Poltkaya Asmlasyon Nn e!

   

 

smal Bek

Wergerandina ji tirk:  Roan Lezgn

 

 

Roja 14 nsan 2009, sererkan arta tirk orgeneral lker Babug li stanbul di Akadamyn Herb de axaftina nirxandina salane kir. Sererkan di axaftina xwe de got ku, di droka civak ya Tirkyey de, di rabirdya w ya syas de asmlasyon nn e. Bona ku bingehek ji bo v malumat peyda bike kitba Devlet ve Krtler (Dogan Kitap, lon 2008) ya Prof. Dr. Metn Heper wek avkan nan da.  

Ev malumata bi ekl Li Tirkyey poltkaya asmlasyon li ser kurdan nehatye tetbqkirin, asmlasyon tun e meriv heyir dihle. Ev, herwek ku meriv ji sip re bibje re, ji re re j bibje sip. Rastyeka ewqas vekir awa t nkarkirin, awa ewqas herwek ku titek din be t nandan, awa dikare bih vajkirin? Malumata bi ekl kurd nehatine asmlekirin ne malumateka zanist ye. Ev malumateka wisa ye ku hza xwe ji dewlet, ji deolojya resm digre.

Zanist, ten wey tgihtin fmkirina peywendyn tkilhev yn di navbera byeran de ye. L asmlekirina kurdan bo tirkty proseseka gelek vekir eyan-beyan li nava meydan sekinand ye. Ji lay din, wateya w nn e ku lla div dyarde yan peywendyn dyardey bi weyek zanistyane bne axaftin. Helbet div vekolandina sedem peywendyn ku di pey dyardeyn elemekera tne dtin de ne, girng be. Ji lay din, peywirek yan ddayeka zanist kesn ku bi zanist re eleqedar dibin nn e ku lla xwe bidin qebulkirin yan hinekan qna bikin. Ya girng ew e ku, meriv hewl bide xwe daku dyardeyan tbigih, fm bike ekera bike. Digel van hemyan, dsa j, div derbarey prensbn wey zanist de hinde mijar bne qalkirin.

Zanist ancax di rewa zanistyane de t hilberandin. Ev reweka wisa ye ku, azadya raman bsnor e, rexneya azad, munaqeeya azad bi weyek dnamk dibin wek dezgeyek cbic bne. Ev elemekera ye, li w dera ku emr ferman serwer bin, rewa leker li dar be, rewa zanistyane nikare pk were. Li Tirkyey mijara kurdan warek wisa ye ku qedexeyn raman tde serwer, dyarker rnandar in. Rexnekirina awir resm dikare mueydeyn dar ceza ligel xwe bne. Ev ne karek exlaq ye ku sererkan di nav tora van peywendyan de li hember apemeny di axaftina xwe de bibje tekane rast ev e yan rastya nha ev e. awa ku ev helwst ne exlaq ye, herwisa, naveroka axaftin j ne zanistyane ye. Bi qannan, bi talmatan, b fermann leker tarfkirin, rvebirin, vajkirin averkirina dyardeyn civak ne helwsteka exlaq ye, ne helwsteka zanistyane ye j. Di zanist de tekane pvana rastyan dyarde ne. Pnyazn ku bi dyardeyan nehatibin ezmnkirin, bi dyardeyan nehatibin pitrastkirin yan j nehatibin derewnkirin, ne pnyazn zanistyane ne.

Li seranser droka komar derbarey d kurd awa bne asmlekirin de gelek rapor hatine nivsn. Tew ev proseseka wisa ye ku ji tthad we Tereqqy dest pbye. Komar v proses sstematktir bi r ve birye. Li dewra tek-partty (*) bi dehan raporn ku ji lay mufetin git ve, ji lay serekwezran ve, ji lay wezrn kar navxwey ve, ji lay karbidestn payebilind n mna wal mudirn git ve hatine nivsn, hebn. Herwisa, gelek raporn ku ji lay efsern malinin ve, ji lay generaln malnin ve, ji lay profesorn unverstey ve hatine amadekirin, hatine nivsn hene. Di tevay van raporan de dereceya nihnty heye. Ev j t zann ku, ew titn ku di raporn navbor de hatine nivsn bona ku tetbq bibin hewldan bne.

