awahya Bingehn a Rejm III

   

 

smal Bek

Wergerandina ji tirk:  Roan Lezgn

 

   
 
 
 
Pla Duwanzdehan
 
Roja 13 nsan 2009, di pla duwanzdehan a tehqqatn Ergenekon de hin kes hatin binavkirin. Di v arewey de hin rektor, hin rektrorn ber, hin kesn ku di komeleyn civata sivl de dixebitin, hatin binavkirin. Mala hin profesoran hat lgernkirin. Mala seroka Komeleya Pitgirya Jiyana Njen Prof. Dr. Turkan Saylan hat lgernkirin, dest dann ser hin belgeyn w. Tjen Mergena ku li rojnameya Milliyet kampanyaya Bavo min bine xwendegeh dimeand hat binavkirin. Endama Lijneya cray ya Dogan Holdng Tjen Mergen end roj pa serbest hat berdan. Li Weqfa Perwerdeya Njen lgern bn, dest dann ser hin belgeyan. Li seroka w Gulseven Yaar geryan l nehat dtin.
Ger em bala xwe bidin ser apemenya tirk a ji roja 12 nsan virde, em bibnin ku pitgir destekeka xurt bo kesn ku di areweya tehqqatn Ergenekon de hatine girtin heye. Ji roja 14 nsan 2009 virde li hember rveber, endam sempatzann Partya Civata Demokratk (DTP) proseseka binavkirin ya sstematk pk hat. Di operasyonn ku li gelek bajaran bn de zdetir 300 DTPy hatin binavkirin, ji vana zdetir 150 kes hatin tewqfkirin. apemenya tirk ku eleqeyeka mezin nan yn ku bi ika Ergenekon hatine girtin dida, qet eleqe nan DTPyyan neda. Yn ku bi ika Ergenekon hatin binavkirin, bal kiandin ser ku, dema ew hatine binavkirin tada li wan bye, bhuqq bye. L qet qala zilma ku bi ser DTPyyan de hat, nehat kirin, ji nedt ve hat. Bi awayek vekir t dtin ku di nzkahya li her du prosesan de cyawaz heye.
Di apemenya tirk de derbarey seroka git ya Komeleya Pitgirya Jiyana Njen profesor Turkan Saylan, Tjen Mergena ku kampanyaya Bavo min bine xwendegeh dimene seroka git ya Weqfa Perwerdeya Njen Gulseven Yaar de nivsn gelek pesinkar hatin nivsn. Hat tekdkirin ku zarokn malbatn jar iyandine xwendegeh, burs dane wan, bi taybet bi malbatn jar re eleqedar bne. Herwisa, hat tekdkirin ku li hember van kes dezgeyan operasyonn binavkirin lgern gelek xelet e. Gotin, Ma eva han bi Turkan xanim j t kirin?, Ma eva han bi Tjen Mergen j t kirin? Qala nexweya profesor Saylan hate kirin hn bhtir operasyon hatin rexnekirin.
Ez dixwazim di v nivs de bala xwe bidim ser mijarek ku apemenya tirk qet qala w nake, bi taybet dixwaze ji ber avan dr bigre. Xebat, fikr, alak nyeta Komeleya Pitgirya Jiyana Njen, kampanyayn Bavo min bine xwendegeh Hayd keno xwendegeh, Navendn Pirarmanc yn Civat (ATOM) Weqfa Perwerdeya Njen (EV) ger di areweya pirsa kurd de bne vekoln ancax w dem d bne fmkirin. apemenya tirk, fikr tirk, van rxistinan, kesn ku di van rxistinan de dixebitin, her dem bi tgehn mna hemdem, nsanyet merivy bi br tnin. Lbel kar ku ew dikin xwedy naverokeka tam berevajya v yek de ye. Amanca bingehn ya Komeleya Pitgirya Jiyana Njen, kampanyayn Bavo min bine xwendegeh Hayd keno xwendegeh, Navendn Pirarmanc yn Civat Weqfa Perwerdeya Njen asmlekirina kurdan bo tirkty ye. Ramana meriv ziman dayk ji dayik fr dibe. Ji v end asmlekirina dayikn paeroj ken kurdan gelek girng e heye. Lewre ev rxistinn han hn bi xurt ber xwe didin zarokn qzn yn kurdan. Amanca bingehn ya xwendegehn nivst (YIBO) pansyonn kean ku li herma kurdan dibin, ev e.
Ev j t zann ku ev xebatn han ne ku bi hevkarya ligel dezgehn mafn merivan dibin, na, bi hevkarya dezgehn mltarst, bi dezgeyn mna Komeleya Sinakar Karsazn Tirk (TUSIAD) re dibin. Di nivsa bi sernav Komeleya Pitgirya Jiyana Njen i Dide Kurdan? de qala van mijaran hatib kirin. (www.kurdistan-post.org 19 adar 2008)
