Di Kampanyaya Lborn de Helwsteka Cih

 

 

smal Bek

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn 

 

 

 

Siirt Vakayinamesi, yek ji kitbn Weanxaneya Yaba ye ku di nav rzepirtkn Mezopotamya Kitapligi de weyaye. Ev kitba ku ji lay pskopos Aday er ve amade bye, ji lay Celal Kabadayi ve hatye wergerandin. Kitab, di sala 2002 de li ap ketye. Di kitb de pgotinek ku ji lay Weanxaneya Yaba ve hatye nivsn heye. Di v pgotin de beek heye ku, ji hevdtina ku Bet evace bi jinekea pr a suryan re kiriye, hatiye girtin. Li wir, di sala 1915 de, li aly Mrdn, ew zilma ku hzn asay yn girday rveberya Osman bi asr-suryan, keldan ermenyan kiriye, t qisekirin. Di sala 1915 de ten ermen nehatine qirkirin. Li hember asr-suryan keldanyan j qirkirineka tund hatiye meandin.

Profesor David Gaunt swd j di kitba bi nav Katliamlar, Direni, Koruyucular, Birinci Dnya Savanda, Dou Anadoluda, Mslman-Hrstiyan likileri, Wergerandin: Ali akiroglu, Weann Belge, stanbul, 2007 de behsa van byeran dike. Di v navber de, div em behsa vekirina gorek j bikin ku ji payza sala 2006 dest pkirib heta bihara sala 2007 dewam kirib. (smal Bek, Olgular Karsnda Bilim, Resmi deoloji, Etik,  05.07.2007 http://www.peyamaazadi.org/modules.php?name=News2&file=article&sid=2357)

Ev byern han di kitba bi nav 1915 Bir Papazn Gnl de hn bi teferuat tne behskirin. Rojnivska ku ji lay Fr. Hyac. Simon des Precheurs ve hatye amadekirin, di kitb de bi sernav Kartal Yuvas Mardinde, Beklenmedik Felaket, Ermeni, Asuri, Keldani Soykrm cih digrin. Kitba ku ji lay Mehmet Baydur ve ji fransiz bo tirk hatiye wergerandin, di kewra 2008 de ji lay Weanxaneya Pr di nav rzepirtkn Tarih-Ani-Gunlukler de weyaye.

Wisa t fmkirin ku di sala 1915 de qirkirina li Mrdn ji lay waly Diyarbekir Ret Beg ve bi teferuat hatye plankirin. Dr. Ret Beg, mudir kar nivsn wekl qaymeqam Mrdn brahm Bedredn Beg bo muteserrifya Mrdn tayn dike. Waly Diyarbekir Dr. Ret Beg, bona ku li hember meshyan qirkirin pk bne, komteyeka nepen j dadimezrne. Di v komteya nepen de brahm Bedredn, kumandar cendirmeyan erkez Harn Beg cihgirn w, ef polsan Gewranzade Memduh Beg, reys cezaya giran Xell Edb Efend, cihgr waly Dyarbekir Tewfq Beg, mudir komteya tehcr cihgir Memduh Beg Evdilkerm Beg, mudir hepisxaneya Mrdn x Tahir Ensar hene. (r. 23-24) Mebs Diyarbekir Feyz Efend dema ku di Mrdn, li meha sibat (1915), ev komteya vear t damezrandin. T zann ku Feyz Efened (Pirinioglu) xal Ziya Gokalp ye. (r. 24)

Di meha nsan gulana sala 1915 de li herma Mrdn li hember mesih zdyan qirkirineka gelek pt dibe. Sedemeka cid tune ye ku meriv v qirkirin jenosayd nehesibne. Ev qetlamn bi komel, ligel talaneka bi zanebn tne kirin. Di prosesa qetlama suryan, keldan ermenyn mesh de, dest li ser hebna wan a madd t dann. Zynetn wan, perey wan embarn wan n erzaq tne talankirin. Ev qetlamn girsey, ev talann han ji lay w komteya vear ku me li jor behsa w kir tn rvebirin. Di kar tetiky de kurdn li herm, ern kurdan, beredayn staln ku ji vir de w de hatine berhevkirin, tne bikarann. Em ji kitb fr dibin ku, wek mnak, Qiziltepeya royn, di sala 1915 de gundek ermenyan bye. Nav w y w dem Til-ermen bye. gundek gelek dewlemend. Grbeka kurd ku ji 2000 siwaryan pk t, ermenyan dixin dr diewitnin. Yn may li kueyan, li malan didin ber ran, mal wan talan dikin. (r. 61) Ev grba kurd a tetik ji lay rveberya tthad ve t tewqkirin. Digel v tetikya kurdan, dsa j, byer ji lay papaz Smon ve bi awayak tendurist t fmkirin. Di v behs de fikr papaz Smon ev e:

 

Di ser de ev kar epel bi dest kurdan cendirmeyan hat kirin. Pa rew guher. nfazn kirt spartin wan konvoyn milsan ku xwedgirav bona parastina konvoyan hatibn wezfedarkirin.