Derbarey kurdan de poltkaya bingehn ya dewleta tirk asmlasyon e. Herwisa fikrek dewlet y wek yn ku bo tirkty asmle nabin, yn ku dibjin lla ez wek kurd bimnin, div bne tunekirin j heye. Qedexekirina kurd, yn ku li sk bazaran bi kurd diaxifn, ser her peyv li wan birrna cezay pareyan, bona asmlasyon ye. Li zarokn kurd yn 7-8 sal ku dest bi xwendegeh dikin qedexekirina kurd, herwisa, di perwerdey de serdestkirina ziman kultura kurd bona asmlasyon ye. Wek zimanek kov qalkirina ziman kurd, tehqrkirin pikxistina yn ku bi v ziman kov diaxifin, hem pwstyn asmlasyon ne. Ev yek dike ku kurd biubhe li nirxn xwe binihrin, her ku die ji nirxn xwe bi dr bikevin. Tehqrkirin, pikxistin xor dtina kultura kurd, wey jyana kurd, wek mnak, tehqrkirina cilbergn kurdan, bona pkannan rewa asmlasyon ye. Guhertina navn bi kurd yn cih waran, yn gund, tax herman, qedexekirina navn kurd, li ser wan sepandina navn tirkty, navn tirk tev hewldann bicihanna pwstyn asmlasyon ne. Di her merheley de qedexekirina perwerdeya kurd bona asmlasyon ye. Ev sonda Ez tirk im, rast im, jhat me Hebna min bila bo hebna tirkayety bibe gor. ku di prosesa asmlasyon de hatye tetbqkirin, kirineka girng e ku dev j bernadin.

Li sala 1960, pit cuntaya 27 gulan, serek dewlet serek komteya yektya netewey y w dem orgeneral Cemal Gursel li Diyarbekir, li meydan, di w axaftina ku bo kurdan kirib de digot: Y ku ji we re bibje hn kurd in, tif bikin ry w. Ev fade t i manay? Lewre kurd, kurdt, wek peyvek ku tde heqaret pikxistin hebe dihat bikarann. Serek dewlet serek komteya yektya netewey orgeneral Cemal Gursel digot y ku ji we re bibje hn kurd in, tif bikin ry w dixwest kurdan ji v heqaret pikxistin rizgar bike. Ev e, rewa asmlasyon wisa dihat pkann.

 

Qedexekirina li zarokan danna navn kurd, li ser wan sepandina navn tirk, bona asmlasyon ye. Problema dewlet bi herfn X, W, Q, yn alfabeya kurd re heye bona ku vana di kategorya qedexeyan de bihle di nav hewldaneka pt de ye. Di areweya v hewldan de organn dadgeh j bi weyek dnamk tne bikarann. Gelek ekera ye ku rayetnekirina li qedexeyn bikaranna kurd mueydeyn gelek giran yn dar ceza ligel xwe tne. Wateya viya ev e: Tetbqkirinn asmlasyon bi mueydeyn dar ceza tne parastin.

Dema ku ev dyarde prosesn dyardey bi weyek karger li dar bin, ayeka mezin e ku meriv rabe bibje Li Tirkyey poltkaya asmlasyon li ser kurdan nehatye tetbqkirin, asmlasyon tun e. Profesoriyo yn ku jibo pitrastkirina v dtin kitb nivsn, nay w watey ku ev fikr fadeby zanistyane ye. Ten viya nan dide ku profesor unverste bi eklek giran di bin kargerya deolojya resm de mane. Di zanist de pvana bingehn ya rasty dyarde ne. Ev dyardeyn ku bne j, van prosesan bi awayek vekir li meydan datnin. Derbarey poltka kirinn asmlasyon de ku dewlet li hember kurdan pde birine, ger ev bne fadekirin d gelek rasttir be: Li seranser droka komar bona ku asmlekirina kurdan bo tirkty pk were dezgeyn perwerdey bi weyek karger hatin bikarann. Amrn zordary yn dewlet; cendirme, pols, art yekneyn asay bi weyek karger hatin bikarann. Organn dadgeh, unverste profesor bi weyek karger hatin bikarann. Di ereweya v armanc de seferberkirina rxistinn civaka sivl her dem yek ji poltkayn bingehn b. Digel van hemyan, ev e, ewqas asmlasyon pk hat

Xwendegehn nivist yn herm (YIBO) ku pit mudaxeleya leker ya 27 gulan (1960) dest bi kar kirin di prosesa asmlekirina kurdan bo tirkty de tetbqeka gelek girng b. Rewa ku xwendegehn nivist yn herm kir di pkanna asmlasyon de reweka gelek krhat b. Xwendegehn nivist yn herm bona asmlasyon mekanzmayeka gelek girng b. Asmlekirina kurdan bo tirkty ro j bi dezgeyn mna Komeleya Pitgirya Jyana Njen, Navenda Civat ya Pirarmanc (ATOM) Weqfa Perwerdeya Njen, herwisa, bi kampanyayn mna Bawo min bine xwendegeh Hayd keno xwendegeh t meandin. Li rabirdy, heta 30-40 sal berya niha, asmlasyon bi rya dezgeyn dewlet dihat meandin. d rxistinn civata sivl j di rewa bedarya seferbery de ne. Ev yek, li gor rabirdy ferqeka girng e. L div em van peywendyan j bi br bnin ku ne bi hevkarya dezgeyn mafn merivan, bi dezgeyn leker, bi dezgeyn mna Komeleya Karsaz Sinasazn Tirkyey (TUSIAD) re hevkary dikin. Dezgeyn wek Komeleya Pitgirya Jiyana Njen ku di nav mekanzmaya asmlasyon de cih digrin, iqas komeleyn sivl in?

