“Pêla Duwanzdehan”

Roja 13 nîsan 2009, di pêla duwanzdehan a tehqîqatên Ergenekonê de hin kes hatin binçavkirin. Di vê çarçeweyê de hin rektor, hin rektrorên berê, hin kesên ku di komeleyên civata sivîl de dixebitin, hatin binçavkirin. Mala hin profesoran hat lêgerînkirin. Mala seroka Komeleya Piştgirîya Jiyana Nûjen Prof. Dr. Turkan Saylanê hat lêgerînkirin, dest danîn ser hin belgeyên wê. Tîjen Mergena ku li rojnameya Milliyetê kampanyaya “Bavo min bişîne xwendegehê” dimeşand hat binçavkirin. Endama Lijneya Îcrayê ya Dogan Holdîng Tîjen Mergen çend roj paşê serbest hat berdan. Li Weqfa Perwerdeya Nûjen lêgerîn çêbûn, dest danîn ser hin belgeyan. Li seroka wê Gulseven Yaşar gerîyan lê nehat dîtin.

Ger em bala xwe bidin ser çapemenîya tirk a ji roja 12ê nîsanê û virde, em ê bibînin ku piştgirî û destekeka xurt bo kesên ku di çarçeweya tehqîqatên Ergenekonê de hatine girtin heye. Ji roja 14 nîsan 2009 virde li hemberî rêveber, endam û sempatîzanên Partîya Civata Demokratîk (DTP) proseseka binçavkirinê ya sîstematîk pêk hat. Di operasyonên ku li gelek bajaran çêbûn de zêdetirî 300 DTPyî hatin binçavkirin, ji vana zêdetirî 150 kesî hatin tewqîfkirin. Çapemenîya tirk ku eleqeyeka mezin nîşanê yên ku bi şika Ergenekonê hatine girtin dida, qet eleqe nîşanê DTPyîyan neda. Yên ku bi şika Ergenekonê hatin binçavkirin, bal kişandin ser ku, dema ew hatine binçavkirin tada li wan bûye, bêhuqûqî çêbûye. Lê qet qala zilma ku bi serê DTPyîyan de hat, nehat kirin, ji nedîtî ve hat. Bi awayekî vekirî tê dîtin ku di nêzîkahîya li her du prosesan de cîyawazî heye.

Di çapemenîya tirk de derbareyê seroka giştî ya Komeleya Piştgirîya Jiyana Nûjen profesor Turkan Saylan, Tîjen Mergena ku kampanyaya “Bavo min bişîne xwendegehê” dimeşîne û seroka giştî ya Weqfa Perwerdeya Nûjen Gulseven Yaşarê de nivîsên gelek pesinkar hatin nivîsîn. Hat tekîdkirin ku zarokên malbatên jar şiyandine xwendegehê, burs dane wan, bi taybet bi malbatên jar re eleqedar bûne. Herwisa, hat tekîdkirin ku li hemberî van kes û dezgeyan operasyonên binçavkirin û lêgerînê gelek xelet e. Gotin, “Ma eva hanê bi Turkan xanimê jî tê kirin?”, “Ma eva hanê bi Tîjen Mergenê jî tê kirin?” Qala nexweşîya profesor Saylanê hate kirin û hîn bêhtir operasyon hatin rexnekirin.

Ez dixwazim di vê nivîsê de bala xwe bidim ser mijarekê ku çapemenîya tirk qet qala wê nake, bi taybet dixwaze ji ber çavan dûr bigre. Xebat, fikr, çalakî û nîyeta Komeleya Piştgirîya Jiyana Nûjen, kampanyayên “Bavo min bişîne xwendegehê” û “Haydê keçno xwendegehê”, Navendên Pirarmanc yên Civatê (ÇATOM) û Weqfa Perwerdeya Nûjen (ÇEV) ger di çarçeweya pirsa kurd de bêne vekolîn ancax wê demê dê bêne fêmkirin. Çapemenîya tirk, fikrê tirk, van rêxistinan, kesên ku di van rêxistinan de dixebitin, her dem bi têgehên mîna “hemdemî”, “însanîyetî” û “merivîyê” bi bîr tînin. Lêbelê karê ku ew dikin xwedîyê naverokeka tam berevajîya vê yekê de ye. Amanca bingehîn ya Komeleya Piştgirîya Jiyana Nûjen, kampanyayên “Bavo min bişîne xwendegehê” û “Haydê keçno xwendegehê”, Navendên Pirarmanc yên Civatê û Weqfa Perwerdeya Nûjen asîmîlekirina kurdan bo tirkîtîyê ye. Ramana ‘meriv zimanê daykê ji dayikê fêr dibe. Ji vê çendê asîmîlekirina dayikên paşerojê keçên kurdan gelek girîng e’ heye. Lewre ev rêxistinên hanê hîn bi xurtî berê xwe didin zarokên qîzîn yên kurdan. Amanca bingehîn ya xwendegehên nivîstî (YIBO) û pansîyonên keçan ku li herêma kurdan çêdibin, ev e.

