ev demeke ba dirje ku rxistinn jinan hatine avakirin, hijmarek pak ji jinan hatin hilbijartin jibo parlemana herm, l ev biryara parlemento ku maf dide mran ku zedetir ji jineke ji xwe re bnin, ne li gor hv daxwaza nifn pket ye. Ew li dij br, bawer xwesteka nv civaka kurd e, ku ji jinan pk t.

    Tev hemu rexneyan j, l mirov dibne ku jina kurd gavin fereh avtne niha helsr e ( bi israr e) di sitandina mafn xwe de. Tit t xwestin ew e ku mr j ji dlva ku astengiyan ji pketina w re derxe, bi dest w bigre w p de bibe. Sed mixabin ku mr di civake kurdewariya klask de, di v war de hn pirr li pa e naxwaze ji ya xwe were xwar. Biryara parlemana Kurdistana azad nimna v yek ye. 

 

 

 

 

  

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org