Li seranser droka komar bona ku asmlebna kurdan bo tirkty pk were, bona ku di nav civata kurd de ziman tirk anda tirkan serdest bibe, bona ku jibrkirina ziman kurd pk were, bona ku p li jiyna anda kurd bte girtin, hewldan gelek mezin bne. Ev hewldan bi eklek stematk tne berdewamkirin. Meriv nikane bibje ku dewlet di v war de bi ser neketye. Di nav kurdn xwendewar de, bi taybet di nev be kurdan ku j re roinbr t gotin de, meriv dikane qala w bike ku asmlebneka cidd pk hatye. Digel van hemyan, div em v peywendy, v rew j nan bidin: Dibe ku dewlet di nav van ben civat de jibrkirina kurd pk anbe, ziman tirk anda tirk serdest kiribe l dsa j nikarbye kurdty bide jibrkirin.              

     

Ensttuyn Gundan Kurd

Di areweya asmlekirina kurdan bo tirkty, pkanna jibrkirina kurd li zarokan serdestkirina ziman anda tirk de, div ensttuyn gundan (**) j bne vekoln. Wateya ensttuyn gundan, div jibo kurdan jibo tirkan gelek cih be. Meriv dikane ensttuyn gundan jibo tirkan di areweya tgeha rondarbyn de binirxne. Perwerdeyeka bi bedar, perwerdeya di nav kar de, meriv dikane wek perwerdeyeka n, dnamk krhat bihelsengne. Gelo eyn proses jibo kurdan j eyn tit fade dike? Em zarokn kurdan ku ji hlna malbat, ji tax gund xwe hatine veqetandin li xwendegehn ku perwerde tde pk t, li pansyonan hatine bicihkirin bifikirin. Di seranser dema perwerdey de kurd qedexe ye. Ziman kurd, kultura kurd, jyana kurdane t tehqrkirin, xor t dtin. Her km roj carek sonda Ez tirk im, rast im, jhat me Hebna min bila bo hebna tirkayety bibe gor. bi wan didin xwendin. Di jyana rojane de, di hem ben jiyan de ku kurd hatye qedexekirin, ziman anda tirk t serdestkirin. ev zarok ku ji xwendegeh mezn dibe, dema ku wek dersdarek bo gundek kurdan bih taynkirin, kar w y p qedexekirina kurd ye. Li vir, gelo mumkin e ku meriv jibo kurdan qala rondarbynek bike? Ma rondarbyn, di ser de, bi rexnekirina qedexeyn raman, bi rexnekirina qedexeyn otortey ku jibo pkanna nsann yekwe tetbq dike, dest pnake? L di mnaka me de, derbarey nkarkirina nasnameya kurdan de qedexeyn n tn dann, her ku die qedexe wek dezgeyek rdinin. Li gor qenaeta min, wateya ensttuyn gundan jibo tirkan jibo kurdan cih ye.

 

Milet tirk awa t tarfkirin?

Sererkan di axaftina xwe ya navbor de tarfa milet tirk kir, got: Ji gel Tirkyey ku komar damezrandine re milet tirk t gotin. Da zann ku ev gotin ya Ataturk ye. Helbet ev reweka hjay vekoln tgihtin ye ku, awa gel kurd xistine nav tarfeka bi v away. Sererken bersiv neda pirsa rojnamegerek ya di v derbarey de j. Ev ne ryeka tendurist e ku kategoryn civat syas li cihek ku emr ferman tde serwer in bne tarfkirin. J nay bawerkirin j. Tirk, kurd, ereb, erkez, laz yn din awa milet tirk pk anne? Ev, reweka wisa ye ku div bi tgehn zanisty bih rovekirin. Orgeneral Babug dibje: Ev della v rasty ye ku Ataturk viya gotye, bi destnivsa xwe viya fade kirye. Ev tarfeka keyf ye. Helbet ev mijareka hjay lkoln ye ku tirkan, kurdan, ereban, erkezan, lazan, ermenyan, rman, msewyan, suryanyan hwd. ima tevayya van miletan ne kategoryeka din l lla milet tirk pk anne.

 