Ev jî tê zanîn ku ev xebatên hanê ne ku bi hevkarîya ligel dezgehên mafên merivan çêdibin, na, bi hevkarîya dezgehên mîlîtarîst, bi dezgeyên mîna Komeleya Sinaîkar û Karsazên Tirk (TUSIAD) re çêdibin. Di nivîsa bi sernavê “Komeleya Piştgirîya Jiyana Nûjen Çi Dide Kurdan?” de qala van mijaran hatibû kirin. (www.kurdistan-post.org 19 adar 2008)

Li van 25 salên dawîn yek ji prosesên girîng ku li cografyaya kurd pêk hatiye, şewitandina malan, wêrankirina gundan û texrîbkirina çavkanîyên jîyanê yên bingehîn e, bi darê zorê bi sed hezaran meriv û malbatan ji cih û warê wan rakirin e, mexdûrkirina wan e. Herwisa, kuştinên ku ji wan re ‘faîlê wan nedîyar’ tê gotin, dîsa proseseka girîng e ku misêwa pêk hatiye. Ji alîyê JITEMê (Jendirme Istîxbarat Têkoşîna bi Terorê re) xortên kurdan, gundîyên kurd, esnaf, karsaz, mela, karker û hwd. hatine revandin û kuştin, bi îşkenceyê hatine qetlkirin, cesedê wan xistine gorên komelî û bîran, li bîrên asîdê, li kûreyên qalorîferê hatine tunekirin. Dibêjin cîneyetên ku bi vî awayî çêbûne zêdetirî 17 hezarî ne. Li hemberî vê zilma ku li gelê kurd dibe, ji van rêxistinan tu yekî, ji tu kesekî ku li van rêxistinan dixebite, li hemberî dewletê tu rexneyeka wan a piçûk çênebûye. Li malperên Înternetî, li organên çapemenîyê cih nadin van nûçeyan jî. Zilma sîstematîk ku li hemberî kurdan çêdibe, ji nedîtî ve, ji nezanînê ve, ji nebihîstî ve tê. Li hemberî malbatên mexdûr yên kurd, li hemberî takekesên kurd tu eleqeyeka tendurist ya van rêxistinan nîn e. Eleqeya wan tenê li ser zarokên malbatên ku hatine mexdûrkirin û ketine halekî muhtac e. Ev eleqe eleqeya pêwîstîya polîtîka û tetbîqkirina asîmîlasyonê ye.