Li van 25 saln dawn yek ji prosesn girng ku li cografyaya kurd pk hatiye, ewitandina malan, wrankirina gundan texrbkirina avkanyn jyan yn bingehn e, bi dar zor bi sed hezaran meriv malbatan ji cih war wan rakirin e, mexdrkirina wan e. Herwisa, kutinn ku ji wan re fal wan nedyar t gotin, dsa proseseka girng e ku miswa pk hatiye. Ji aly JITEM (Jendirme Istxbarat Tkona bi Teror re) xortn kurdan, gundyn kurd, esnaf, karsaz, mela, karker hwd. hatine revandin kutin, bi kencey hatine qetlkirin, cesed wan xistine gorn komel bran, li brn asd, li kreyn qalorfer hatine tunekirin. Dibjin cneyetn ku bi v away bne zdetir 17 hezar ne. Li hember v zilma ku li gel kurd dibe, ji van rxistinan tu yek, ji tu kesek ku li van rxistinan dixebite, li hember dewlet tu rexneyeka wan a pik nebye. Li malpern nternet, li organn apemeny cih nadin van neyan j. Zilma sstematk ku li hember kurdan dibe, ji nedt ve, ji nezann ve, ji nebihst ve t. Li hember malbatn mexdr yn kurd, li hember takekesn kurd tu eleqeyeka tendurist ya van rxistinan nn e. Eleqeya wan ten li ser zarokn malbatn ku hatine mexdrkirin ketine halek muhtac e. Ev eleqe eleqeya pwstya poltka tetbqkirina asmlasyon ye.
Li saln dawn zarokn kurd yn 7-8 sal ji ber ku kevir diavjin polsan yan panzeran, tne binavkirin, kence dibnin, tne tewqfkirin, tne zindankirin. Di dadgehkirin de ji bo wan 25 sal cezay zindan t xwestin. Li dadgeha zarokan nayne mehkemekirin, bi guhernek ku di qanna tkona li dij teror de hatye kirin re r vekirine daku ev zarokn ku kevir avtine polsan yan avtine panzeran wek mezinan bne darizandin. Herwisa r vekirine daku li zindann ku mezin tde dimnin bne zindankirin. Zarokn kurd yn esal tne binavkirin kence dibnin. Li hermn mna Diyarbekir, Wan, Batman, Adena Mrsn nzk 300 heb zarokn ku temen wan di nav 8-15 salan de ye li girtgeh hene tne mehkemekirin. Di tevay v proses de ji van rxistinan tu yek li hember v wey binavkirin, kencedtin, zindankirin mehkemekirina van zarokan tu daxuyanyek nedane. Te div ev rxistin yan kesn ku di van rxistinan de dixebitin, ev poltkaya ddet ku li hember zarokan t meandin, ern dibnin. L meriv dikare rewa ku ev zarok tde dijn bigre ber av van alakyan wek azadya xwefadekirin binirxne. Xanyn malbatn van zarokan hatine ewitandin wrankirin. Li varon bajaran tu jiyaneka wan a tendurist nn e. Kar tune ye, xwarin tune ye, mkann tenduristy tune ne, perwerde tune ye Hzn asay hertim ji d bav wan re dijnan didin, wan tehqr dikin. Hertim bi ser mala wan de digrin, d, bav, bira, kal prn wan hwd. tacz dikin. Di nav van ertan de ger zarok sy xwe li pols bnin, hrsa xwe bi avtina keviran birjin j, div wek reweka xwezay bte qeblkirin.
Girngtirn pirsa rejma syas sstema syas ya tirk pirsa azadya xwefadekirin ye. Azadya xwefadekirin bi qedexeyan, bi weyeka sstematk di bin fiar de digre. Ev rastyeka gelek vekir ye ku qedexeyn raman di plana yekem de bona ku pirsa kurd ney hskirin, ney tgihtin, ney qalkirin hatine dann. Ji van rxistinan tu yek, tu kesek ku li van rxistinan dixebite, derbarey qedexeyn raman de tu rexneyeka wan a pik li dewlet nn e. Tu eleqeyeka wan ji bo kesn ku di areweya qedexeyn raman de tehqqat li ser wan bye j nn e. Kar wan ew e ku di mijara poltka tetbqkirinn sstematk yn asmlasyon de bibin xelekeka girng. Peywira ku wan bi xwe daye xwe, bi hewes xwestin dikin. L ert bingehn y zanist azadya raman ye. Zanist ancax di rewa zanistyane de t hilberandin. Ger azadya xwefadekirin, rexneya azad, munaqeeya azad nn be, rewa zanistyane j pk nay. Azadya xwefadekirin ert bingehn y demokrasy ye j. Sstemeka syas ku azadya xwefadekirin tde wek dezgeyek rnenitibe meriv nikare j re bibje demokratk e.
 