Ev qet ye ku, kurd leker, ten estruman bn. Ten makneyn kutin bn. Ten li gor fermann ku ji derve de digirtin, v kar dikirin. Yn ku biryar didan, ne ji iyayn me bn. Yn li paytext bn. ez, heta ku rastiya v gotin nkar dikim, ez hebna roj nkar bikim. Meshyn Tirky ji lay Jon-Tirkn stanbul ve hatin qetilkirin.

Dell me di nav formasyona van lekern mils de ye.

Mils, yekneyn wisa bn ku ji kesn bkar bemel, ji beredayan hatibn pkann. Xirab bn, bperwerde cahil bn. Di bin wan aretn leker de ji veartina van taybetyn xwe yn berbat memnun, nsann temen wan li dora 50 salan bn. Ev zilamn ku hetan v temen xwe bereday geryabn ji tu dolabek re nebbn destikek, bona ku gihtibn mkana dewlemendbn bona landin hatibn, lewre, kfxwe bn.

Di kurdan de j em ahid eyn rew ne. Axayek kurd emirqul byna xwe fade dikir, bi v away hewl dida xwe ku, xwe mafdar derxne. Digot ! dewam dikir, Ma i bye, qey mparator dn bye? Ji me re got bikuje, me j kut. Ev kar han bi ferman b. Qey d ceza bidin me? Rojek peywirdarek asay ji min re got, Hn i ji me dixwazin, bi zor me kirin nav v kar.

Ji dervey vana dell her girng pt, berya cnayetan, bona ku kirasek qann j re bifesilnin, fermana ku bona qurbanan dihate xwendin j di nav de ye.

Usl wisa b: Pit ku konvoy dihat rawestandin, efserek ji zerfek ku bi mohra sor hatiye xemilandin, nameyek derdixist dixwend. Digot Hn gi bi kutin hatine mehkmkirin! Hukemk wisa aver ten dikanb ji lay hukmat ve bih dayn, ancax ji meqamek hukmat derkeve. (r. 107-108)

 

Pit v girzgah ez dixwazim li ser meseleya di lborn de helwsteka cih rawestim.

 

1.Berzan Bot di roja 27 ele 2007 de nivseka bi sernav Asur Soykrm: Tarihle Yzlemek nivs. (http://www.nasname.com/Yazarlar/bboti/230.html) Di v nivs de zilma ku li gel Asr bye t qisetkirin. Nivs bi van fadeyan diqede: Di gund me de, ku ad gel asr ye, di sala 1915 de, qismek j hatin muslumankirin (nevyn wan hn j li wir rdinin), yn may hatin qetilkirin dest dann ser axa wan. Ev axa ku ji aly kalikn me ve dest li ser hatye dann, qism ku pahra min ketye, ez dixwazim adey xwedyn w yn rastn bikim. Herend qymeteka w ya madd nn be j, ez wisa difikirim ku d bi awayek sembolk wateyeka w hebe di areweya huqqa navnetewey de d ji ddayn mafdar n gel asr re bibe dell.

 

Berzan Bot v daxwaz helwsta xwe bi nameyek bona konferansa Jenosyda Asryan 1915 ku di roja 31 ele 2007 de li Swd pk hatib dine.

Berzan Bot di dawya sala 2007 de bona Navenda Lkolnn Jenosayda Suryanyan SEYFO CENTER j nameyek dinivse. Di w namey de derbarey byern sala 1915 de hs fikrn xwe fade dike helwsta xwe nan dide.

 

2.Ji SEYFO CENTER, Sebr Atman di nivsa ku li roja 28 berfanbar 2008 weandye de derbarey Kampanyaya Lborn de hinde fikrn xwe fade dike. Sebr Atman, hinde ben w nameya ku Berzan Bot bo Navenda Lkolnn Jenosayda Suryanyan SEYFO CENTER andib, digre nav nivsa xwe. Ev name wisa ye:

 

Ne ten lborn; ez ax j pa de vedigernim!

 

Di meha dawn a sala par de, ji nav byern ku di apemenya Tirky de li ser cih girtin, bguman ew metna ku ji ermenyan lborn dixwest b, ku bo rayagit hate ekerakirin li hember w ew pla ovenst heta bi sererkany bilind bb.