Li salên dawîn zarokên kurd yên 7-8 salî ji ber ku kevir diavêjin polîsan yan panzeran, têne binçavkirin, îşkence dibînin, têne tewqîfkirin, têne zindanîkirin. Di dadgehkirinê de ji bo wan 25 sal cezayê zindanê tê xwestin. Li dadgeha zarokan nayne mehkemekirin, bi guherînekê ku di qanûna têkoşîna li dijî terorê de hatîye kirin re rê vekirine daku ev zarokên ku kevir avêtine polîsan yan avêtine panzeran wekî mezinan bêne darizandin. Herwisa rê vekirine daku li zindanên ku mezin têde dimînin bêne zindanîkirin. Zarokên kurd yên şeşsalî têne binçavkirin û îşkence dibînin. Li herêmên mîna Diyarbekir, Wan, Batman, Adena û Mêrsînê nêzîkî 300 heb zarokên ku temenê wan di nav 8-15 salan de ye li girtîgehê hene û têne mehkemekirin. Di tevayî vê prosesê de ji van rêxistinan tu yekê li hemberî vî şêweyî binçavkirin, îşkencedîtin, zindanîkirin û mehkemekirina van zarokan tu daxuyanîyekê nedane. Te divê ev rêxistin yan kesên ku di van rêxistinan de dixebitin, ev polîtîkaya şîddetê ku li hemberî zarokan tê meşandin, erênî dibînin. Lê meriv dikare rewşa ku ev zarok têde dijîn bigre ber çav û van çalakîyan wekî azadîya xweîfadekirinê binirxîne. Xanîyên malbatên van zarokan hatine şewitandin û wêrankirin. Li varoşên bajaran tu jiyaneka wan a tendurist nîn e. Kar tune ye, xwarin tune ye, îmkanên tenduristîyê tune ne, perwerde tune ye… Hêzên asayîşê hertim ji dê û bavê wan re dijûnan didin, wan tehqîr dikin. Hertim bi ser mala wan de digrin, dê, bav, bira, kal û pîrên wan û hwd. tacîz dikin. Di nav van şertan de ger zarok sûyê xwe li polîs bînin, hêrsa xwe bi avêtina keviran birêjin jî, divê wekî rewşeka xwezayî bête qebûlkirin.

Girîngtirîn pirsa rejîma sîyasî û sîstema sîyasî ya tirk pirsa azadîya xweîfadekirinê ye. Azadîya xweîfadekirinê bi qedexeyan, bi şêweyeka sîstematîk di bin fişarê de digre. Ev rastîyeka gelek vekirî ye ku qedexeyên ramanê di pîlana yekem de bona ku pirsa kurd neyê hîskirin, neyê têgihîştin, neyê qalkirin hatine danîn. Ji van rêxistinan tu yekî, tu kesekî ku li van rêxistinan dixebite, derbareyê qedexeyên ramanê de tu rexneyeka wan a piçûk li dewletê nîn e. Tu eleqeyeka wan ji bo kesên ku di çarçeweya qedexeyên ramanê de tehqîqat li ser wan çêbûye jî nîn e. Karê wan ew e ku di mijara polîtîka û tetbîqkirinên sîstematîk yên asîmîlasyonê de bibin xelekeka girîng. Peywira ku wan bi xwe daye xwe, bi hewes û xwestinê dikin. Lê şertê bingehîn yê zanistê azadîya ramanê ye. Zanist ancax di rewşa zanistîyane de tê hilberandin. Ger azadîya xweîfadekirinê, rexneya azad, munaqeşeya azad nîn be, rewşa zanistîyane jî pêk nayê. Azadîya xweîfadekirinê şertê bingehîn yê demokrasîyê ye jî. Sîstemeka sîyasî ku azadîya xweîfadekirinê têde wekî dezgeyekê rûneniştibe meriv nikare jê re bibêje demokratîk e.

Însanîbûn…

Însan bûyîn, însanîbûn bona hemî kesan, bona hemî civatan armanceka girîng e. Meriv çawa dibe însan? Însanîbûn çawa pêk tê? Nîşana bingehîn, krîtera bingehîn ya însanîbûnê ew e ku, meriv çawa muamele bi merivên mînanî xwe re dike. Em salên 1985-1988, Bulgarîstanê bînin bîra xwe. Li wan salan li Bulgarîstanê operasyonên guhertina navên tirkan çêdibûn. Ji tirkan re digotin: “Ger hûn navên Bulgarî li xwe daynin, hûn ê di nav Partîya Komunîst a Bulgarîstanê de, di nav brokrasîya dewleta Bulgarîstanê de bibin xwedîyê îmkanên bilindbûnê, heke na, hûn ê di jîyana xwe de pêrgî gelek astengîyên giran bibin…” Ev polîtîka û kirinên Bulgarîstanê li Tirkîyeyê ji alîyê dewlet û hukmatê ve, ji alîyê çapemenî, unîversîte û organên dadgehê ve, ji alîyê dezgeyên civata sivîl ve bi rexneyên gelek giran, bi tawanbarkirinan hatin pêşwazîkirin. Rêveberîya Bulgarîstanê bi emperyalîstîyê, bi kolonyalîstîyê, bi kevneperestîyê, bi asîmîlasyonîstîyê, bi paşverûtî û faşîstîyê hat tawanbarkirin. Ew polîtîkaya ku Bulgarîstanê li hemberî tirkan tetbîq dikir helbet asîmîlekirina tirkan bo Bulgarîyê ji xwe re kiribû armanc. Ji vê çendê li Tirkîyeyê reaksîyonên gelek mezin pêk dihatin. Ev e, însanîbûn tam jî di vê nuqteyê de xwe nîşan dide. Organîzasyonên mîna Komeleya Piştgirîya Jîyana Nûjen, Weqfa Perwerdeya Nûjen û Navendên Pirarmanc yên Civatê (ÇATOM), yên ku kampanyayên “Bavo min bişîne xwendegehê” û “Haydê keçno xwendegehê” dimeşînin, wekî mînak, bi tundî li dijî prosesa asîmîlekirina tirkan a li Bulgarîstanê derdikevin lê ew bi xwe dibin tetbîqkarên jidil yên polîtîkaya dewleta Tirkîyeyê ya ku kurdan asîmîle dike. Ji vê çendê li vir prosesek ku li dijî însan e, li dijî însanîbûnê ye tê jiyandin. Gelek eşkera ye ku ev proseseka ne hemdem e, paşverû ye.

