Efû û Çekdanîn

Îsmaîl Beşîkçî

Wergerandina ji tirkî:  Roşan Lezgîn

Efû, li van mehên dawîn mijareka girîng e ku çapemenî li ser disekine. Behsa konferanseka kurdan ku dê li Hewlêrê çêbibe, çekdanîna PKK, çareserîyên ku dê ji pirsa kurd re bêne anîn û ji çîyê hatina jêr an daxistina PKK dibe. Îtîraz û fikareyên dewletê, herwisa yên PKK jî di warê efû û çekdanînê de, babetên girîng ên munaqeşeyan e. Bi van munaqeşeyan re proseseka din jî pêşde tê. Ev proses ev e ku, perde piçek ji ser cînayetên “faîlê wan nedîyar” tê rakirin. Fikrî Saglar yê endamê Komîsyona Susurlukê ku li salên 1990’î li meclisa Tirkîyê (TBMM) hatibû damezrandin, eşkera kir ku cînayetên ku ji wan re dibêjin “faîlê wan nedîyar” ji 17 hezarî zêdetir in. Destê sibehê hêzên asayîşê diavêjin ser malekê, bavê zarokan digrin dibin, careka din venagere. Jina wî, zarokên wî, kesûkarên wî lêdigerin, li polîsxaneyan û li meqerên cendirmeyan pirsîyar dikin, li ber dozgerên komarê gilî dikin lê tu encameka xêrê neda. Yan jî malbat digel hemî lêgerîn û pirsîyarkirinên li van navendan derbareyê aqubeta bavî de tu agahîyek hilnade. Lêbelê demekê şûn de cesedê bavî yê îşkencekirî li kevîya rêyekê yan li bin pirekê yan jî li ber derîyê şikefteka li çiyê tê dîtin. Nava rojê xortê ku ji mal derketîye çûye beqal ku nan bikire, ji alîyê hêzên asayîşê ve bi darê zorê li erebeyê hatîye siwarkirin û revandin, digel hemî lêgerînan tu encamek nehatîye bidestxistin, lê çend roj paşê cesedê xortî yê îşkence lêbûyî li zevîyekê yan jî li kevîya rêyekê tê dîtin. Bi vî awayî bi hezaran cînayet hene. Ev tê zanîn ku cînayetên wisa ji 17 hezarî zêdetir in. Ev jî tê zanîn ku, ev cînayetên hanê ji alîyê JÎTEMê ve çêbûne. Heta îsal jî ev JÎTEMa ku hebûna wê dihat înkarkirin, digotin “rêxistineka wisa nîn e”, perdeya li ser wê êdî radibe. Li gorî malumatên ku îtîrafkarên JÎTEMê didin, devê bîran tê vekirin û şûna gorran tê kolandin. Ji van deran hestî, por û kinc derdikevin. Malbat hewl didin xwe daku xwedîtîyê li hestîyên ku ji bîrên mirinê, ji bîrên asîtê derdikevin bikin, xwedîtîyê li kurên xwe, li keçên xwe bikin.

 Ev jî tê zanîn ku, cînayetên “faîlên wan nedîyar” bi prosesên mîna qaçaxçîtîya tiryakê, qaçaxçîtîya çekan, xûgî xwarin, tecawuza namûsê kirin, talan û xespkirinê re pêk hatine. Korucîtî, îtîrafkarî û Hîzbullah bûne parçeyên organîk ên cînayetên “faîlê wan nedîyar”. Ev jî eşkera ye ku, vana di nav civata kurd de birînên kûr vedane. Ev hemî bûne hêmanên wisa ku ligel civata kurd civata tirk jî, her ku çûye dewletê jî rizandine. Dewletê gotîye ez ‘li hemberî terorê têdikoşim’, gotîye “ez li hemberî pirsa kurd têdikoşim” û ji prosesên wisa xirabker re rê vekirîye. Pîlanên darbeyan, hewldanên darbeyên mîna Sarikiz, Ayişigi, Yakamoz û Eldiven di vê rewşa hanê de şekil girtine.