nsanbn
 
nsan byn, nsanbn bona hem kesan, bona hem civatan armanceka girng e. Meriv awa dibe nsan? nsanbn awa pk t? Nana bingehn, krtera bingehn ya nsanbn ew e ku, meriv awa muamele bi merivn mnan xwe re dike. Em saln 1985-1988, Bulgarstan bnin bra xwe. Li wan salan li Bulgarstan operasyonn guhertina navn tirkan dibn. Ji tirkan re digotin: Ger hn navn Bulgar li xwe daynin, hn di nav Partya Komunst a Bulgarstan de, di nav brokrasya dewleta Bulgarstan de bibin xwedy mkann bilindbn, heke na, hn di jyana xwe de prg gelek astengyn giran bibin Ev poltka kirinn Bulgarstan li Tirkyey ji aly dewlet hukmat ve, ji aly apemen, unverste organn dadgeh ve, ji aly dezgeyn civata sivl ve bi rexneyn gelek giran, bi tawanbarkirinan hatin pwazkirin. Rveberya Bulgarstan bi emperyalsty, bi kolonyalsty, bi kevneperesty, bi asmlasyonsty, bi pavert fasty hat tawanbarkirin. Ew poltkaya ku Bulgarstan li hember tirkan tetbq dikir helbet asmlekirina tirkan bo Bulgary ji xwe re kirib armanc. Ji v end li Tirkyey reaksyonn gelek mezin pk dihatin. Ev e, nsanbn tam j di v nuqtey de xwe nan dide. Organzasyonn mna Komeleya Pitgirya Jyana Njen, Weqfa Perwerdeya Njen Navendn Pirarmanc yn Civat (ATOM), yn ku kampanyayn Bavo min bine xwendegeh Hayd keno xwendegeh dimenin, wek mnak, bi tund li dij prosesa asmlekirina tirkan a li Bulgarstan derdikevin l ew bi xwe dibin tetbqkarn jidil yn poltkaya dewleta Tirkyey ya ku kurdan asmle dike. Ji v end li vir prosesek ku li dij nsan e, li dij nsanbn ye t jiyandin. Gelek ekera ye ku ev proseseka ne hemdem e, paver ye.
apemenya tirk, derdorn fikr tirk dibjin, di prosesa operasyonn Ergenekon de tadayeka mezin bye, bhuqqyek li dar ketye. L derbarey operasyon tadayn ku li hember kurdan, li hember Partya Civata Demokratk dibin qet deng xwe dernaxin. Li hember 17 hezar cnayetn fal wan nedyar j tu reaksyoneka wan nn e. Ev ekera ye ku pitgiryeka wan a mezin bo zhnyeta derbekar heye. Reweka gelek balk e ku, yn ku li derbeyn ber yn mna 12 adar (1971), 12 lon (1980) zilm dtine j di v fikr de ne. Oya Baydar di nivsn xwe yn di rojnameya Taraf de v helwst rexne dike. Nivsn bi sernav Darbe Kuaklarna Ak Mektup (14 adar 2009),  Darbe Zihniyeti ve Sivillemek (21 adar 2009)   Devletin Zirvesi Esas Duruta (3 nsan 2009) de van dtinan fade dike.