Teqrben salek ber, Berzan Boty ku li Tirky rdine, nameyek bo Navenda Lkolnn Jenosayda Suryanyan SEYFO CENTER nivs. Di v namey de hem ji ber jenosayd lborn dixwest hem j nivsb ku ew dixwaze erd mala ku niha ew xwedy w ye, dewr xwedyn wan n ber bike.

Ev ser salek ye ku em bi w re di nav peywendy de ne. Ewraq belgeyn resm ku di roja 6 kewr 2008 de li noter amade bbn hatibn mzakirin, gihan ber dest me.

Em wisa plan dikin ku, v yek di meha nsana sala 2009 de li parlamentoya Swd, di kombneka bi apemeny re, ku Berzan Bot j t de amade be, bo rayagitya navnetwey rabigihnin.

Lbel ji ber ew kampanyaya lborn ku li Tirky t meandin radeya munaqeeyn ku li derdora w dibin, cab kir ku em berya w kombna apemeny pdaxuyanyek belav bikin.

Div ev bte zann ku di jenosayda 1915 de ne ten ermen, suryan j hatin tunekirin. L behsa wan nabe. Herwek romann ku di er chan y duyem de hatin tunekirin. Ne mumkin e ku meriv viya fehm bike.

L ji nv zdetir suryan bi fehma pvaz her pvaz e, div bte hrkirin ligel ermenyan hatin tunekirin. Bi gotineka din, di navbera meshyan de ferqek nedtin. Ba e, ima behsa suryanyan nay kirin?

Li Anqara stanbul, nav muadil Adolf Hitler y li Tirky Talat Paay li kolan meydanan datnin, li Gresun Boxazlyan hkeln Topal Osman Kemal Beg hatine daikandin. Nifek ku li Tirky mezin bye l nikane van kirinan pirsyar bike heye. Meriv tdigih ku ev tebeqeya fireh nikane bi hsan xwe bigihne rastyan. L roinbr?

Di sala 1915 de, ji ber ku nsan xwedy adyet baweryeka dn ya cih bn, ji stanbul heta bi Culemrg, mezin pik, jin mr, ma nehatin kutin? Herend nav van cnayetn komel bi plan program, bi biryar tanzmkirina otorteyeka navend hatin kirin, wek trajed felaketa mezin bne guhertin j, ma ev byer dikane rastya w vere ku zdetir du mlyon nsan jyana xwe ji dest da eqalyetn meshyan di v cografyay de hatin tunekirin?

Di vir de tit ku em dixwazin bal biknin ser, ev e. Heta ku bi zihnyeta jenosayd re hesabdtineka esasn nebe, heta ku civak ji v lay ve neyte perwerdekirin hewcedaryn lbornxwestin bicih neyn, gotina ez lborn dixwazim herend ern be l qm nake. Esas y girng, bicihanna hewcedaryn lbornxwestin ne. li Tirky tit ku div were munaqeekirin, ne byn an nebyna jenosayd ye. Esas, tit ku div were munaqeekirin, ew welat ku xwedy sicla jenosayd ye, ew gavn ku bona hakirina a mexdrn jenosayd d bne avtin be.

Em suryan viya wisa tekd dikin. Yek ji pvann demokratyet, bi drok re hesabdtin e. Heta ku bi drok re r bi r nebin p re hesab ney dtin, girngya ro dernakeve meydan. Di v watey de, div Tirkye bi droka xwe re hesab bibne. Ji ber ew jenosayda ku li saln 1915an, di ser de li hember ermenyan, herwisa, li hember suryan, rm zdyan hate kirin, div lborn bih xwestin y her girng j, div hewcedaryn v lbornxwestin werin bicihann.

Lewre Tirkye heta ku bi droka xwe ya nzk re r bi r nebe ji geln ku bne mexdrn jenosayd lborn nexwaze, d ne bikanibe p li jenosaydn nuh bigre ne j bikanibe demokratze bibe. Daxwaza me ev e ku, Tirkye ji her lay de xwe ji zihnyeta jenosayd paqij bike.

Di roja 18 adara sala par de, serkowezra Almanyay Angela Merkel ji ber jenosayda cihyan ku 6 mlyon nsan tde miribn, li ber parlementoya sral Knesset ser xwe emandib bi ziman bran gotib Holocaust, bona me erm e ez li hember qurbanyn qetlam bi hurmet ser xwe diemnim.

