Platforma Abantê û Însîyatîfa Gel a Demokratîk

Îsmaîl Beşîkçî

Wergerandina ji tirkî: Roşan Lezgîn

Platforma Abantê (*) di navbera rojên 4-8 tîrmeh 2008 de bi sernavê “Pirsa Kurd: Bi Hev re Lêgerîna Aştî û Paşerojê” semînerek li dar xist. Semîner li Abantê çêbû. Roja 13 îlon 2008, li Diyarbekirê dê li ser encamnameya semînerê hinek munaqeşe çêbûbûna û daxuyanî bihatana belavkirin. Hinek saziyên civaka sivîl yên Diyarbekirê di vê mijarê de bi Platforma Abantê re li hev kiribûn. Serekê Jûra Bazirganîyê ya Diyarbekirê Mehemed Kaya, serekê Borsaya Bazirganiyê ya Diyarbekirê Fexredîn Akyil, serekê Yekîtîya Jûrên Esnaf û Sinetkaran ên Diyarbekirê Elîcan Ebedînoglu, serekê Komeleya Sinaîsaz û Karsazên Diyarbekirê Raîf Tirk, serekê Komeleya Sinaîsaz û Karsazên Herêma Başûrê Rojhilatê Şahîsmaîl Bedirxanoglu derbareyê vê kombûnê de bangewazî jî belav kiribûn. Kesên ku peywendîya wan bi Platforma Abantê re heye û akademîsyen dê biçûna Diyarbekir û encamnameya semînera bi sernavê “Pirsa Kurd: Bi Hev re Lêgerîna Aştî û Paşerojê” pêşkêş bikirana. Kesên ku hatibûn vexwendin dê vê encamnameyê munaqeşe bikirana û derbareyê wê de fikrê xwe beyan bikirana.

Ev pênc rêxistinên civaka sivîl ku dê kombûnê organîze bikirana li roja 12 îlon 2008 daxuyanîyekê belav kirin ku kombûn hatiye betalkirin. Wisa tê fehmkirin ku ji ber tehdîdên ku ji layê Însîyatîfa Gel a Demokratîk a Diyarbekirê çêbûbûn kombûn hatiye betalkirin. Semînera bi sernavê “Pirsa Kurd: Bi Hev re Lêgerîna Aştî û Paşerojê” ku ji layê Platforma Abantê hatibû pîlankirin ku vê biharê dê li Dîyarbekirê çêbûbûna. Wê demê jî ji ber tehdîdên Însîyatîfa Gel a Demokratîk a Diyarbekirê semîner nikanîbû li Dîyarbekirê çêbibe. Paşê li Abantê çêbû. Derbareyê vê bûyera dawîn de Însîyatîfa Gel a Demokratîk a Diyarbekirê di daxuyanîya xwe de wisa dibêje: “Paltforma Abantê, hîn berê jî dê li Diyarbekir bi sernavê ‘Pirsa Kurd: Bi Hev re Lêgerîna Aştî û Paşerojê’ semînerekê bidana lê ji ber ku rûyê wan ê rastîn hatibû eşkerakirin hingê semînera xwe veguhêztibûn bo Abantê û li wir kombûna xwe çêkiribûn. Wê demê jî me tekîd kiribû ku ev teşebus ji ser xwe daweşandina gunehan e.”

Însîyatîfa Gel a Demokratîk a Diyarbekirê bi van îfadeyan ewên ku dê kombûnê tertîb bikirana tehdîd dike: “Platform, cemaeta Fetulah Gulenî û AKP di nav hewldanê de ne ku li kîderê kurdekî ‘beredayî’ û ‘revoke’ hebe bigre gel xwe û dîyardeyeka sext a kurd çêbike. Li tu dera cîhanê bêyî muxataban pirs nehatine çareserkirin. Gelê kurd û sîyaseta ku numayendetîya wê dike nexşeya xwe dîyar kiriye û bo xwe prensîba xodmuxtariya demokratîk pesend kiriye. Fehma sereke ya AKP wisa ye, herwekî ku bibêje ‘bila kurd li dera hanê bisekinin, em ê pirsgirêkên wan hel bikin’. Ji vê çendê, di serî de AKP, em hemî sazîyên hevkar ên bi wê ve girêdayî hîşyar dikin. Û em careka din dîyar dikin ku divê tu kurdekî xwedî rûmet beşdarî bo Paltforma Abantê û yên wekî wê neke. Em ew kesên ku vê yekê organîze dikin jî hîşyar dikin û em bi bîra wan dixin ku divêt neyêne bo Dîyarbekir. Di rewşeka berevajî de, kurd dê her awa mafê xwe yê êrîşên meşrû bikar bînin.”