ewitandin wrankirin gundan, texrbkirina avkanyn bingehn yn jiyan, cnayetn fal wan nedyar, bi dar zor ji cih war wan rakirina bi sed hezaran meriv, nkarkirina nasnameya kurd, poltka tetbqkirina asmlasyon, bguman bona ku civata kurd, nirxn netewey yn kurd biriznin dibin. Ev vekir ye ku van kirinan zor daye kurdan, zehmety bo malbatn kurdan anye, jyana wan sexttir kirye. L div bte tekdkirin ku van kirinan civata tirk, dezgeyn civat yn tirk, nirxn civat yn tirkan j rizandine. Ew pnyazn ku bona rizandina kurdan, bona rizandina nirxn civat yn kurdan hatine fikirn tetbqkirin, esas dezgeyn civat yn tirkan rizandine. Unversteya tirk dirize. apemenya tirk dirize. Veartin berovajkirina rastya kurdan dibe armanca bingehn ya unverstey. Veartina byer dyardeyan dibe kar apemeny. Ekera ye ku v yek rizandin bi xwe re anye. Roja 9 sermawez 2005, li emznan ji aly JITEM ve kitbfiroek hatib bombekirin. Scdar li ser sc hatibn girtin. Sererkan w dem bona scdarn ku hatibn girtin gotib zarokn ba. Pit w j hn dizanin mesele awa bb.
Dawlannan peywira pey ya dozger ku dozname nivsb, ji lay dadgeha cezayn giran a Wan ve cih-cih bo her tawanbarek endam JITEM birrna 39 sal cezay, ji lay dadgeha bilind ve xirakirina v biryara mehkmyet, veguhestina doz bo dadgeha leker, di rnitina pn a dadgeha bilind a leker de texlyekirina tawanbaran Ev ferqa di navbera roveya dadgeha sivl ya dadgeha leker ku ewend di berevajya hev de ne, i nan dide? Nan dide ku dezgeya edalet, mekanzmaya edalet rizyaye. Yasn Hayal ku di kutina Hrant Dnk de roleka w ya mezin heye, li Tarbzon ji ber ku bomba avtib karxaneyek s sal ceza l dibirin. Li Diyarbekir li zarokn ku kevir avtine polsan yan panzeran 25 sal ceza ji wan re t xwestin girt tne mehkemekirin. Evn han nann cidd yn rizandina dezgeya edalet ne. Li Filistn zarokn ku kevir diavjin leker tankn sral, t zann ku di apemenya tirk de awa pesn wan t dayn. Te div ew zarok yan te div d bav zarokan, bi heskirin tne pesindan. Dema ku zarokn kurd eyn tit li hember tankn tirkan dikin, dibjin Ev k ne van zarokn masm pj dikin? Hebna cotestandardyeka wisa ya di fikrek de, ji bil rizandina jyana fikr wdetir, ne titek din e.
 