 Derbarê efûkirina PKK û şervanên PKK de îtîraz û fikareyên dewletê dewam dikin. Baş e, derbarê cînayetên ku wekî “faîlê wan nedîyar” têne binavkirin û tê tekîdkirin ku zêdetirî 17 hezarî ne, efû mumkin e? Dê kî yên ku van cînayetan kirine û rêveberên wan, efû bike? Yên ku van cînayetan kirine û rêveberên wan, di wijdanê kurdan de, di wijdanê însanan de dê hertim wekî tawanbar, hertim wekî qatil bimînin. PKK dikare li her derê xwedîtî li fikrê xwe û li çalakîyên xwe bike. Lewre zilmê protesto dike. Berevanîya mafên xwe yên nasnameyî dike, berevanîya mafên ku ji civakîbûna kurdîtîyê hasil dibin dike. Berevanîya mafên ku hatine xesbkirin, axir, berevanîya nirxên gerdûnî dike. Jixwe, PKK encameka van prosesên neheq e. Lê yên ku cînayetên “faîlê wan nedîyar” kirine li tu derê nikanin xwe mafdar derxin. Ji vê çendê bi rik û înad digotin “Rêxistineka bi navê JÎTEMê nîn e.”

Derheqê Bîrên Mirinê de Bêhelwêstî

 Gelek taybetmendîyên girîng ên şerê 25 salên dawîn ê kurdan hene. Ev pêşdeçûneka gelek girîng e ku jin beşdarî têkoşîna sîyasî û civakî dibin. Dîsa ev jî pêşdeçûneka gelek girîng e ku malbat bona ku xwedîtîyê li cenazeya zarokên xwe yên ku di pevçûnan de jîyana xwe ji dest dane dikevin nav hewldanan. Di vê babetê de malbatan têkoşîneka bi rik û biryardar meşandine. Lêbelê di meseleya cînayetên “faîlê wan nedîyar” de, ji layê şopandina van cînayetan de, di warê vekirina bîrên mirinê û bîrên asîtê de, di babeta vekolandina cihên ku gorrên komelî têde hene, di babeta derketina meydanê ya hestîyan, bi dîtina por û parçeyên kincan de, di vî warî de ew têkoşîna ku ji bo xwedîlêderketina cenazeyên zarokên xwe dabûn, niha nedan. Bêguman ev helwêsteka neyînî ye. Lêbelê yê ku di cînayetên “faîlê wan nedîyar” de bûye qurban, yan bav, yan bira, yan mam, yan birazî, yan jî hwd. ê şervanê li çîyê ye. Roja 21’ê adarê li Newrozê, li Dîyarbekirê bi sedhezaran kurd kom bûbûn. Yên ku behs dikin, dibêjin, mîlyonek însan kom bûne. Wisa xeyal bikin ku van merivan kincên reş li xwe kirine û çûne wê derê, wisa bifikirin ku li Newrozê bernameyek ku şîneka komelî nîşan dide çêbûye, herwisa, vê yekê bi bîrên mirinê, bi bîrên asîdê, bi hestîyan, bi kuştinên “faîlê wan nedîyar” bidin daxuyandin… Ez wisa bawer im ku dê muxalefeta herî ciddî, muxalefeta herî mayende wisa çêbûbûya.