Pirensbn bingehn yn wey zanistiy  

ubhekirina ji fikrn ku avkanya wan merivn ku wek otorte tne dtin, herwisa, ubhekirin tehqqkirina dtinn ku xwe disprin fikr kesn wisa, bo rayagit ekerakirina encamn ku ji v ubhey bi dest ketine, durist wrekbneka wisa, taybetmendyeka gelek girng a wey zanisty ye. Gotin helwsta yn ku wek otorte qebul bne, di zanist de nabin pvana rasty. Di zanist de tekane pvana rasty heye, ew j dyarde ne. Taybetmendyeka zanisty ya din j ev e ku, div meriv ne ku bi fikr otorteyn ku li gor ecibandin meyln meriv ne ve girday be, na, div meriv bi dyarde delln objektf ve girday be malyeta w i dibe bila bibe, div meriv li hember dyardeyan xwe ji guhertina fikr bi pa ve nede. Ji van prensban ya pn li hember hza muhakemekirina rexney, ya duduyan j, li hember delln objektf, dyarde peywendyn dyardey rzdary fade dike. Di v arewey de ekera ye ku Ataturk j dikane bih rexnekirin. Tew peywendyeka din ya ji viya gelek girngtir heye. Em saln 1919-1921 bnin bra xwe. Nameyn ku Mistefa Kemal di dema kongreya Erzirom de bo xn kurdan, bo serekern kurdan, bo axayn kurdan nivsne, herwisa, ew gotinn mna Pit serketin d mafn netewey bo kurdan j bne dayn ku di protokola Amasyay de hene, dsa, gotina Em ji msaq mill erd ku tirk kurd li ser rdinin tdigihn, herwisa, div em plann bo kurdan otonom yn li sala 1922yan j ji ber bala xwe dr nexnin. Ev ekera ye ku di navbera daxuyanyn Mistefa Kemal yn li destpka sala 1920, yan, di navbera gotinn w yn li dema tkona netewey daxuyanyn w yn li saln 1930 de nakok heye. Ger ev nakok bi dyardeyan, bi delln objektf ve girday bne rovekirin, hing d pzanna me ya derheq kultura syas ya tirkan de j zde bibe.

 

Munaqeeyn nasnameya jorn-nasnameya jrn

Bi v axaftina sererken re li Tirkiyey munaqeeyn nasnameya jorn-nasnameya jrn j gurr bn. Orgeneral Babux got, li bin nasnameya tirk ya jorn nasnameyn cih yn jrn j dikanin hebin. Got, nasnameyn jrin dikanin mafn takekes taleb bikin l em destr nadin ku ew mafn komel taleb bikin. Ji van peywendyan tgeheka mna Tirkyeybn j t afirandin. Yn ku di v fikr de ne, dibjin, wek nasnameya jorn ne ku tirkt div tgeha Tirkyeybn bih qebulkirin. Li gor qenaeta min li hember dyardeyn nber, tgeha Tirkyeybn j ji xwexapandinek wdetir ne titek din e. Wek nasnameya jorin, di navbera tirkt Tirkyeybny de zde ferqek tun e. Lewre Tirkye t wateya cih ku tirk tde dijn, t wateya welat tirkan. Tirkye ne ew nav e ku wek ran, raq Sryey, wek Misr, Lbya, Tuns, Cezayr Fas aret etnstey neke. Tirkye, ew nav e ku, wek Erebistan, Hindistan, Tirkstan, Sirbstan, Kurdistan Macarstan aret etnstey dike. Li Tirkyey munaqeeyn nasnameya jorn-nasnameya jrn ten bi ertek dikanin wek munaqeeyn tendurist qebul bibin. Ger nasnameya tirk j, wek mnak, mna nasnameya kurd nasnameyeka jrn qebul bibe, hing d ji van munaqeeyan encameka tendurist derbikeve. Ne mumkin e ku bi tgeha Tirkyeybn meriv bigih encameka tendurist. Te div bila Prof. Dr. Baskin Oran yan Prof. Dr. brahm Kaboglu viya bibjin, yan te div bila sererkan viya bibje, yan j te div bila PKK Partya Civata Demokratk viya bibjin, rew naguhere.

 

Hukmat-Parlemento-Sererkan

Sererkan orgeneral lker Babug li roja 29 nsan 2009 li Anqerey, li qerargaha sererkany kombneka apemeny kir. Di kombna apemeny de qala ekn ku li stanbul di nav arazya Bedredn Dalan de li bin erd hatin dtin kir. Ji iy daxistina PKK j mijareka girng b. Orgeneral Babug behsa xala 221. ya qanna cezay ya Tirky (TCK) kir, herwisa, behsa benda v xal ku pomany tanzm dike kir. Behsa xala 221. ya qanna cezay ya Tirky kir. Xwest ku ev xal bi hesasyet bne tetbqkirin. Got Em tanzmkirineka din nafikirin.

Em qala awahya bingehn ya rejm dikin, em hewl didin xwe daku tbigihn, fm bikin. fadeya em tanzmkirineka din nafikirin awahya bingehn ya rejma syas sstema syas ya tirk nan dide. Li demokrasyan, di sstemn parlementery de, yn ku d mijarn wek efy bifikirin k ne? Kjan dezge ne? Hukmat yan j parlamento ne. Partyn syas ne, parlementer in. Van meseleyan, meseleyn wisa, hukmat d bifikire, d teklf bide parlamentoy, parlamento j d van teklfn qannan munaqee bike, li ser biryaran bigre. L sererkan pit ku derbarey ji iy daxistina PKK de daxuyan dide, hing dibje: Em tanzmkirineka din nafikirin. Madem wisa ye, fonksyona hukmat i ye? Fonksyona parlamentoy i ye? Hukmat yan j parlamento di war munaqeekirina mijarn wisa de ima nsyatf nagre dest xwe. A ev e, kakil rejma syas sstema syas ya tirk ev e. Di hinek mijaran de, wek mnak, di pirsa kurd de nsyatf bi tevay di dest lekeran de ye. di van mijaran de li hember lekeran giranyeka cid ya hukmat parlamentoy tune ye.