Herçendî peyva “hîşyarîyê” di vê daxuyanîyê de tê bikaranîn jî lê gelek eşkera ye ku tehdîd têde heye. Ev kiryar helwêsteka li dijî azadîya xweîfadekirinê nîşan dide. Lêbelê kurd di rewşeka wisa de û divêt li her derê, di her rewşê de berevanîya azadîya xweîfadekirinê bikin. Li gorî qenaeta min jî ev îfadeya ku dibêje li tu dera cîhanê bêyî muxataban pirs çareser nabin, gelek rast e. Lê ne rast e ku ev yek di pêşîya hilberandin û beyankirina fikrên derbareyê kurdan û Pirsa Kurd de ji layê hinekên din, em bibêjin, ji layê Platforma Abantê dibe asteng. Rastî ew e ku meriv beşdarî bo komcivînên wisa bike û fikrê xwe bibêje.

Ev polîtîkayeka sereke ya dewletê ye ku li hemberî şuûra kurdayetîyê ku di nav girseyên mezin ên xelkê de geş dibe û belav dibe, dîyardeyên sexte yên kurd pêk bîne. Helbet ev karekî rast e ku li hemberî dîyardeyên sexte yên kurd têkoşîn bête kirin û ev dîyardeyên wisa bêne eşekerakirin. Lê ev jî bi tehdîdê çênabe, divê bi zanînê çêbibe. Bi taybet li pêşberî saziyên eleqedar divê qewî berevanîya vê zanînê bête kirin.

Taybetmendîyeka balkêş a konferans û semînerên bi vî tewirî heye. Qet bala xwe nadin çawanîya bingehîn a pirsê, hîç têkilî vê yekê nabin ku bê hela heta bi îro çima Pirsa Kurd wekî pirsekê maye. Li Îranê Kurdîstan, li Îraqê Kurdîstan, li Sûrîyê Kurdîstan, li Tirkîyê Kurdîstan, li Qafqasyayê, li Ermenîstanê, li Azerbaycanê Kurdîstan… Lê ne yên kurdan; Kurdîstana Îranê, Kurdîstana Îraqê, Kurdîstana Sûrîyê, Kurdîstana Tirkîyê, Kurdîstana Ermenîstanê, ya Azerbaycanê… Kurd û Kurdîstan çawa hatine jihevdexistin, parçekirin û parvekirin? Mafên kurdan ku ji civakîbûna kurdîtîyê pêk tên, çawa hatine desteserkirin? Çawanîya bingehîn a Pirsa Kurd ev e. Lê di van konferans û semîneran de hewldana sereke ew e ku vî alîyê pirsê neynin rojevê. Lêkolînerên ku fikrê wan ev e, yên ku di vê nihêrîne de bin, bo van kombûnan nayêne vexwendin. Lêbelê divê Însîyatîfa Gel a Demokratîk a Diyarbekirê jî ji xwe bipirse ku bê hela “Gelo em tiştekî ji Platforma Abantê cihêtir dikin?” Platforma Abantê yan jî sazîyên bi wê ve girêdayî vê mijarê naynin rojevê, munaqeşe nakin. Berevajîya vê yekê, hewl didin xwe ku serê vê mijarê binuxumînin. Lê ev jî kêmasîyeka mezin a kurdan e ku vê mijarê naynin rojevê, ronahîyê naxînin ser vê heyamê û van peywendîyan. Ev tê vê wateyê ku dîrokê tênegihîştine. Çengiz Çandar di axaftina xwe ya ku li Abantê di semînera bi sernavê “Pirsa Kurd: Bi Hev re Lêgerîna Aştî û Paşerojê” de kiribû de gotîye, Pirsa Kurd pirsa dewletdanînê ye. Tekîd kiriye ku perwerdeya bi zimanê kurdî mafekî rewa yê kurdan e. Herwisa, gotiye, heta ku kurd neyêne razîkirin/tetmînkirin bihevrebûna kurdan û tirkan çênabe. Divê meriv vê yekê wekî têbinîyeka baş nîşan bike. Helbet divê meriv hertim li pey rastîyê be, li heqîqetê bigere. Rêya vê yekê jî rexnekirin û munaqeşe ye. Ev, prensîbên bingehîn ên şêweya zanistê ne. Lê tehdîd helwêsteka antî-demokratîk e, pêşî li geşedana zanistê digre û difetisîne.

