Paerojn Rveberya Herma Kurdistan

   

 

smal Bek

Wergerandina ji tirk:  Roan Lezgn

   

 

Li raq, pit mudaxeleya DYA ya li sala 2003, li herma kurdan pdenn girng bn. Bguman damezirna rveberya herma Kurdistan gelek girng e. Di areweya destra bingehn ya raq de damezirna rveberya herma Kurdistan, areteka cid ya mayendebn wek dezgeyek rnitandin ye. Ji sala 2003 vir de dezgeyn civak poltk yn kurdan, dezgeyn rveberya herma Kurdistan p de diin, bi got gewde dibin. Hewlerpost mnakeka gelek girng ya v dezgebny ye. Di navbera Bexdad Hewlr de ji ber pirsgirkn mna parvekirina hatina ji petrol, statuya pmergeyan, cbickirina madeya 140. ya meseleya Kerkk, ya rast, ji ber cbicnekirina w, pirsgirkn girng ku hn areser nebne hene. Digel vana, dsa j rveberya herma Kurdistan wek dezgeyek p de die, d ne mumkin e ku pa de vegernek bibe.

Bguman Kerkk pirsgirkaka gelek girng e. Di v mijar de div ji berevanya pirensbn demokratk tawz ney dayn. Div meclisa Kerkk bi hilbijartineka demokratk tendurist bih pkann. Div partyn syas yn kurdan, yn ereban, yn tirkmanan, yn asryan hwd. bedar v hilbijartin bibin div her kes bi qas dengn ku wergirtine li meclisa Kerkk were temslkirin. Rya demokratk ev e. Ger kurd di berevanya v pirensba demokratk de bibiryar bin, d ba be. Div bi v wey berevanya mijara cbickirina madeya 140. ya destra bingehn j bih kirin. Ew formula ku ereb tirkman berevanya w dikin ku yan kurd, ereb tirkman her yek di meclisa Kerkk de bi rjeya % 33,  % 33, % 33 temsl bibin, ne ryeka demokratk e. Ev yek, di ser de Tirkye, fiardina dewletn cran e. Ev helwsteka wisa ye ku, bi sedhezaran kurdn ku di dewra rejma Sedam Huseyn de ji Kerkk bi zilm hatin derxistin, hest fikr wan qet nagre ber avan. Ji viya j girngtir, ew kurdn ku ji wir hatibn derxistin, h hesab w nay kirin ku li drgehan piek zde bne vegeryane. Li hember van fiardinan gelek girng e ku berevanya prensbn demokratk kirina referandum de ji pwsty zdetir tawz neyne dayn. Ev j gelek girng e ku pewayn kurdan di areweya van pirensbn bingehn de ligel Yektya Neteweyan, ligel DYA, ligel YE ligel Federasyona Rusyay muzakereyan bikin. Di hevdtinn du-al de j div ev helwst bingeh be.

Li Kurdistana Bar di pdena poltk, civak ekonomk de roleka mezin ya DYA bye. Di ruxandina rejma Sedam Huseyn de hebna DYA ya hzn hevpeyman bmunaqee ye. Tehdda her mezin a li ser kurdan ji partya Baas, ji Muxaberat, ji ekn komelkujy ji art dihat. Hilweandina partya Baas, Muxaberat art, ji nav hilannan ekn komelkujy, tehdda mezin a li ser kurdan rakir. Ev b proseseka wisa ku p li kurdan vekir. Kurdan zan di v ry de bimein. DYA, ji bo mafn kurdan bi taybet titek nekirye. Pit ku astengn girng ji nav hatine hilann hing kurd bne xwedy mkann pden. Div em viya j bibjin ku, di v proses de fikr raqa federal bi hewldann biryardar yn kurdan b proseseka hzdar. Herwisa, li gor stqameta v tgihtin duristkirina destra bingehn ya raq de hewldann kurdan gelek mezin bn. Gelek girng e ku kurdan v fikr bi erebn i, bi erebn sunn bi DYA dan qeblkirin. Fikr raqa federal, damezirandina rveberya herma Kurdistan, bi tevay bi tkon berxwedana kurdan bne. Meriv dikane bibje ku ev proses ne bi xwestina DYA l bi hewldana kurdan pk hat. Bguman ev gelek sdewar b ku li hember v biryardarya kurdan DYA j bedarya bo proses qebl kir. T zann ku di meseleya Kerkk de, di meseleya cbickirin tetbqkirina madeya 140. de DYA ew yarmetya pwst bo kurdan nekir. L cardin j div kurd di war berevanya prensbn demokratk de biryardar bin.