Ronesansa Kurd
 
Dewleta tirk dibje ez kurdan biriznim, ez wan asmle bikim l p re j r vedike ku dezgeyn bingehn yn dewlet, wek dadgeh, wek apemeny, wek perwerdey j birizin. Zilm tadaya dewlet nikarbye kurdan birizne. Ji 7 sal bigre heta bi 77 sal, kurd tk li ser pyan e. Hetta ku kurd li van rojan di nav ronesansek de ne.
Em dibjin kurd di nav ronesansek de ne. Ev awa dibe? Ji aly derdorn rastgir ve, ji aly derdorn ku nzk Fethullah Gulen ne, hin rexne bo Profesor Turkan Saylan hatibn. Ev derdor profesor Saylan bi msyonery, bi bursdayna PKKyyan tawanbar dikin. Awir van derdorn rastgir y li ser pirsa kurd ji layek ve diibe awir deolojya resm. Bi taybet derdorn ku girday Fethullah Gulen ne, li hermn kurdan di bin perdey girdaybna bi dn nirxn manew ve de tirkayety dikin, hewl didin xwe daku tirkayety ge bikin. Ew zarokn kurdan ku ji malbat tne veqetandin, li xwendegehn nivist (YIBO) awa kurd li wan t qedexekirin, li qursn Quran ku ji aly layengrn Fethullah Gulen ve organze dibin de j eyn wisa kurd t qedexekirin. Wek poltkayeka dewlet, li hermn kurdan, qursn Quran zdetir dibin. Zarokn kurdan li pansyonan bicih dikin perwerdeya qursn Quran dikin. Dewleta ku li hermn rojavay li dij qursn Quran cereyann slam di nav hewldan de ye, li hermn kurdan pitgirya qursn Quran cereyann slam dike. Fikrek dewlet y wek bona padebirina kurdan, bona ku kurd di nav cereyann dn de bihelin pwst bi vana heye. Ji v end dema ku pirsa kurd dibe mewzya behs, di navbera tirkayetya Kemalzm ku di bin perdey rondarbyn de dibe tirkayetya ku di bin perdey girdaybna bi dn nirxn manew ve dibe de ji gelek alyn ve wekhev heye. Digel vana dsa j meriv dikare bibje ku reftarya derdorn nzk Fethullah Gulen ya li hember kurdan, li gor fehma Kemalst, hn nsan humanter e.
Di v navber de pwst p heye ku nivseka Rasim Ozan Kutahyali ku di rojnameya Taraf de weyaye b aretkirin. Rasim Ozan Kutahyali di Tarafa roja 22 nsan 2009 de nivseka bi sernav Fethullah Gulen ve Abdullah Ocalan weand. Nivskar dibje, Fethullah Gulen Abdullah Ocalan li Tirkyey ji aly beeka civak ya diyarkir tne destekkirin, div rayagit xwe fr viya bike. Di vir de tgihtineka km heye. Rewa Fethullah Gulen Abdullah Ocalan ne wek hev e. Xza ku Fethullah Gulen temslkarya w dike, xzeka wisa ye ku li dij kurdan, li dij pirsa kurd ji aly dewlet ve, ji aly dewleta kr ve t hereketkirin. Dewlet ro bona ku kurdan, tevgern kurdan PKK pade bibe her mkan, her dezgey, her kesayet bi kar tne. Rastgir, epgir, lberal, cereyann dn hwd. Ev rastyeka t zann ku Hzbullah ji aly dewlet ve hat damezrandin li dij PKK, ya rast, jibo tkona li dij kurdn welatparz n li bajaran pde hat ajotin. Dsa ev j rastyeka t zann ku derdorn Fethullah Gulen, yan cereyann Nrparz, nivsn Beduzeman Sed Kurd yn derbarey kurdan de texrf kirin, j qusandin, hn ajotin pyasay. Bguman derdorn kurd yn li dij v zhnyet, yn ku nivsn Sed Kurd li gor resenya w weandibin, v helwsta Fethullah Gulen derdora w rexne dikin j, hene.
Min li jor qal kirib ku derdorn Fethullahparz ku mexdryeta kurdan stsmar dikin, zarokn kurdan li qursn Quran kom dikin, kurd li wan qedexe dikin, hewl didin xwe daku zarokn kurdan bi ziman kultura tirkan mezin bikin. Dndarn kurd ku li dij van kirinan e, berevanya ziman kultura kurd dikin hene. Digel van zordaryan, dsa j, li nav esnaf, xort xwendekaran, li nav jin, karker, gund melayan, jibo ziman kurd, kultura kurd eleqeyeka xurt pde die. Meriv dikare viya wek ronesansek binirxne. d ne mumkin e ku ev proses were rawestandin. Gelek vekir ye ku di v arewey de bona tgihtina welat j d hewldan bibin.
 
