Yek ji peng zananayn ola ezday:

xad

kram Balekan, balekani@hotmail.com

 

Her wek ku t zann ola ezday ola yekem a gel kurd gel Mezopotamyay ye. Ezday yan ezdanperest, yezdanperest, xwedperest hwd. ku ro ji wan re dibjin zd. Droka ezdayetiy die ber zayna sa li gor zerdetiyan 1738 salan ber zayna sa ye. Gava mirov bala xwe dide drok gel ezday rast gelek tade, zilm zordiyan hatiye. L bi her away xwe li dij zilm zor parastiye li baweriya xwe xwed derketiye. Ji bo ku bikaribe xwe li hember zilm dijwariy biparze her tim kober bye n warn xwe guheriye. Di nava ezdayiyan de gelek kesan fedakariyn mezin kirine di riya peng parastina ola xwede hem jiyana xwe feda kirine. Wek Zerdet Kal, Ball Med (Mah), x Ad (xad) hwd. Di vir de em dixwazin li ser jiyana xad rawestine dtinn hin lkolner, drokzan kesn biyan der heq xad de bnin zimn.

xad di sala 1075 zayn de li der dor bajar Culemrg li naveya Elbak ji dayk bye. Nav w erefedn e nav bav w Misafir e. Ji w re x erefedn dihate gotin. Nasnav w x Ad yan j x Ed ye. xad bi esl xwe ji l era Trah ye. xad li cih jidaykbna xwe dest bi xwendin perwerdehiya xwe kiriye ji bo xwendina xwe li gele dervern wek am, Heleb, Bexda, Msil Amed. Ji bil van cihn navend ew li gele cihn din j geriyaye. Lewre j ev yek bye sedem ku hin niqa der heq jiyana w de derkevin hol hin kes bi zanebna niqan bi v reng derdixin da ku w ji neteweya w ola w bi dr bixin. Hin kes dibjin, ji am ye, ji Msil ye, ji Bexday ye, ji Libnan ye piran j bi awayek xwezay dibjin ku ji Culemrg ye... Ev yek ne ten ji bo xad t gotin belku piraniya navdar, zana, leheng pengn kurdan bi v bextreiy re r bi r dimnin ev yek bye arensa hem navdar qehremann kurd ku dixwazin wan ji rastiya neteweya wan bi dr bixin.

bn Esr Cezr di cilda yanzehan a pirtka Elkaml de li ser xad wiha dibje: Ad kur Misafir e. Ew yek ji parzkarn mezin bye li am Elbek dij. Pa die Hekariy pamaya jiyana xwe li wir derbas dike. x Ad ji am die Msil li wir rberiy ji gele re dike r nan wan dide. Gel j ji w hez dike, deste bi deste li dora w kom dibin w wek peng ji xwe re qebl dikin. Pit maweyek x Ad die Hekariy di sala 1162y zayn de li wir koa daw dike

bn Xelkan Hewlr j dipirtka Wefiyatil Eyan de wiha dibje: x Ad kur Misafir li gund Beytulqar ya Elbek t perwerdekirin. Ew kesek xwednas parzkar bye. Nav deng xwednasiya w li her der belav dibe. Lewre gelek kes dibin algirn w j hez dikin. Ew bi ku de die gel j bi d w die pa w wek peng rber xwe qebl dikin her tit ji w hv dikin dixwazin. Tkiliyn w yn xurt bi kesayet parzkarn mezin n w dem yn wek Eql Munc, Hemad Bas, Eb Necb, Evdilqadir Sehwerd, Evdilqadir Geylan Evdilqadir Helwan re hebne. L pa ji wan cuda bye ye iyay Culemrg. Li wir perestgeh ava kiriye dest bi badeta xwed kiriye lewre gel j ye ba w. x Ad di sala 1162y zayn de jiyana xwe ji dest daye.