Pit mudaxeleya sala 2003, her zde bi gotinn wek li raq ekn komelkujy tune bn, DYA li ser derewek raq dagr kir DYA hat rexnekirin. Di prosesa van rexneyan de DYA tu car  negot l ev ek li hember kurdan bi weyek sstematk hertim hatin bikarann, di v arewey de bersivek neda van rexneyan. H behsa wan rketn ku madeyn xam pwstyn ekn komel yn cr bi cr firotibn Sedam Huseyn nekir.

Dsa j ev hem pden ba in. L ev j rastyek e ku li Kurdistana Bar pirsgirkn kurdan yn gelek girng hene. Div ev bi girng bih tekdkirin ku hn j nikanin bona pwstya xwe elektrk (kareba) hilbernin. Herwisa, ev j ji ber avan ne dr e ku, bo pdena andny girng nay dayn, di v mijar de hewldan nabin. Dsa, div meriv behsa zdebna karn dervey huqq yn mna bertl (ruwet) bike, herwisa, div meriv bal bikne ser  bi awayek tendurist li hem kurdan parvenekirina hatin, li p girtina hinek kes yan j malbatn dyarkir. Ev j dixuye ku di nav civaka kurdan de kirna amrn luks zdetir bye. Di zdebna bertl de dibe ku wey bidestxistina kar a hinek karsazn ku ji Bakr ne wir kargeryek kiribe.

Kurdistana Bar ji aly geedana andny ve xwedy potansyeleka dewlemend e. Ji lay ajalxwedkirin ve j wisa ye. Te div kalteya ax be, yan te div hebna av be, herwisa, barna berf baran, hebna tav, bona gebna andny reweka guncaw pk tne. Ew mehane yarmetya xwarin ku hukmata kurd li gor serjimarey li malbatan belav dike, gel wir fr rehawet kirye. L di na viya de, wek mnak, dikane di war hilbernya meywe sebze de rya pden veke. Bona firotin dikane hilberny p de bibe. Di v mijar de bajarn ereban, wek mnak, Bexdad dikane bibe bazareka girng. Herwisa, em bibjin hukmata kurd dikane di war slehkirina toxim de ji tecrubeyn pisporn sral sd wergire. Wek mnak, deta Hewlr bona hilbernya silq (pancar ekir) warek gelek bi kr e. Mehane yarmetya xwarin ku hukmata kurd li gor serjimarey li malbatan belav dike kurdan, malbatan ber bi rehawet tiraly ve dibe. Pkannan geedana andny div jibo malbatan girng be.

Heta 15-20 sal ber er heb. Di nav atmosfera er de mumkin neb ku hilbernya andny, geedana andny bih kirin. d reweka hn bi stqarar heye. Ez ne di w qenaet de me ku bona berhemn andny mukileya bazar hebe. Herend frokeyn er, topn Tirkye ran bi hinceta tkona li dij PKK carnan herma Qendl, herma Behdnan topbaran dikin, ku ev bona geedana andn heywanxwedkirin reweka ne ba e, l d ev tehdd bi dem re ji nav rabe.