stqameta Potansyela Civak
 
Di hilbijartinn xwecih yn 29 adar 2009 de, di ser de aredarya bajar mezin y Diyarbekir, kurdan serektya aredarya Batman, ya Wan, ya Srt, ya Drsim, ya Igdir, ya Colemrg ya irnex bi dest xistine. Wek vana, serektya aredarya bajarokn ku nufsa wan li dora sed hezar ye, yn ku ji sed hazar zdetir e j bi dest xistine. Ev yek kurdan di rveberyn xwecih de dike desthelatdar. Ev pdeneka hjay balky ye, pdeneka girng e. Bismil, Erxen, Farqn (Diyarbekir), Nisbn, Qoser (Mrdn), Bazd, Patnos (Agir), Gever (Colemrg), Melazgir (M), Misric (Srt), Tuxtewan (Bidls), Hlwan (Ruha), Akdeniz (Mrsn) di nav van bajaran de ne.
T zann ku li bajarn kurdan iqas pirr leker, pols tmn taybet hene. Li ber vana, div meriv karsazn tirk ku li herma kurdan kar dikin j aret bike. Ev rastyeka vekir ye ku van bean, hemyan bi hev re, rayn xwe li ser hev dane Partya Edalet Pden (AKP).
Di civata kurd de ro dnamzmeka pt, potansyeleka pt heye. Meriv dikare bi hsan v potansyel, v enerjy di ciwanan de, di jinan de, di zarokan de bibne. Ev j girng e ku meriv ber v potasyel, v enerjya poztf bide ser bidestxistina nirxn kurdty. Ev ne helwsteka maqul e ku rabin bibjin Em rojbyna Ocalan proz dikin, Em salvegera mirina dada Uveys proz dikin milet seferber bikin. Herwisa, ne rast e ku naverokeka siyas jibo roja salvegera bynan roja salvegera mirinan bte dayn.
rovekirina aqilane ya tit ku diqewime-dibe armanca bingehn ya wey zansty ye. Di viya de j ne ku ten pwst bi meharetn aqilane heye, meharetn hmay hestkirinan j tde, bikaranna hem meharetan pwst dike. Ger ro derheq Komeleya Pitgirya Jiyana Njen de, derheq fealyetn w de anketek bibe, yn ku bedar anket dibin, herhal d bibjin % 99.99 fealyetn komeley ern ne. Lbel ev ne mijareka wisa ye ku bi anket bte fmkirin. Ev pirseka wijdan ye, ev pirseka nsanbn ye. Ev pirsa rizgarkirina helwst ji cotestandardy ye. Em sedsala 17. bnin bra xwe. Gelo d bi anket bihata tesbtkirin ku dinya li dora roj digere yan na? Heke anketeka wisa bbya, gelek ekera ye ku d netceyeka awa j derbiketa. D % 99.99 netceyek wek Dinya navenda fezay ye, roj li dora dinyay digere, navenda dinyay j dra Romay ye j derbiketa. L ev anket y zanist, y rast nan nade. Yn wek Galleoy, ger s-ar kes bin j, ya zanist, gotina wan e.
Maf her kes heye, di v navber de, maf kurdan j heye ku di nav azady de bi nasnameya xwe bijn. Ev mafek gerdn ye, nsan by ku rast poltkayn asmlasyon bibin bijn, di nav azady de bijn. Profesor Turkan Saylan a ku jibo aborjnn Avusturalyay, jibo xwecihyn Amerkay dil xwe diewitne, yn ku koka wan qelandine rexne dike, wan scdar dike, herwisa, qala wijdana civak dike, l di asmlasyona ku li ser kurdan t tetbqkirin de dibe vdayeka girng a v mekanzmay, dibe xelekeka girng a v zincr. Bila bizane ku ew d ji aly kurdan ve wisa were bibrann. Meriv dikare eyn fadeyan jibo Tjen Mergen j bi kar bne. Div Profesor Turkan Saylan bizanibe ku fikr cotestandard, helwstn cotestandard gelek di berevajya wey zanistyane de ne. Yek j prosesn girng ku jiyana ramyary hik dike, dike olistan, mejyan felc dike, fikr helwsta cotestandard e. Jiyana ramyar, helbet div li ber ronahya wey zanistyane pde here.
01 gulan 2009
 
____________________
Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn
Ev gotar bi sernav Rejimin Ana Nitelii III - Onikinci Dalga li malpera www.kurdistan-post.org weyaye.

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org