Di areweya van peywendyan de tkilya hukmat yan sererkany ya bi Partya Civata Demokratk re j ger bne vekoln d ba be. Di hilbijartinn git yn roja 22 temz 2007 de DTP bi 22 parlementeran ket meclisa Tirkyey (TBMM) grb ava kir. Sererkan dibje em nikanin ligel yn ku pitgirya teror dikin di bin eyn ban de bne gel hev nain meclis. Serekwezr j bi DTP re hevdtin nake, mesela, dest serek git y DTP Ehmed Turk nagre. Serek DYA Obama bi parlementern DTP re, wek mnak, bi Ehmed Turk re diaxife, hevdtin dike l serekwezr Receb Teyb Erdogan xwe ji viya dr digre. Sererkan leker ten bona guhdarkirina serek DYA Obamay hatine meclis. Li vir div em viya j bnin bra hukmat: Heta ku er dewam bike, hukmat di mijarn wisa de li hember lekeran nikane nsyatf bigre. er j ten dikane di prosesa ku d daxwazn kurdan bi awayek maqul bne bicihann de bi daw bibe.

 

Di kultura siyas ya tirk de drm   

Kurd nehatine asmlekirin, asmlasyon tune ye. drmeka (slogan) grng e. Digel bi dyardeyan hatiye pkirin, hn j berevanya v drm t kirin. Ev drmeka wisa ye ku derbarey pirsa kurd de hatiye afirandin.

Drma Li Tirkyey ji % 99 gel musluman e. drmeka wisa ye ku hebna 15 mlyon elewyan nkar dike. Herend beeka elewyan bibjin axir em j musluman in j, ev drm ji aly jyan ve t pkirin.

Drmeka bi away Tirk nav etnsteyek nn e; tirkan, ereban, kurdan, lazan erkezan j digre nava xwe drmeka girng a kultura syas ye. Miswa derdikeve pya me. Di ser de, derbarey pirsa kurd de derdikeve pya me.

Tesbteka mna Koka teror li derve ye drmek e. Ev drmeka wisa ye ku, ser pitgirya ku Tirkye ji chan digre, dixumne. Dibjin dewleta ku li chan her zde pitgir dibne sral e. Dibjin DYA, Yektya Ewropay, Yektya Neteweyan pitgirya sral dikin. Li gor qenaeta min Tirkye bhtir ji sral t pitgirkirin. Ji ber ku wisa ye, Trirkye kanibye hebna ji 20 mlyon zdetir kurd nkar bike. Tirkye kanibye bi Yektya Ewropay, bi Dewletn yekby yn Amerkay bide qebulkirin ku ev nkar gelek normal e. Di mijara bi hezaran cnayetn fal wan nedyar de tu rexneyeka pik ya dezgeyn Ewropay ya dezgeyn navnetewey tune ye. Em rojn 21 adar, Newroz, Dyarbekir bnin bra xwe. Em dibnin ku bi sedhezaran kurd; jin, zarok, xort, kal pr, karker, gund, esnaf, yn ku serbest dixebitin, li wir, bedar prozbahyn Newroz dibin. Teror, bi sedhezaran kes dibe? L YE DYA teror herwek Tirkyey tarf dikin. Tit ku Tirkye j re dibje teror ew j dibjin, her alakya kurdan di v arewey de dinirxnin. Kes alkarya kurdan, alkarya PKK yn din nake, her kes alkarya dewlet dike. Ev ima wisa ye? Div ev rewa han bte vekoln. Ger PKK dikane li Almayay, li Fransay, li ngilstan, li talyay, li spanyay, li Hollanday, li Danmarkay, li Swd hwd. xwepandan, mitng mean li dar xne, ger dikane li van welatan wean bik, ji ber ku li wan welatan her kes dikane van alakyan bike lewma ye. Tirk, ereb, taml, her kes dikane li wan deran van alakyn wisa li dar xne. Yek ji delln sereke ku nan dide Tirkye li chan t pitgirkirin, cnayetn fal wan nedyar ku hejmara wan bi hezaran e. Sererkan roja 14 nsan 2009 roja 29 nsan 2009, her car zdetir du saetan li pya rojnamegeran axaf. Balk e ku sererkan derbarey van cnayetan de, derbarey fealyetn JITEM de tu titek negot, endamn apemeny nivskarn rojnameyan j derbarey v mijar de tu pirsek j nepirsn.

Pit Abdulqadir Aygan Yildirim Begler j derbarey kirinn xwe yn di nav JITEM de daxuyan belav kirin. Hevpeyvna ku Ertugrul Erba bi Yildirim Begler re kirib li rojn 12-17 nsan 2009 li rojnameya Sabah weya. Yildirim Begler ne trafkar PKK ye. kesek wisa ye ku rasterast di nav JITEM de dest bi xebat kiriye. Tirkmanek Kerkk ye. Di JITEM de wek tercuman xebitiye. Bedar lpirsna PKKyyn ku li Kurdstana Bar hatine girtin bye.