Yn ku temaey kanala Kurdsat Kurdistan TV dikin, dibin ahid ku di nav kurdan de p emelkirina amrn luks zde dibe. Ev j helwst gotineka Mela Mistefa Barzan tne bra meriv. Pit peymana otonomy ya 11 adar 1970 ku bi Sedam Huseyn re hatib mzakirin, di nav kurdan de rehawetek dest pkir. Hinek ji fermandarn pmergeyan hertim din bajaran. Otomobln luks xistibn bin xwe. Yek ji van fermandaran j sa Suwar b. sa Suwar fermandarek gelek nzk Mela Mistefa Barzan ye. Fermandarek wisa ye ku li sala 1946, di prosesa komara kurd ya Mahabad de bi Mela Mistefa Barzan re b bo Yektya Sovyetan, herwisa, di sala 1958 de dsa bi Mela Mistefa Barzan re vegeryab. Rojek sa Suwar bi otomobleka luks t serdana Mela Mistefa Barzan. Mela Mistefa dema ku sa Suwar di otomobla luks de dibne, gotin diavje ser, dibje: sa, ez bala xwe didim tu d ji van otomobln bidvik h peya nab, tu yek dihl li ya din suwar dib. Hn rewa me, rveberya me tam dyar nn e. Div em yayn xwe, konn xwe, qantirn xwe ji br ve nekin

Rewa niha helbet ne ew rewa 37-38 sal ber ye. Heq huqqn kurdan d piek din garant bne. d vegerna bi pa de ne mumkin e. D her tit bhtir p de here. Ji aly din, d sdwergirtinana ji mkann njen bikaranna amrn luks, maf xwezay y kurdan e. Helbet otomobl j yek ji van amran e. Lbel digel van hemyan, rveber div zarokn ro yn kurdan nifn paeroj yn kurdan bifikirin bi v berpirsyary tevbigerin.

Ez dixwazim ji lay felsefeya drok li ser mijarek rawestim. Di aryeka pn a sedsala 20. de hzn emperyal yn w dem, di ser de Brtanyaya Mezin Fransay, kirin ku gel kurd bih jihevdexistin, parekirin parvekirin. Li Rojhelata Navn statukoyek ku kurdan h titek hesab nake hat dann. Kurd bstatu hatin hitin. Ev hzn emperyal di w proses de bi rveberyn ereb, fars tirk re hevkary kirin. Yektya Sovyetan j digel ku bona neteweyan berevanya pirensba maf taynkirina arensa xwe dikir, l derbarey maf kurdan de tu titek nekir, her dem li cem dewletn ku kurdan dipelxin cih girt. ev statukoya proz seranser sedsala 20. hat parastin, hat hzdarkirin. Hewldann kurdan yn bona xirakirina v statukoya proz, hewldann kurdan yn bona bidestxistina mafn xwe yn netewey, bi alkarya van hzn emperyal hatin pelixandin. Lbel di destpka sedsala 21. de proseseka gelek cih pk hat. Rabirdyeka v proses ku vedigere dawya sedsala 20., vedigere saln 1990 heye. Li destpka saln 2000an, hzeka emperyal a din, ango DYA, bona berjewendyn xwe bi reka ekdar mudaxeley raq kir. Di statukoya proz de qeleka girng b. Bguman DYA viya ji bo heq huqq kurdan nekir. L v mudaxeley bona kurdan reweka guncaw amade kir. d d drok di v stqamet de bimee. Pa de vegern d ne mumkin e. Ev prosesa nipn ya li Rojhelata Navn div bibe mijareka girng ya felsefeya drok. Ew statukoya ku hzn emperyal di destpka sedsala 20. de bona kurdan pk anbn, di destpka sedsala 21. de dsa ji aly hzeka emperyal a din t xirakirin. Div ev yek hem ji lay felsefeya drok, hem ji lay felsefeya syaset hem ji lay felsefeya civak bibe warek girng y lkolnan. Ger li ser van mijaran bih fikirn d gelek ba be. (*)

____________________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

(*) Ev nivs bi ser nav Krdistan Blgesel Ynetiminin Gelecei li Hewlerpost, Hejmar 9, rpel 5,16 gulan 2009, weyaye.

   

 

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org