Hilbijartinên Xwecihî

 Di hilbijartinên xwecihî yên roja 29 adar 2009 de Partîya Civaka Demokratîk serketînek nîşan daye. Di hilbijartina Meclisa Giştî ya Bajêr de ji % 5.6 ray girtine. (Li seranserê Tirkîyê 2 mîlyon û 250 hezar ray) Di serî de Dîyarbekir, li bajarên mîna Batman, Wan, Culemêrg, Sêrt, Ixdir, Şirnex û Dêrsimê serektîya şaredarîyan wergirt. Li ber vana, serektîya şaredarîya bajarokên ku nufûsa wan di ser sedhezarî re ye jî, em bêjin bajarokên mîna Nisêbîn û Qoser (li ser Mêrdînê ne), Gever (li ser Culemêrgê ye), Milazgir (li ser Mûşê ye), Tuxtewan (li ser Bidlîsê ye), Bazîd û Patnos (li ser Agirîyê ne), Farqîn (li ser Dîyarbekirê ye), Wêranşar (li ser Ruhayê ye) û Misric (li ser Sêrtê ye) bi dest xistine. Ji bilî van deh bajarokên ku me behsa wan kir, serektîya şaredarîya 41 bajarokên din jî DTP’ê bi dest xistîye. DTP li bajarên mîna Agirî, Bidlîs, Mûş, Çewlîg û Mêrdînê bi ferqeka hindik serektîya şaredarîyan ji dest da. Li gelek deran jî ji ber bêusûlîya hilbijartinê îtîraz hene. Li gorî hejmarên hilbijartina meclisa giştî ya bajaran DTP li deverên mîna Dîyarbekir, Culêmêrg, Batman û Şirnexê di ser rêjeya % 50’yî, li deverên mîna Wan, Mûş û Mêrdînê di ser rêjeya % 40’î, li deverên mîna Agirî, Sêrt û Ixdirê di ser rêjeya % 30’î, li deverên Çewlîg û Bidlîsê di ser rêjeya % 20’î ray wergirtine. Partîya Edalet û Pêşdeçûnê AKP li tevayî van bajaran li gorî hilbijartinên 22 temûz 2007 rayên xwe gelek kêm kirine.

 Ji bilî yên ku me li jor behsa wan kir, li 40 nehîyeyan jî DTP serektîya şaredarîyan bi dest xistîye. Ji serekên şaredarîyan 14 heb jin in. Divê bi taybetî meriv viya tekîd bike. Wekî din jî, li rojavayê, li Çukurovayê, li bajarên mîna Mêrsîn û Îstanbulê jî rayên kurdan berhev bûne. Ew rayên ku AKP di hilbijartina 22 temûz 2007 de girtibûn, meriv dikane bibêje ku beşeka mezin cardin hatine vegerandin. Meriv dikane bibêje ku tu fonksîyona komir û tûrên xwarinê, herwisa, belavkirina alav û amûrên elektronîkî zêde nîn e, kurd hîn bêhtir li nasnameya xwe xwedî derketine. Demokrasî, tê wateya di nav xelqê de pêşdeçûna têgihîştina xwe bi xwe rêvebirinê. Di rêvebirîyên xwecihî de îqtîdarbûna kurdan nîşan dide ku ev têgihîştin di kurdan de pêşde çûye. Ev hemî nîşan didin ku dewletê digel cînayetên “faîlê wan nedîyar”, digel bikaranîna Hîzbullah, îtîrafkar û korucîyan, dîsa negihaye amanca xwe.