Çapemenîya tirk, derdorên fikrê tirk dibêjin, di prosesa operasyonên Ergenekonê de tadayeka mezin çêbûye, bêhuqûqîyek li dar ketîye. Lê derbareyê operasyon û tadayên ku li hemberî kurdan, li hemberî Partîya Civata Demokratîk çêdibin qet dengê xwe dernaxin. Li hemberî 17 hezar cînayetên “faîlê wan nedîyar” jî tu reaksîyoneka wan nîn e. Ev eşkera ye ku piştgirîyeka wan a mezin bo zîhnîyeta derbekar heye. Rewşeka gelek balkêş e ku, yên ku li derbeyên berê yên mîna 12ê adarê (1971), 12ê îlonê (1980) zilm dîtine jî di vî fikrî de ne. Oya Baydar di nivîsên xwe yên di rojnameya Tarafê de vê helwêstê rexne dike. Nivîsên bi sernavê “Darbe Kuşaklarına Açık Mektup” (14 adar 2009), “Darbe Zihniyeti ve Sivilleşmek” (21 adar 2009) û “Devletin Zirvesi Esas Duruşta” (3 nîsan 2009) de van dîtinan îfade dike.

Şewitandin û wêrankirin gundan, texrîbkirina çavkanîyên bingehîn yên jiyanê, cînayetên “faîlê wan nedîyar”, bi darê zorê ji cih û warê wan rakirina bi sed hezaran merivî, înkarkirina nasnameya kurd, polîtîka û tetbîqkirina asîmîlasyonê, bêguman bona ku civata kurd, nirxên neteweyî yên kurd birizînin çêdibin. Ev vekirî ye ku van kirinan zor daye kurdan, zehmetîyê bo malbatên kurdan anîye, jîyana wan sexttir kirîye. Lê divê bête tekîdkirin ku van kirinan civata tirk, dezgeyên civatî yên tirk, nirxên civatî yên tirkan jî rizandine. Ew pêşnîyazên ku bona rizandina kurdan, bona rizandina nirxên civatî yên kurdan hatine fikirîn û tetbîqkirin, esas dezgeyên civatî yên tirkan rizandine. Unîversîteya tirk dirize. Çapemenîya tirk dirize. Veşartin û berovajîkirina rastîya kurdan dibe armanca bingehîn ya unîversîteyê. Veşartina bûyer û dîyardeyan dibe karê çapemenîyê. Eşkera ye ku vê yekê rizandinê bi xwe re anîye. Roja 9 sermawez 2005, li Şemzînan ji alîyê JITEMê ve kitêbfiroşek hatibû bombekirin. Sûcdar li ser sûc hatibûn girtin. Sererkanê wê demê bona sûcdarên ku hatibûn girtin gotibû “zarokên baş”. Piştî wê jî hûn dizanin mesele çawa bûbû.