Pêwîstî pê heye ku li vir meriv berê rexneyan bide ser wan sazîyên civaka sivîl ku dê li Diyarbekirê van kombûnan organîze bikirana jî. Ev dibe du car ku ev sazîyên hanê li ser van tehdîdan kombûnê betal dikin. Baştir bû ku digel van tehdîdan dîsa jî kombûn çêbûbûna.

Di daxuyanîya Însîyatîfa Gel a Demokratîk a Diyarbekirê de tê gotin ku “divê tu kurdekî xwedî rûmet beşdarî bo kombûnan neke...” Li gorî qenaeta min kurd têgeha “rûmet”ê li cihê wê û di dema wê de bi kar naynin. Helbet divê meriv li rûmeta xwe xwedî derkeve, bi rûmet be û xwedîtîyê li rûmeta neteweyî jî derkeve. Wê demê divê pirsa sereke ev be ku, li cîhanê, li Rojhelata Navîn tu dê xwedîyê ji 40 mîlyonî zêdetir nufûsî bî lê di peywendîyên navnetweyî de dê piçûktirîn statuya te nîn be. Çi dema ku li sazîyên mîna Yekîtîya Neteweyan, Konseya Ewropayê, Yekîtîya Ewropayê, Konferansa Îslamê, Rêxistina Pêşdeçûnê ya Îslamê behsa heq û huqûqê bête kirin, navê te derbas nebe lê çi dema ku behsa “teror”ê, behsa “terora navneteweyî” bête kirin dê navê te derbas bibe. Ew jî helbet di çarçeweya “dê koka terorê bête qeliandin” de. Ev e, divê meriv di vê çarçeweyê de li rûmet, li rûmeta neteweyî bigere û berevanîya wê bike. Lêbelê pirranîyê kurdan dibêjin “em birayê hev in”, dibêjin “ev serê hezar salan e ku em bi hev re ne”, dibêjin “em neteweperwer nîn in, em şorişger in, em enternasyonalîst in” û xwe dûr didin ku ev mijarên wisa neyên rojevê. Dema ku kurd li Rojhilata navîn rewşeka wisa perîşan nîşan didin, gelo behsa kîjan “rûmet”ê tê kirin?

Roja 29.08.2008, li malpera www.rizgari.org nûçeyeka şîroveyî weşîya. Sernivîsa wê “Efserên tirkan ên ku bi kurdan pîsîtîyê dabûn xwarin, yên ku kurd kuştibûn di şûna ku ceza bigrin terfî bûne” bû. Behsa bûyerekê ku di sala 1989 de li gundekî Cizîrê rû dabû dihat kirin. Darberayê vê bûyerê de ew prosesa dadgehê baş tê zanîn. Herwisa doza ku li Dadgeha Mafên Merivan a Ewropayê hatibû vekirin û mehkûmkirina Tirkîyê jî baş tê zanîn. Ev mijarên cihê ne.

Însîyatîfa Gel a Demokratîk a Diyarbekirê ji wan grûban e ku gelek behsa “biratîyê” dikin. Di prosesên wisa de gelo çawa têgeheka mîna “biratiyê” tê hilberandin? Bingeha fikirînê dîyardeyên maddî ne. Di navbera dîyardeyên maddî û fikr de girêdaneka qewî heye. Dîyardeyên maddî şewitandin û kavilkirina gundan e, wekî ceza bi gundîyan gû dayîn xwarin e. Çi dema ku li herêmên rojhelata Tirkîyê, em bibêjin li derdora bajarê Antalyayê daristan dişewitin, dibêjin “kezeba me şewitî” û bona vemirandina êgir bi can û dil dilebitin lê li herêmên kurdan dewlet bi xwe daristanan dişewitine û pêşî li gundiyan tê girtin ku neçin êgir venemirînin. A dîyardeyên maddî ev in. Emeleyên berhevkirina findiqan ku ji herêma kurdan diçin bo herêma Deryaya Reş, çawa bi heqaretên mezin re rûbirû dimînin û tinaz bi wan tê kirin. A dîyardeyên maddî ev in. Meriv dikane hîn bi dehan dîyardeyên mînanî vana bijmêre. Gelo ji van dîyardeyên maddî û ji van peywendîyan çawa têgeha “biratîyê” tê hilberandin? Gelo di vê helwêstê de, di fikrekî bi vî awayî de seqetîyek nîn e? Gelo hûn dibêjin bi gelekê salan di bin destan de mayîn, bêstatu bûyîn DNAya kurdan xira kirîye? Li derveyî van hemîyê tiştan divêt meriv vê prosesê bi têgehên zanistî îzeh bike. Têgehên mîna rûmet û etîkê ne munasib in û têra wê nakin ku meriv van peywendîyan pê îzeh bike.        