Efû – Aştî – Rûbirû bûyîn                      

 Tê behskirin ku dê PKK çek dayne. Dibêjin “dê konferanseka kurdan li dar bikeve, dê konferans ji PKK re bêje çekên xwe dayne.” Divê carekê em li derûdora xwe binêrin. Di têkoşînên wisa de li Rojhelata navîn çi bû, çi hat kirin? Li ser erdê Filîstînê ku di bin dagîrkerîyê de ye, li Şerîaya Rojava û Xazzeyê, dewleta Filîstînê çawa damezirî? Di navbera Rêxistina Rizgarîya Filîstînê û Îsraîlê de çawa peyman çêbû? Di encama peymanbestinê de RRF çek danî lê şervanên filîstînî li Şerîaya Rojava û Xazzeyê bûn hêza asayîş û leşkerî ya rêveberîya otonom. Ev proses li Kurdîstana Başûr çawa pêşde çû? Pêşmergeyên ku li hemberî rejîma Sedam Husênî şer dikirin, bûn hêza asayîş û leşkerî ya rêveberîya herêmî ya Kurdistanê, bûn hêza asayîş û leşkerî ya rêveberîya dewleta federe ya kurd ku ligel mudaxeleya DYA ya bo Îraqê pêk hat. Em bibêjin ku efû îlan bû. PKKyî ji çiyê daketin, nehatin hepiskirin, vegerîyan mala xwe. Dê ev şervanên wextekê çi bikin? Dê li înşaatan emeletîyê bikin, dê dîwar lêkin? Dê îşportacîtîyê bikin, yan li kuçeyan erebokê bigerînin? Dê qaçaxçîtîyê bikin? Dê karê boyax û badanayê bikin? Helbet ev jî pîşeyên bi rûmet in. Lê ew şervanên ku bi salan li çîyê ne dê çawa bikaribin van karan bikin? Çima kurd ewqas bi hewes dixwazin PKK çek dayne? Kurdên Başûr çima vê yekê ewqas dixwazin? Divê meriv li ser vê yekê bifikire. Divê PKK jî li ser dîyardeya otonomî yan jî federasyonê bifikire ku bikanibe şervanên xwe wekî hêza asayîşa vê dîyardeyê îstîxdam bike. DYA bi qasî ku li dijî bombeya atomê ya Îranê derdikeve, zêdetirî wê li dijî kalaşnîkofên PKK’ê derdikeve. Civata navneteweyî jî vê helwêstê pesend dike. Lê eynî civaka navneteweyî li hemberî jenosayda ku bi serê kurdên Başûr de hatibû hîç dengê xwe dernexistibû, ev ne mijareka wisa ye ku neyê zanîn. Amerîkaya ku dixwaze li Efxanîstanê ligel Talîbanê, li Îraqê ligel el-Qaîdeyê zemîna hevdîtinan pêk bîne, ev helwêsta wê ya li dijî kurd ne ew helwêst e ku xizmeta çareserîyê bike. Di vê çarçeweyê de ger meriv bala xwe bide ser nivîsa Cemal Ozçelîk a bi sernavê “Atom Bombası mı Daha Tehlikeli, Kalaşnikof mu?” dê sûdewar be. (www.kurdinfo.com 28 adar 2009) Cemal Ozçelîk di vê nivîsa xwe de pêşdeçûnên li cîhanê, projeya bêçekkirina PKK û Kurdîstana Başûr wergerandina kolonîyeka navneteweyî munaqeşe dike.

 Bona ku ji PKK re bibêjin çek dayne, tu wateya wê nîn e ku konferansa kurdan were lidarxistin. Jixwe, te biryara xwe daye, çi hewce bi konferansê heye. Lê konferanseka kurdan helbet pêdivîyek e. Helbet pêwîstî bi rêxistineka kurd heye ku li hemberî civaka navneteweyî bibe muxatab. Bona ku li ser mijarên wisa were axaftin û munaqeşekirin, pêwîstî bi konferanseka kurdan heye.

 Di vê navberê de, divê ew daxuyanîyên serekê Yekîtîya Niştimanê Kurdîstanê û serokomarê Îraqê Celal Talebanî ku dibêje “Dewleteka kurdan xeyal e, ev xwestin di helbestan de ma” jî divêt neyê qebulkirin, were rexnekirin. Di salên 1920’î de li dewra Cemîyeta Miletan ji layê dewletên ku nîzama cîhanê saz kirine, ev kirasê naletî li kurdan hatîye kirin. Kurd li cihê ku vê nîzama neheq hertim rexne bikin, vê rexneyî misêwa bikin, gelek şaş e ku dibêjin “Dewleta kurdan xeyal e.” Em bifikirin ku Andorra, San Marîno, Monako û Liechtenstein dewletên wisa ne ku nufûsa wan 10 hezar, 30 hezare. Ev dewletên ku endamên Yekîtîya Neteweyan û Konseya Ewropayê ne, di bin biryarên Konseya Ewropayê de ku dibêjin “Bo kurdan serxwebûnî nabe…” îmzaya van dewletan heye. Ev dewletên hanê çawa çarenûsa kurdên ku li Rojhelata Navîn xwedîyê ji 40 mîlyonî zêdetir nufûsî ne tayîn dikin? Çawa vî mafî di xwe de dibînin? Di vê prosesê de exlaqê sîyasî heye, însanîyet heye, însanîbûn heye? Pîvana bingehîn a însanîyetê ew muamele ye ku meriv li hemberî hemcinsê xwe dike. Kurdên ku ev serê 200 salan e bona azadîya xwe têkoşîneka biryardar didin, bi vî şêweyî pêşîya wan girtin, proseseka li gorî însanîyetê ye? Bona Konseya Ewropayê, dibêjin, wijdanê Ewropayê. Lê wijdanê Ewropayê, ew kirasê naletî ku di salên 1920’î de li kurdan hatîye kirin, dixwaze eynî wisa bimîne. Wijdanê Ewropayê çawa vê rewşa hanê dihebîne? Helbet divê kurd van peywendîyan, vê rabirduya dîrokî rexne bikin. Divê ev rexne hertim bêne kirin.