Hafiz emsedn Zeheb di beta duyem a pirtka Dulel slam de dibje: x Ad di sala 1162y zayn de li Culemrg jiyana xwe ji dest dide her li wir w disprin ax. Piraniya gel w herm bawer bi w anne bne algir hevaln w.

x Zeynedn di bea duyem a Tarxa bn Elwerd de dibje: x Ad kur Misafir di sala 1162y zayn de di meha Miherem (meheke ereb ye her sal deh rojan p ve t) de li welat Culemrg koa daw dike. Ew xwednas mezin li Elbak (Naveyeke bajar Wan ye ku dikeve navbera bajar Wan Gewer bi tirk je re dibjin, Bakale) ji dayk dibe. Di temen ciwaniy de die Msil gel herm j hez dikin, baweriy bi w tnin dibin algir w.

x Mihemed Henbel di pirtka Qelaidel Cewahir de wiha dibje: x Ad kur Misafir Emew li Elbak ji dayk dibe di temen ciwaniy de die Bexday li wir li ba zanayn w dem xerk mijl xwendina zanist dibe. Pit zor zehmetiyeke mezin ji xwe re tent kuncniniy (goegr quncikrnitin) ji xwe re hildibijre pit w j die Culemrg. Li Culemrg li ikeftek bi cih dibe. Gel ku bi hatina x dihese deste bi deste diin ziyareta w. Lewre near dimne ku ji ikeft derkeve pengiy ji gel re bike. Ew her pengiy ji gel re dike heta ku li wir jiyana xwe ji dest dide.

Ew kesn ku dibjin x Ad ji la Emew ji neteweya ereb e, di nava aiyeke mezin de ne. Ji ber ku li gor wan belgeyn hey x Ad ji l era Trah ye di kurdbna w de tu ik gumanek tune ye. imk la Trah yek ji ln bakur Kurdistan ye niy w nzk 1500 malbat ye ku niha li bakur Amed dijn. Derdora 400 malbatn wan j niha li Anatoliya Navn li 24 klometreya bajar Enqerey dimnin. Her wisa hin malbat ji w er niha li bar rojavay Kurdistan (Bar Bik) bi cih war in.

Mamoste Yaqb Serk di pirtka Mebahs El Eraqiye de wiha dibje: Ev nivs di notn destnivs yn aram de ku keeyek bi nav Mu di sala 855 ko de wergerandiye ser ziman frans di kovara Nuya frans de hatiye weandin. Nivs bi v reng ye: x Ad kur Misafir kur Ehmed ji kurdn Trah ye. la Trah li gor rz rikn kevn n xwe her sal di demsala havn de diin zozanan di demsala zivistan de j ber bi Msil ve bi r dikevin diin wir, ji ber ku bav bapr x Ad li Msil wir jiyane. Gel herm j her sal bi x Ad re diin zozanan werdigerin. Ew zdiyn ku xizmeta malbata x Ad dikirin, gava ku ji zozanan verdigeriyan din ba Ad kur mr xwe ew diyariyn ku ji w re anbn didan w. Lewre Ad j bi germ pwaz li wan dikir ew mvan dikirin. Ad her cure xwarin vexwarin dida wan qed wan digirt. Di  evninan li dwanxaney bi gel re rdinit ji wan re diaxiv, lewre zdiyan j ji w hez dikir rz hurmet nan w didan.

Mamoste Raxib Tebax Heleb di cilda pncem a pirtka Eelam Elnebla de wiha dibje: zedn kur Ysif Edew y Kurd fermandar Heleb ku pit serdema erkezan di destpka demezirandina Dewleta Osman dejiyaye. x Ad kur Misafir bye ji binemale malbata wan re malbata x Mend dihate gotin bi v nav dihatin nasn. Ev mr di sala 948 ko de miriye.

x Ad wek yek ji zanatirn mezintirn parzkar xwednas kurd n sedsaln pncem eem n ko t zann.

Ji x Ad hin berhem vehonann ol civak bi cih mane ku ji wan qewlan end malik ev in:

 

Heqo tu padiah

Xwedan mhr mah

Rezaq cin ns

Xweday alema quds

 

Mizgniy bidin Kurdistan

Bilav ken deftera man

 

Berhemn x Ad ev in:

 

xad ev berhemn proz hja ji me re bi cih hitin di sala 1162y zayn de gava ku temen w het heft sal b li Culemrg koa daw kir her li wir spartin ax.

avkan:

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org