    204 dewletan beşdarî bo olîmîpîyatên sala 2004 yên li Atînayê kirin. 206 dewletan beşdarî bo olîmîpîyatên sala 2008 yên li Pekînê kirin. Wisa dixuyê ke dewletên ku dê beşdarî bo olîmîpîyatên li sala 2012 yên li Londonê bikin, dê ji 210î zêdetir bin. Lê kurd dibêjin û hey dibêjin “xwedî dewlet bûyîn baş nîn e”, “xwedî dewletê bûyîn, di serî de dê zirarê bide kurdan”. Şerê di navbera Gurcîstan û Osetê de, mudaxeleya çekdar a Rûsyayê bo Gurcîstanê li Qafqasyayê rû dide lê dibe bûyereka wisa ku tevayî cîhanê eleqedar dike. Di encama mudaxeleya Rûsyayê ya bo Gurcîstanê de behsa serxwebûna Osetyaya Başûr û Abhazyayê tê kirin. Osetyaya ku nufûsa wê 70 hezar e, doza serxwebûna xwe dike. Lê kurdên ku nufûsa wan zêdetirî 40 mîlyonan e nikanin li ser serxwebûna xwe bifikirin. Di vîya de seqetîyek nîn e? Ez wekî şexs sînorên Gurcîstanê yan yekpareyîya axa Gurcîstanê ji xwe re nakim derd. Azadî û rizgarîya ew gelên ku ji layê Gurcîstanê ve di bin tehakumê de têne hiştin hîn bêhtir min eleqedar dike.

Li cîhanê tiştê ku bona her kesî baş e, tenê bona kurdan xirab e. Hemî gotinên kurdan bona rehetkirina dilê neyarên kurdan e. Kurd bona xwe tiştekî naxwazin, amanca wan a sereke rehetkirina dilê neyaran e. Kurd gotinên ku dilê neyarên wan rehet dikin ewçend tekrar dikin ku her diçe ev gotinên sexte helwêst û fikrê wan dîyar dike.

Tirkîye dema ku bona 180 hezar tirkên Qibrîsê dewleteka serbixwe dixwaze, ger mesele were ser heq û huqûqên kurdan, tavilê têgeha terorê tîne rojevê. Ji layê din, nufûsa tirkên Qibrîsê berî sala 1974 li dora 80 hezarî bû. Nexwe ev nufûs piştî mudaxeleyê, bi yên ku ji Tirkîyê hatin şandin re ewçend zêde bûye. Lê kurd, bi wî halê xwe yê ku li Rojhelata Navîn hatine jihevdexistin, parçekirin û parvekirin ji xwe re jîyana xwe dewam dikin. Kurd dibêjin “em aştîyê dixwazin”. Lêbelê divê di şûna viya de bi ereb û ecem û tirkan re wekhevîyê bixwazin. Çi dema ku wekhevî çêbibe dê aştî jî çêbibe. Lê dibe ku her aştîyek nikanibe wekhevîyê bi xwe re bîne. Hingê dê pirs cardin dewam bike.