Lbel serokwezr komara Tirky Receb Teyb Erdogan, bo yn ku kampanyaya Em ji ermenyan lborn dixwazin li dar xistine, got Nexwe wan jenosayd kirine ku lborn dixwazin. Pirr eyb! Ev helwst, bguman ji lay nandana radeya tgihtbn ya di navbera serokwezra Almayay Angela Merkel serkwezr Tirky Receb Teyb Erdogan de j, nandr e.

unke diviyab serokwezr tbigihta ku ji v saet bi n de rya jyaneka bi hev re, bi droka xwe re ji hesabdtin ji geln ku bne mexdrn jenosayd lbornxwestin derbas dibe. Ger serokwezr Teyb Erdogan ziman geln ku bne mexdrn jenosayd, di v navber de, ziman Hz. sa fr bibe ji suryanyan re bibje Camo Suryoyo Shupkono! ev w pik nake. Lborneka wisa d bibe xebera tgihtbyna Tirky. Kurt gotin ev e: Di dema pya me de ger dnamkn hundirn n Tirky nekevin nav tevger, hing d dnamkn dervey zor li Tirky bikin. Bila ev wisa bih zann.

Birz Berzan Bot, bi qas ku gaveka gelek bi rmet avtye, ewend j mza avte bin destpkek ku d p li Tirky veke. Belgeyn ku ji lay notery ve bi awayek resm hatine tesdqkirin mzakirin, gihan ber dest Navenda Lkolnn Jenosayda Suryanyan SEYFO CENTER. Ligel vana, di nameya ku bona rayagit nivsye bo me j ragihandye de ev rz cih digrin:

Ji roja 06 kewr 2008 vir de, li bajar Srt ku li rojhilata bar Tirky dimne, li gund erd xany ku qeyda tapuy li ser nav min e, pit karbarn resm yn di Noterya de li ser nav SEYFO CENTER min dewr Sebr Atman kirin. Ez sedemn v kar bi v nameya li jr bi hem rayagit ya navnetewey re parve bikim.

Di dema er chan y yekemn de ku ji lay rayagit ya navnetewey ve ba t zann, yek ji cihn ku qetlam li hember eqalyetn meshyn ku di nav mparatorya Osman de rndinitin b, gund me ye. Jenosayda sala 1915, ku ev ser nod s salan e li Tirky wek tabyek t dtin bi nkarkirin berovajkirinan ser w t nixumandin, firsenda min b ku ez ji gelek alyan ve li ser lkoln bikim. Ne ten ji kitb belgeyn ku ji lay droknusan ve hatine nivsn, herwisa, min bi yn ku bi xwe bne ahid trajedya jenosayd, heta, nsann ku em dikanin wan wek tawanbarn ku di qetlam de rol girtine bidin nasn, berya mirina wan, firsenda min b ku ez r bi r bi wan re biaxifm li wan guhdar bikim. Di wan saln jenosayd de ew suryanyn ku li gund me hatine qetilkirin, dest li ser erd wan hatye dann, beek j bi dar zor ew kirine musluman. nsan ku bi dar zor bna musluman, nevyn wan hn j li gund me rdinin. Dema ku ez xwik birayn xwe, em p hesyan ku ew erdn ku ji bav me ji me re mras mane, ne yn me ne, berevaj, li ser xwna wan nsann ku di jenosayda sala 1915 de qetl bne, bi dar zor hatine xespkirin, hing ew ezaba wijdan ku min kiande ew eyba ku ez ketim, ez nikanim bi gotinan fade bikim. Berya ku ez v biryar bidim, ez bi salan li ser fikirm, min xwe kir na wan nsann ku bne mexdrn qetlam. Suryan ermenyn ku ez rast wan hatim, wek exsek, min ji wan lborn xwest. Lbel min kir nekir min nikan w ezaba wijdan ku ji eyba ku ji kaln min ji min re mras maye, ji ser xwe rakim. Digel ku bi w jenosayda ku bye re bi awayek fil peywendya min nn e j, min biryar da, ku ji lbornxwestin wdetir karek bikim. ew mal ku ji kal min ji min re mras maye, min adey Seyfo Center kir, ku li ser nav xwedyn v milk yn rastn suryanyan bona ku jenosayda li wan hatye kirin bte nasn, bi salan e fedakarane dixebite

Bel, me beek ji nameya durpel ya Berzan Bot pk kir. Ben din n namey pdenn din, hn bikanibin di w kombna ku em li meha nsan li parlamentoya Swd bikin de, ku d alim syasetmedar j tde amade bin, biopnin.