Yildirim Begler di maweya 6-7 rojan de derbarey fealyetn JITEM de qala gelek titan kir. Derbarey kirin ehwaln general, efser, tmn taybet, dozger hakiman de malumatn dewlemend dide.

Yildirim Begler, yn ku PKKyyan, sempatzann PKK bi kencey kutine xistine bran yan li gorn komel binax kirine, bi ehmeqy, bi ji heqderneketin tawanbar dike. Dibje: Me v kar hn bi profesyonely dikir. Cesed yn ku me ew di kencey de kutine, me di kreya qalorfer de diewitand, me tu rek ndihit. Yildirim Begler dibje, Yn ku ji aly JITEM ve dihatin girtin, jixwe, di dema lpirsn de, di kencey de dimiryan.

Yildirim Begler dibje: PKKy, sempatzann PKK ku me ew digirtin, pit lpirsn, me ew siwar helkopteran dikir, li devern ku er pevn tde diqewime, me wan ji helkopter diavt xwar. Bi v away, herwek ku di pevn de hatibin kutin, me wisa nan dida.

Yildirim Begler di hevpeyvna ku Ertugrul Erba p re kirye de vana j fade dike, dibje: Pirranya kutinn fal wan nedyar di lpirsn de, di kencey de mirine. Yn ku dihatin girtin, jixwe, di lpirsn de hal wan peran dib. Ne mumkin b ku wan bi v hal derxin huzra dozger. Ji her tirt girngtir j, dozgeran ji pit perdey lpirsn bi r ve dibir, lpirsn taqb dikir. Carnan min ji dozgeran re gotinn kesn ku dihatin lpirsnkirin digot, min hewl dida ku rewa wan rove bikim. Dozgeran digot, Min nebihst, min nedt.

Yildirim Begler, wek qenaeta xwe ya exs dibje: Di areweya tehqqatn Ergenekon de, ji ber ku di van cnayetan de hevkarya wan heye, div dozger j bne mehkemekirin.

Yildirim Begler behsa viya j dike ku, elemann JITEM, efser, general tmn taybet di prosesa er de, di demeka kurt de awa dewlemend bne, awa bne xwedy hebneka mezin. Qala xwe j dike ku awa dewlemend bye. Dibje: Me bi erebeyn dewlet, bi erebeyn leker madeyn muxeder vediguhest, me qaaxtya petrol dikir, li dewra Sedam Husn ku li raq chazn satelayt qedexe bn, me qaaxtya van chazan dikir. Dibje: Haya hem rveberan, ya walyan, ya qaymeqaman, ya dozgeran, ya hakiman, ya efseran, ya generalan, ya polsan ji nzk de ji van titan heb.

Ev hem titn ku dibin diqewimin, bguman rxsitinn stxbarat yn rojavay, apemenya rojavay, rvebeirn rojavay j j agahdar dibin. Digel van hemyan, di mijara cnayetn fal wan nedyar de eleqeyeka cid nn e. Ev nan dide ku Tirkye di qada navnetewey de t pitgirkirin. Ji van peywendyan agahdarbyn bona kurdan gelek girng e. Agahdarbna ji van peywendyn dervey qann, d rya tkona li hember van prosesan j bi xwe re veke. i dema ku di destra bingehn yan qannan de guhertineka pik bibe, dezgeyn rojavay viya wek demokrasya Tirkyey bi gavn fireh p de die tdigihn. Lbel terora dewlet ya bsnor, karn dervey qannan bhuqqyan, ji nebihisti, ji nedt ve tn. Helwsta rojavay pitgirkirin e, digel cnayetn fal wan nedyar pitgirya Tirkyey dike, karn bhuqq, terora dewlet ji ber dhn balan, ji ber avan dr digre. Helbet div ev helwsta rojavay bih rexnekirin.

Div drma Ji bil tirk dost tirk tune ye j di v arewey de bih nirxandin. Dostan an na, awa dibe bila be, ev rastyeka vekir ye ku li chan pitgirya dewleta Tirkyey t kirin, av ji terora w ya dewlet re tn girtin. Dewlet, ev pitgirya ku j re dibe, bona ku zde dernexne p, radibe drmeka wisa diafirne.

Ev drmn Sala 1915 kar drokzanan e, Pirsa ermenyan meseleya drokzanan e j drmn wisa ne ku dewlet derbarey pirsa ermenyan de afirandine. Pit daxuyanya serek DYA Obamay ku derbarey sala 1915 de li roja 15 nsan 2009 kir, derket meydan ku ev drm iqas vala bfonksyon in. Serek Obama, derbarey sala 1915 de herwek ku ermenyan w dem tarf kiribn, fadeya Medz Yergen ku di wateya Felaketa Mezin de ye bi kar an. Viya, Tirkyey aciz kiriye. Serekwezr Receb Teyb Erdogan gotye, ev fade nay qebulkirin, rast hatiye vajkirin. Wateya viya ev e ku: Em dizanin rast i ye, li dervey viya em fikrek din qebul nakin. Nexwe d ev drokzan d i bikin gelo?