 PKK gelek ji aştîyê, ji bi kirinên xwe re rûbirû bûyînê, ji lêkolîna heqîqetan behs dike. Lê polîtîkayek ku kuştinên ku di nava wê de çêbûne, cînayetên li nav xwe, ji nedîtî ve, ji nezanînê ve tê, dimeşîne. Polîtîkaya PKK ya di warî de dişibihe ew polîtîkaya ku dewlet li hemberî PKK dimeşîne. Heta roja îroyîn PKK gelek caran agirbestên yekalî îlan kirin. Lê dewletê qet pax pê nekirîye, li hemberî kurdan polîtîkaya şidet û zordarîyê eynen dewam kirîye. PKK jî dibêje aştî, behsa Meclisa Aştîyê dike, bêyî ku bi kirinên xwe re rûbirû bibe, behsa damezrandina Komîsyona Lêkolîna Heqîqetan dike, lê kuştin û cînayetên ku di nav rêxistina PKK de çêbûne ji nedîtî û ji nezanînê ve tê, herwekî ku ev tune bin, tevdigere. PKK ger di nav xwe de, ligel yên ku jê veqetîyane aştîyê neyne rojevê, ger di nav kurdan de aştîyê pêk neyne, ger bi van prosesên ku di nav wê de pêşde çûne re nikanîbe rûbirû bibe, giranîyeka ciddî ya vê têgihîştina aştîyê, têgihîştina rûbirû bûyînê çênabe. Ev nîyet, ev hewldanên hanê jî nikanin bigihên encameka ciddî. PKK divê pêşî bona bûyerên ku di nav wê de rû dane Komîsyona Lêkolîna Heqîqetan dabimezrîne. Hingê dê piştî proseseka wisa bikanibe li hemberî civakê, li hemberî dewletê hêzdar bibe. Ger di nav xwe de li aştîyê bigere, ger di nav xwe de bi kirinên xwe re rûbirû bibe, dê ev yek kurdan mezin bike, PKK’ê mezin bike. Ger ev pirsgirêk ji nedîtî ve were, piştguh bibe, were îhmalkirin, dê kurdan jî PKK’ê jî piçûk bike. Herwisa, îttîfaqa bi çepê tirkan re, pax bi kurdan nekirin, dîsa, ev proses jî ne ew proses e ku kurdan, PKK’ê mezin bike.

 Me li jor behsa hinde alîyên erênî yên hilbijartinan kir. Yek jî babeteka wisa heye: Dibêjin 7 mîlyon hilbijêr neçûne ser sindoqê. Gelo çiqasê vana kurd in, divê di çarçeweya her bajarî de ev yek bihê tesbîtkirin. Tiştê hîn girîngtir ev e: Dema ku di çarçeweya bajarên kurdan de hilbijartinê analîz dikin, dibêjin “DTP’ê ewqas ray girtin, AKP’ê ewqas ray girtin. Rayên DTP’ê ewqas zêde bûn, rayên AKP’ê ewqas kêm bûn.” Hilbijartinên ku li Şerîaya Rojava û Xazzeyê çêdibn bifikirin, partîyên sîyasî yên Îsraîlê dikanin ji wan deran ray bigrin? Hilbijartinên Kurdîstana Başûr bifikirin, partîyên sîyasî yên Îraqa navendî dikarin ji wan deran ray bigrin? Ger meriv li ser van mijaran bifikire dê sûdewar be.

3 nîsan 2009

_____________

Wergerandina ji tirkî: Roşan Lezgîn

Ev nivîs bi sernavê “Af-Silah Bırakma” li malpera www.kurdistan-post.org weşîyaye.

çapkirin