Wisa dixuye ku li Tirky du cebhe hene. Di hlek de cebheya Berzan Botyan. Li hla din j, Anqara stanbul j tde, cebheya yn ku nav Talat Paay li kolan meydanan datnin.

Berzan Bot hem lborn xwest hem j hewcedaryn lbornxwestin bicih an. V helwsta numne viya tne bra meriv: Nevy Topal Osman ku li Gresun rm kutin, ew ji cih war wan, ji welat wan dan rakirin dest dan ser mal milk wan, Osman Feridunoglu d bikanibe Berzan Bot bo xwe wek mnak bigre?

Nexr! Nevy Topal Osman, Osman Feridunoglu (li Gresun di sala 2007 de rekortmen bacdayn b) serwet li ser xenmeta ku ji kalik w j re maye zde kir. Li d w j, ligel girty rxistina teror Ergenekon Wel Kuuk, hkel kalik xwe li meydan daikand. Evn han mijul nkarkirina jenosayd jyandina branna qatlan e.

Pirs ewqas zelal e. Ji ber byern ku di rabirdy de bne, helbet her neferek tirk bi xwe berpirsyar nn e. Lbel li meydan berpirsyaryeka kolektf heye. Her nefer tirk berpirsyar e ku bi dewleta xwe jenosayda sala 1915 bide qebulkirin. (Nasname, 28 rbendan 2008)

3.Li hember fikr v helwsta Berzan Bot hinde rexne traz bn. Derbarey v helwst de munaqeeyeka ge b. Beeka van rexneyan, digot Kurd, miletek wisa ne ku mafn wan, axa wan hatye xesbkirin, tu erdek wan nn e ku bidine hinekan. Hinekan j behsa ew hovt surgunkirina ku ermenyan di navbera saln 1992-1994 de li Qafqasyay, li herma Lan li hember kurdan kirib dikirin. Yn ku digotin, fikr helwsta Berzan Bot gelek hja ye j, hebn. Yn ku bedar v munaqeeya ge bbn, bal dikiandin ser creyn rewa peywendyn di navbera ermen kurdan de ku li demn cih bne. Yn ku bal dikiandin ser w zilma ermenyan ku dema di sala 1917 de ligel arta rs vegeryabn bi taybet bi kurdan kiribn. Wek exsek, ntbaya ku min ji fikr helwsta Berzan Bot traz munaqeeyn ku li hember w bn hilda, ev e: Ya rast civaka kurd, wek mnak, li gor civaka tirk, civakeka gelek demokratk e. Ev ima wisa ye? Ev rew t fmkirin. unk zihnyeta kurdan ji aly deolojye resm ve nehat jehrkirin. Ji lay din, bona ku demokrasy saz bikin, xwe gihandin w zanebn ku, div deolojya resm rexne bibe. Ji lay pirsa kurd ve rexnekirina kemalzm, r vedike ku fikr wan azad bibe.

Dibe ku gelek kes di fikr Berzan Bot de bin. L kesn ku helwsta w qebul dikin hene yan na, ez nizanim. Lbel ev mijara li vir, ne meseleya endahy, ya awah y. Ev girng e ku byern sala 1915 bne draqkirin. Roinbr, meseleya draq ye. Roinbr byn, di nav tora peywendyn kesane, civak poltk de hay ji byeran rewa xwe byn e, teebuskirina tit ku dikare bike ye. Li Tirky kampanyaya Em ji ermenyan lborn dixwazin roja 14 rbendan 2008 dest pb. Nivsa bi sernav Asur Soykrm: Tarihle Yzlemek a Berzan Bot li roja 27 ele 2007 weyaye. Di navber de bi qas du salan dem heye. Herwisa, ev j helwsteka hjay behskirin ye ku, ew nameya ku w bona Navenda Lkolnn Jenosayda Suryanyan SEYFO CENTER andye j, di heman roj de hatye nivsn.

ro, te div li nav tirkan, te div li nav kurdan, avya dewlemendya gelek malbatan mal ermenyan e. Ev mal ermenyan awa ketye dest van malbatan, meriv dikane li hinde mekanan, ji hev cih vekole. Li sala 1915, li derdora Qers ku arta Osman ne li wir e, zilmek ku bi girsey li ermenyan bibe, nn e. L li wan dern ku art tde ye, li hember meshyan zilmeka xidar heye. Teklat Mexssa li van deran hn bi hsan organze dibe fealyet dike. Di van deveran de, mal ermenyan awa ketiye dest eraf malbatn tirk kurd, peywendyn ku van malbatan di v proses de bi dewlet re danne, li gor her dever, div ji hevdin cih werin vekolandin.

 

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org