Li dera ku azadya fadey nn be, rexneya azad wek dezgeyek rnenitibe, gotina Sala 1915 kar drokzanan e bwate ye. Ya girng ew e ku di mijarn wisa de raman bikanibe azadane fade bibe.

Jenosayda ermenyan pirseka nsanyet ye, pirseka wijdan ye. Ev bi pirs bi bazarkirinn ku Tirkye d bi Ermenstan re yan bi DYA re, bi YE  hwd.  re bike, areser nabe. Ev pirseka wisa ye ku div dezgeyn navnetewey, organn dadgeha navnetewey v pirs areser bikin.

Daxuyanyn bi ekl Bona areserkirina meseleya ermenyan em ji drokzann ermen drokzann tirk komsyonek dabimezrnin. Ev komsyon i qerar bide em p raz bin. j gotinn vala ne. Me li jor qala w kir ku ima naveroka van pnyazn wisa vala ye.

Serekkomar Abdullah Gul j pit axaftina serek DYA Obamay got: Ermenyan gelek tirk musluman kutin. Div Obamay behsa a tirkan musluman j bikirana. Serekkomar Abdullah Gul ji tirkan musluman behs dike. Ev rastyeka vekir ye ku tirk j musluman in. Hing bi peyva musluman i t fadekirin? Serekkomar Gul ji bo ku nebje kurd, tgeheka fireh ku kurdan j digre nava xwe, tgeha muslumanan bi kar tne. Digel ku tirk j di nav v tgeh de cih digrin, xwe nagre ku peyva tirk di derceya yekem de bi kar neyne.

Di kultura syas ya tirkan de drmeka din a wek tek ziman, tek milet, tek ala, tek welat, tek dewlet j heye. Meriv di vir de hewldaneka wisa dibne ku, bi van fadeyan, by ku dyardeyn nber li ber av bne girtin, bi qannan, bi talmatan, bi emr fermanan, bi mueydeyn dar ceza miletn cih dikin tek milet.

Dibjin, det mada xwe tij kirye. Bi det tu titek bi dest nakeve, meriv bi det nagih tu der. Ev j drmeka girng ya kultura syas ya tirkan e. Ev drmeka wisa ye ku deta PKK protesto dike, tawanbar dike. Tu rexneyeka pik ya v zihnyet bo terora dewlet, wek mnak, bo cnayetn fal wan nedyar tune ye. Heta ku terora dewlet ney rexnekirin, ev ne helwsteka tendurist e ku bibjin bila idet raweste. Di nav civatn demokratk de, wek mnak, li nav civakn rojavay, helbet div cih ji det re tune be. Lewre li nav van civatan azadya xwefadekirin wek sazyek rnitye. Pirseka gelan ya derbarey nasnamey de nn e. Lbel li w dera ku terora dewlet wek sazyek rnitibe cnayetn fal wan nedyar bibin, div nsan li hember deta dewlet xwe biparzin, ewlehya xwe pk bnin. Herwek ku li nav civatn rojavay t fmkirin, div idet li nav civatn wisa bi eyn watey ney fmkirin.

Drma P dewlet drma her girng ya jyana syas ya tirk, sstema syas ya tirk, rveberya dewleta tirk sstema serwerya tirk e. Zihnyeta ku pdena civat abor dide sekinandin, ev e. Di bingeha gelek pirsgirkn civat ekonomk de ev zihnyet heye. Heta ku fehma p nsan di cih drma p dewlet de ney bicihkirin ne mumkin e ku pdeneka tendrist ya civat abor pk were.

Fikrek belavby y mna Kurd nizanin i bixwazin heye. Lbel kurd li kovarn xwe, li rojnameyn xwe, di bernameya partyn xwe de daxwazn xwe didin zann. Digel viya dsa j derdora fikr tirk, derdora apemenya tirk di fikr xwe y ablonvar y mna Kurd nizanin i bixwazin de dewam dikin. Weqfa Ekonom Etudn Sosyal ya Tirkyey (TESEV) di berfanbara 2008an de Rapora Kurd belav kir. Sernav rapor Krt Sorununun zmne Dair Bir Yol Haritas, Blgeden Hkmete neriler (Derbarey areserya Pirsa Kurd de ji Herm bo Hukmat Pnyaz) e. Pit v rapor di apemenya tirk de roveyn mna d dyar e ku kurd i dixwazin hatin dtin. Ya rast, tit ku di rapor de nivsand ye, di rojname, kovar bernameya partyn kurdan de nivsand b. Dibe ku hinek birkpktir hatibe nivsandin.