Dawîlêanînan peywira pîşeyî ya dozgerê ku dozname nivîsîbû, ji layê dadgeha cezayên giran a Wanê ve cihê-cihê bo her tawanbarekî endamê JITEMê birrîna 39 sal cezayê, ji layê dadgeha bilind ve xirakirina vê biryara mehkûmîyetê, veguhestina dozê bo dadgeha leşkerî, di rûniştina pêşîn a dadgeha bilind a leşkerî de texlîyekirina tawanbaran… Ev ferqa di navbera şîroveya dadgeha sivîl û ya dadgeha leşkerî ku ewçend di berevajîya hev de ne, çi nîşan dide? Nîşan dide ku dezgeya edaletê, mekanîzmaya edaletê rizîyaye. Yasîn Hayalê ku di kuştina Hrant Dînkî de roleka wî ya mezin heye, li Tarbzonê ji ber ku bomba avêtibû karxaneyekê sê sal ceza lê dibirin. Li Diyarbekir li zarokên ku kevir avêtine polîsan yan panzeran 25 sal ceza ji wan re tê xwestin û girtî têne mehkemekirin. Evên hanê nîşanên ciddî yên rizandina dezgeya edaletê ne. Li Filistînê zarokên ku kevir diavêjin leşker û tankên Îsraîlê, tê zanîn ku di çapemenîya tirk de çawa pesnê wan tê dayîn. Te divê ew zarok yan te divê dê û bavê zarokan, bi heskirin têne pesindan. Dema ku zarokên kurd eynî tiştî li hemberî tankên tirkan dikin, dibêjin “Ev kî ne van zarokên masûm pîj dikin?” Hebûna cotestandardîyeka wisa ya di fikrekî de, ji bilî rizandina jîyana fikrî wêdetir, ne tiştekî din e.

Ronesansa Kurdî

Dewleta tirk dibêje ez ê kurdan birizînim, ez ê wan asîmîle bikim lê pê re jî rê vedike ku dezgeyên bingehîn yên dewletê, wekî dadgehê, wekî çapemenîyê, wekî perwerdeyê jî birizin. Zilm û tadaya dewletê nikarîbûye kurdan birizîne. Ji 7 salî bigre heta bi 77 salî, kurd tîk li ser pîyan e. Hetta ku kurd li van rojan di nav ronesansekê de ne.

Em dibêjin kurd di nav ronesansekê de ne. Ev çawa çêdibe? Ji alîyê derdorên rastgir ve, ji alîyê derdorên ku nêzîkî Fethullah Gulenî ne, hin rexne bo Profesor Turkan Saylanê hatibûn. Ev derdor profesor Saylanê bi mîsyonerîyê, bi bursdayîna PKKyîyan tawanbar dikin. Awirê van derdorên rastgir yê li ser pirsa kurd ji layekî ve dişibe awirê îdeolojîya resmî. Bi taybet derdorên ku girêdayî Fethullah Gulenî ne, li herêmên kurdan di bin perdeyê ‘girêdayîbûna bi dîn û nirxên manewî ve’ de tirkayetîyê dikin, hewl didin xwe daku tirkayetîyê geş bikin. Ew zarokên kurdan ku ji malbatê têne veqetandin, li xwendegehên nivistî (YIBO) çawa kurdî li wan tê qedexekirin, li qursên Quranê ku ji alîyê layengîrên Fethullah Gulenî ve organîze dibin de jî eynî wisa kurdî tê qedexekirin. Wekî polîtîkayeka dewletê, li herêmên kurdan, qursên Quranê zêdetir dibin. Zarokên kurdan li pansîyonan bicih dikin û perwerdeya qursên Quranê dikin. Dewleta ku li herêmên rojavayê li dijî qursên Quranê û cereyanên îslamî di nav hewldanê de ye, li herêmên kurdan piştgirîya qursên Quranê û cereyanên îslamî dike. Fikrekî dewletê yê wekî “bona paşdebirina kurdan, bona ku kurd di nav cereyanên dînî de bihelin pêwîstî bi vana” heye. Ji vê çendê dema ku pirsa kurd dibe mewzûya behsê, di navbera tirkayetîya Kemalîzmê ku di bin perdeyê ‘ronîdarbûyînê’ de çêdibe û tirkayetîya ku di bin perdeyê ‘girêdayîbûna bi dîn û nirxên manewî ve’ çêdibe de ji gelek alîyên ve wekhevî heye. Digel vana dîsa jî meriv dikare bibêje ku reftarîya derdorên nêzîkî Fethullah Gulenî ya li hemberî kurdan, li gorî fehma Kemalîst, hîn însanî û humanîter e.