Dê li roja 29 adar 2009 hilbijartinên herêmî çêbibin. Ev rastîyeka vekirî ye ku hukûmet bona ku, di serî de Dîyarbekir, şaredarîyan ji destê Partîya Civaka Demokratîk bigre di nav hewldaneka gelek xurt de ye. Gelek vekirîye ku dewlet jî vê polîtîkaya AKPê teşwîq dike. Dibe ku li bajarên rojavaya Tirkîyê di navbera dewlet û AKP de derbareyê laîqbûnê de hinde nakokîyên bingehîn hebin û dewlet li wan deran di nav polîtîkayeka li dijî AKP de be, lêbelê li bajarên kurdan mîna rojê eşkera ye ku dewlet piştgirîyê dide AKP û wê teşwîq dike. Çunke di nav cereyanên dîndarîyê de helandin û tunekirina Pirsa Kurd yek ji polîtîkayên dewletê yên sereke ye. Di vî warî de AKP partîya herî kêrhatî ye. Di vê mijarê de du îmkanên mezin ên hukûmetê jî hene. Yek jê ev e ku, ji navendê li gorî nufûsa wan pareyê ku ji şaredarîyan re dişîne. Çi dema ku hukûmet vî pareyî neşîne, dibe ku şaredarîyên Partîya Civaka Demokratîk bikevin nav tengasîyê. Bona xizmetguzarîya bo xelkê hêzeka maddî divê. Ger temînkirina hêza maddî hertimî dewam neke, hingê sirûştî ye ku dê xizmet rawestin. Çi dema ku xizmet kêm bibe, dibe ku xelk jî xwe ji DTPê dûr bide. Ya duduyan jî, hukûmet û AKP ku bi qût û pûtê xelkê re eleqedar dibin. Ji viya re polîtîkaya sedeqeyê jî tê gotin. Komir, arvan, savar, çay û şeker, zeytûn û hwd. dibe ku di warê xapandina xelkê de roleka wan a girîng hebe. DTP dikane li hemberî vê polîtîkaya hukûmet û AKP çi bike? Berîya her tiştî DTP mecbûr e ku bide ser wê rêya ku dê bingeha dengdêrên wê birfireh bike. Gelek girîng e ku ev tetbîqatên dabînkirina qût û pûtan, herwisa, dayîna van sedeqeyan eşkera bibin û xelk di vê babetê de bête hîşyarkirin. Pêşî gundan dişewitînin û wêran dikin, çavkanîyên debarê yên bingehîn texrîb dikin, bi pêkanîna korucutîyê xelkê dixînin nav rewşeka perîşanbûyî, pişt re jî radibin dikevin nav hewldanên sedeqe dayînê û bi vî awayî piştgirîya xelkê digrin. Divê bête îzehkirin ku ev prosesa hanê wêrankirineka exlaqî ye.

Bona kurdan gelek girîng e ku kurd di rêvebirîyên herêmî de xwedî şîyan bin. Di serî de Dîyarbekir, helbet divêt rêveberîyên herêmî bêne parastin. Divê şaredarîyên bajarên Wan, Sêrt û Çewlîgê ku di hilbijartinên sala 2004 de ji destê wan derketin cardin bi dest bixînin. Divê bo xwe bikin amanc ku 56 şaredarîyan bikin sed, bikin sed û bîst şaredarî. Bona vê yekê jî divêt bingeha xwe ya dengdêran berfirehtir bikin. DTP mecbûr e ku di vê babetê de îttîfaqên xwe ji nuh de di ber çav re derbas bike. Bi îttîfaqên ligel çepê tirkan re, yek + yek nake dudu. Lêbelê di prosesa îttîfaqa DTP ya bi kurdên li devreyî wê re, yek + yek dikane ji duduyan jî derbas bibe. Ev yek gelek eşkera ye ku dê proseseka wisa sînerjîyekê, hêzeka moralê ligel xwe pêk bîne. Ev rewş hemî ne ew tişt in ku bi tehdîdan pêk bên. Ne ku di helwêsteka ji xwe dûr xistin û qedexekirinê de asê bibin, divê teqez bibin xwedîyê helwêsteka azadîxwaz. Pêkhatina fehma biratîyê di nav kurdan xwe bi xwe de, di navbera kurdan de meseleyaka jîyanî ye. (**)       

22 îlon 2008

_______________

Wergerandina ji tirkî: Roşan Lezgîn

(*)Abant, navê goleka li nav sînorên bajarê Bolu yê Tirkîyê ye. Paltforma Abantê, ji layê Weqfa Rojnameger û Nivîskaran ve tê destkekirin. Bona ku rewşa civakê hîn baştir bibe li ser zemîna zanistên sosyalî wekî dezgeyekê pirsên civakî munaqeşe dike. Hewl dide xwe ku nirxên demokratîk hîn bêhtir di nav civakê de bicih bibin. Ji ber ku ev komik her sal li keviya gola Abantê kom dibe, hingê navê wê “Platforma Abantê” hatiye danîn.

(**)Tirkîya vê gotarê bi sernavê “Abant Platformu Ve Diyarbakır Demokratik Halk İnisiyatifi” li http://www.kurdistan-post.com weşîyaye.

çapkirin