Yan wisa dixuye ku heta TESEV yan dezgeyn wek w nenivsin ku kurd i dixwazin, daxwazn wan bal naknin. Ev rew ji viya dibe ku, fikr tirk, apemenya tirk naxwaze kurdan wek muxatab qebul bike.

Di v arewey de div em bala xwe bidin ser fikrek ku ji aly lekeran ve fade dibe. Leker dema ku apemenya tirk yan hinek nivskaran rexne dikin, hertim rexneyn wek dixwazin art tkel syaset bikin yan lekeran ka dikin nav syaset dikin. Tekd dikin ku div ev wisa nebe. Lbel art bi xwe tam di nava syaset de ye. Em plann darbey yn li saln 2003-2004 bifikirin. Plann darbey yn ku bi nav Sarikiz, Ayiigi, Yakamoz, Eldiven tne binavkirin di wateyeka fireh de ma ne syaset e? Tew di ser de, wek mnak, syasetek ku syaset li partyan qedexe dike rveberyeka otorter tne Sererkan orgeneral lker Babug roja 14 nsan 2009 roja 29 nsan 2009, li dera ku endamn apemeny j li wir amade bn, her car ji du saetan zdetir axif. Her mijara ku diviyab partyn siyas, hukmat, meclis (TBMM) parlementeran li ser biaxifiyana munaqee bikirana, w bi xwe axaft. Derbarey hinek mijaran de ferman da. Ev j zhnyeteka wisa ye ku wek partyeka dewlet dixwaze xwe di ser hem partyn syas re bibne. Zihnyetek ku ferman dike, qedexekar e

apemenya tirk, derdorn fikr yn tirk i dema ku di nav kurdan de byern wek kutin, tore, doza xwn yn neyn ku nayne xwestin r bidin, tavil byeran bi dezgeyn feodal yn mna ert, xayet axaty ve girdidin. Lbel h pirsa w nakin ku ev dezgeyn wisa ima hn j li pyan e. H li ser naaxifin ku dewlet ima bi nnern van dezgeyan re hevkary dike. Helwsteka wisa nan didin ku mna proseseka wisa tune be. Wek mnak, ji ber avan dr digrin ku zihnyeta korucuty ruh xistiye van dezgeyan, r vekirye daku ev dezge zinde bibin. Lbel wek miletek nkara kurdan, ev nkarkirina ku poltkayeka sstematk ya dewlet ye, dewlet bi xwe ruh can daye van dezgeyn feodal ku ev dezge kanibne zinde bimnin. Wek miletek nkarya kurdan poltkayeka bingehn e. Heta ku ev poltkaya sstematk ya dewlet ney vekoln, d ney fmkirin ku ev dezgeyn feodal ima hn j li ser pyan e, ima wisa miswa cnayetn ku bi nav tore tne binavkirin dibin.

Di civatn feodal de hinek nirxn ku xwe disprin tgeha eref hene. Wek mnak, di pevnn xwn de jin zarok nabin armanca kutin, bi dimin re herdem r bi r er t kirin, di pit re r nay kirin, ger yek xwe avtibe bext meriv, dixwaz bila dimin be, bo dimin nay teslmkirin, ev nirxn han di areweya tgeha eref de ne. Wisa t dtin, bala meriv die ser ku di prosesa er de ev nirxn han j gelek riziyane. Ev j bi poltkaya nkar re girday ye. (***)

11.05.2009

 

 

____________________

Wergerandina ji tirk: Roan Lezgn

 

(*) Dewra Tek-partty: Li Komara Tirkyey dewra tek-partty ew dewr e ku ji sala 1923 heta sala 1946 dewam kiriye. Di v dem de Partya Komara Gel (Cumhuriyet Halk Partisi) heb. Heta sala 1935 nav w Firqeya Komara Gel (Cumhuriyet Halk Frkas) b. Lbel pit er chan y duyem bi zora DYA li Tirkyey destr hat dayn ku ji yek zdetir part hebin. Li ser v yek di roja 07.01.1946 de Partya Demokrat (Demokrat Parti) ava b. Ev part ar sal pa, di hilbijartinn serbest n di roja 14 gulan 1950 de bi tena ser xwe b qtdar daw li qtdara tek-partty an.

 

(**) Ensttuyn Gundan (Ky Enstitleri): Li Tirkyey Ensttuyn Gundan (Ky Enstitleri) li gor qanna bi hejmar 3803 y roja 17 nsan 1940 hatin avakirin. Armanca wan ew b ku zarokn gundan yn jr, yn ku xwendina sereta temam kirine, li van ensttuyan bi perwerdeyeka bilind perwerde bikin cardin li kar barn birvebirina gundan, li xwendegehn gundan wek dersdar wan bikar bnin. L pit ku dtin bi v away av gundyan vedibe d rejm nikanibe gundyan kontrol bike, nikanibe wan bi r ve bibe, di sala 1954an de hatin girtin.     

 

(***) Tirkya v nivs bi sernav Rejimin Ana Nitelii - IV di du bean de li malpera www.kurdistan-post.com weiyaye.

 

   

 

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org