Di vê navberê de pêwîstî pê heye ku nivîseka Rasim Ozan Kutahyali ku di rojnameya Tarafê de weşîyaye bê îşaretkirin. Rasim Ozan Kutahyali di Tarafa roja 22 nîsan 2009 de nivîseka bi sernavê “Fethullah Gulen ve Abdullah Ocalan” weşand. Nivîskar dibêje, Fethullah Gulen û Abdullah Ocalan li Tirkîyeyê ji alîyê beşeka civakî ya diyarkirî têne destekkirin, divê rayagiştî xwe fêrî viya bike. Di vir de têgihîştineka kêm heye. Rewşa Fethullah Gulen û Abdullah Ocalanî ne wekî hev e. Xêza ku Fethullah Gulen temsîlkarîya wê dike, xêzeka wisa ye ku li dijî kurdan, li dijî pirsa kurd ji alîyê dewletê ve, ji alîyê dewleta kûr ve tê hereketkirin. Dewlet îro bona ku kurdan, tevgerên kurdan û PKKê paşde bibe her îmkanî, her dezgeyê, her kesayetî bi kar tîne. Rastgir, çepgir, lîberal, cereyanên dînî û hwd. Ev rastîyeka tê zanîn ku Hîzbullah ji alîyê dewletê ve hat damezrandin û li dijî PKK, ya rast, jibo têkoşîna li dijî kurdên welatparêz ên li bajaran pêşde hat ajotin. Dîsa ev jî rastîyeka tê zanîn ku derdorên Fethullah Gulenî, yanî cereyanên Nûrparêz, nivîsên Bedîuzeman Seîdê Kurdî yên derbareyê kurdan de texrîf kirin, jê qusandin, hîn ajotin pîyasayê. Bêguman derdorên kurd yên li dijî vê zîhnîyetê, yên ku nivîsên Seîdê Kurdî li gorî resenîya wê weşandibin, vê helwêsta Fethullah Gulenî û derdora wê rexne dikin jî, hene.

Min li jor qal kiribû ku derdorên Fethullahparêz ku mexdûrîyeta kurdan îstîsmar dikin, zarokên kurdan li qursên Quranê kom dikin, kurdî li wan qedexe dikin, hewl didin xwe daku zarokên kurdan bi ziman û kultura tirkan mezin bikin. Dîndarên kurd ku li dijî van kirinan e, berevanîya ziman û kultura kurdî dikin hene. Digel van zordarîyan, dîsa jî, li nav esnaf, xort û xwendekaran, li nav jin, karker, gundî û melayan, jibo zimanê kurdî, kultura kurdî eleqeyeka xurt pêşde diçe. Meriv dikare viya wekî ronesansekê binirxîne. Êdî ne mumkin e ku ev proses were rawestandin. Gelek vekirî ye ku di vê çarçeweyê de bona têgihîştina welat jî dê hewldan çêbibin.

Îstîqameta Potansîyela Civakî

Di hilbijartinên xwecihî yên 29 adar 2009 de, di serî de şaredarîya bajarê mezin yê Diyarbekirê, kurdan serektîya şaredarîya Batmanê, ya Wanê, ya Sêrtê, ya Dêrsimê, ya Igdirê, ya Colemêrgê û ya Şirnexê bi dest xistine. Wekî vana, serektîya şaredarîya bajarokên ku nufûsa wan li dora sed hezarî ye, yên ku ji sed hazarî zêdetir e jî bi dest xistine. Ev yek kurdan di rêveberîyên xwecihî de dike desthelatdar. Ev pêşdeçûneka hêjayî balkêşîyê ye, pêşdeçûneka girîng e. Bismil, Erxenî, Farqîn (Diyarbekir), Nisêbîn, Qoser (Mêrdîn), Bazîd, Patnos (Agirî), Gever (Colemêrg), Melazgir (Mûş), Misric (Sêrt), Tuxtewan (Bidlîs), Hîlwan (Ruha), Akdeniz (Mêrsîn) di nav van bajaran de ne.

Tê zanîn ku li bajarên kurdan çiqas pirr leşker, polîs û tîmên taybet hene. Li ber vana, divê meriv karsazên tirk ku li herêma kurdan kar dikin jî îşaret bike. Ev rastîyeka vekirî ye ku van beşan, hemîyan bi hev re, rayên xwe li ser hev dane Partîya Edalet û Pêşdeçûnê (AKP).

Di civata kurd de îro dînamîzmeka pêt, potansîyeleka pêt heye. Meriv dikare bi hêsanî vê potansîyelê, vê enerjîyê di ciwanan de, di jinan de, di zarokan de bibîne. Ev jî girîng e ku meriv berê vê potasîyelê, vê enerjîya pozîtîf bide ser bidestxistina nirxên kurdîtîyê. Ev ne helwêsteka maqul e ku rabin bibêjin “Em rojbûyîna Ocalanî pîroz dikin”, “Em salvegera mirina dada Uveysê pîroz dikin” û miletî seferber bikin. Herwisa, ne rast e ku naverokeka siyasî jibo roja salvegera bûyînan û roja salvegera mirinan bête dayîn.

Şîrovekirina aqilane ya tiştê ku diqewime-çêdibe armanca bingehîn ya şêweyê zanstîyê ye. Di viya de jî ne ku tenê pêwîstî bi meharetên aqilane heye, meharetên hêmayî û hestkirinan jî têde, bikaranîna hemî meharetan pêwîst dike. Ger îro derheqê Komeleya Piştgirîya Jiyana Nûjen de, derheqê fealîyetên wê de anketek çêbibe, yên ku beşdarî anketê dibin, herhal dê bibêjin % 99.99 fealîyetên komeleyê erênî ne. Lêbelê ev ne mijareka wisa ye ku bi anketê bête fêmkirin. Ev pirseka wijdanî ye, ev pirseka însanîbûnê ye. Ev pirsa rizgarkirina helwêstê ji cotestandardîyê ye. Em sedsala 17. bînin bîra xwe. Gelo dê bi anketê bihata tesbîtkirin ku dinya li dora rojê digere yan na? Heke anketeka wisa çêbûbûya, gelek eşkera ye ku dê netîceyeka çawa jê derbiketa. Dê % 99.99 netîceyekî wekî “Dinya navenda fezayê ye, roj li dora dinyayê digere, navenda dinyayê jî dêra Romayê ye” jê derbiketa. Lê ev anket yê zanistî, yê rast nîşan nade. Yên wekî Galîleoyî, ger sê-çar kes bin jî, ya zanistî, gotina wan e.

Mafê her kesî heye, di vê navberê de, mafê kurdan jî heye ku di nav azadîyê de bi nasnameya xwe bijîn. Ev mafekî gerdûnî ye, însan bêyî ku rastê polîtîkayên asîmîlasyonê bibin bijîn, di nav azadîyê de bijîn. Profesor Turkan Saylan a ku jibo aborjînên Avusturalyayê, jibo xwecihîyên Amerîkayê dilê xwe dişewitîne, yên ku koka wan qelandine rexne dike, wan sûcdar dike, herwisa, qala wijdana civakî dike, lê di asîmîlasyona ku li ser kurdan tê tetbîqkirin de dibe vîdayeka girîng a vê mekanîzmayê, dibe xelekeka girîng a vê zincîrê. Bila bizane ku ew dê ji alîyê kurdan ve wisa were bibîranîn. Meriv dikare eynî îfadeyan jibo Tîjen Mergenê jî bi kar bîne. Divê Profesor Turkan Saylan bizanibe ku fikrê cotestandard, helwêstên cotestandard gelek di berevajîya şêweyê zanistîyane de ne. Yek jî prosesên girîng ku jiyana ramyarîyê hişk dike, dike çolistan, mejîyan felc dike, fikr û helwêsta cotestandard e. Jiyana ramyarî, helbet divê li ber ronahîya şêweyê zanistîyane pêşde here.

01 gulan 2009

____________________

Wergerandina ji tirkî: Roşan Lezgîn

Ev gotar bi sernavê “Rejimin Ana Niteliği III - Onikinci Dalga” li malpera www.kurdistan-post.org weşîyaye.