Wateya Xelatn Dewlet

 

 

 

smal Bek

Wergerandina ji tirk:  Roan Lezgn

 

 

awahya Bingehn a Rejm - II

 

Xelata Mezin a Kultur Huner ya sala 2008an, li roja 2 sibat 2008, li stanbul, di merasma ku li Aya rn (*) lidar ketib de dan etn Altan. Serekwezr Receb Teyb Erdogan, wezr kultur Ertugrul Gunay, hinek parlementer, nivskar endamn apemeny bedar bn. Serekwezr Receb Teyb Erdogan bi dest xwe xelat da etn Altan. Serekwezr di axaftina ku li merasma xelatdayn de kir, derbarey jyana ramyar de dtinn girng fade kirin:

Ez bi xemgn dibjim ku, di droka me ya nzk de, serborya raman di rwtyeka bimeaqet re bihurye. Qeblkirina cihrengyan hsan nebye, pdarazyn hik zhnyetn btehemul bi giran ceza dane raman. Tevay Tirky mecbr maye ku berdla w bide. Ev girng e ku pengya roinbrn me yn ku di v rwty de li ber xwe dane, berdl dane dev ji evna raman bernedane, di na ku ser xwe li ber otorteyan biemnin rasty gotine. Bguman yek ji vana etn Altan e.

Heta ku aqil rexney nebe, heta ku rexne ney tehemulkirin, em nen r bigrin. Heta ku gotin nebe, heta ku nivs raman nebe, em nen ddaya xwe ya aristanyet pratze bikin. Fikirna cih, div esla nebe mani hevdin fmkirin, her km, div nebe mani hewldana fmkirin. Hestn tehemulkirin bingeha demokrasy ne. 

Tirkye d zdetir azad bibe, d zdetir demokratze bibe, d mufereh bibe.

Wezr kultur Ertugrul Gunay j di axaftna ku li merasm kirb de, xelat wek bona demokrasy pketneka ba nirxand.

Pit merasma xelatdayn, Ehmed Altan Mehemed Altan ntbayn xwe yn derbarey merasma xelatdayn de di nivsn xwe de fade kirin. Ehmed Altan di nivseka xwe de digot: Carnan melulyek bi min digre ez ji xwe re dibjim, d tu titek neguhere. L eva ber, dema min titn ku li Aya rn dibn temae dikir, min wisa hs kir ku herhal hinde tit diguherin. Ev ne karek hindik e ku em ji serekwezrn ku nivskaran ln dikirin diavtin girtgehan hatin gihan serekwezrn ku hurmet nan nivskaran didin. (etin Altan ve Babakan, Taraf, 3 sibat 2009)

Mehemed Altan j bi gotinn di mekanek abdey de ku ji kranya rabirdy nisilye hatye Merasma xelatdayn ku wezr kultur serekwezr bi nezaketeka arstokratk hewl didan xwe daku rn xirab n rabirdy bimalin qiset dikir. (Aya rinide Bir Akam, Star, 3 sibat 2009)

Rojek di pey re, roja 4 sibat 2009, Hesen Bilidirici derbarey merasma xelatdayn de nivsek weand. (Hasan Bildirici, Devlet dlleri, www.kurdistan-post.org, 4 sibat 2009) Hesen Bildirici di v nivsa xwe de behsa serldana xwe ya ku bo serkonsolosxaneya Tirky ya Swsrey kirye daku bikanibe ji surguny vegere welat xwe. W ji wan pasaport xwestye. Wan j j re gotye, ew nikanin tu karteka nasnamey yan j pasaportek bidin w, l bona ku bikanibe here nzktirn girtgeha li derdora balafirgeha stanbul, dikanin kaxizek rwtya bi frokey bidin w.

Hesen Bildirici, di v nivsa xwe de dide zann ku, li eyn roj dozgerya komar ya Anqar serek Partya Demokrasya Gel (DEP) Yaar Kaya j di nav de, derheq parlementern DEP El Yigit, Remz Kartal, Zubeyr Aydar, Nzamedn Togu, herwisa, derheq kesayetn mna Necdet Buldan, Serhat Bucak, erafedn El, Haydar Iik, Ehmet Akta, Mesut Uysal, Evdirehman adirci, Yaar Erta, El Matur, Celal Ozkan, Ozcan Kelodya n kurd, suryan, elew zid de, derheq 31 kes de, bi daxwazkirina ji 15 salan bigre heta 22 salan cezay, doz daye vekirin. Dsa, bi br tne ku, demeka kurt ber, deh sal cezay heps li Leyla Zanay hatye birn. Herwisa, bal dikne ser viya ku di maweya deh salan de 17 hezar nsann kurd hatine revandin, yan bi qabloy hatine xeniqandin, yan bi satoran hatine hrkirin yan j gule bera pita ser wan dane bi v away hatine kutin.  

Hesen Bildirici di v nivsa xwe de dinivse ku r nedane ku ew sd ji pirma sgortaya xwe j wergire. Di v derbarey de vana dibje: Dezgeya sgortay ya Swsrey bona ku xebata min a ber tevl xebata min a li vir bike nivsek bo Tirky andye. Li hember bersiva ku bo v nivs hat, ez li ber xwe ketim. Wisa nivsne: Em rast li tu qeydek nehatin ku Hesen Bildirici li fabrqaya ay ya li gund Velkoya Rzey, li reyona firotina ay ya Entab li Mudiryeta herm ya ay-kura Diyarbekir 3 sal xebitye.

Hesen Bildirici xwe dispre van dyardeyan ji Ehmed Altan re, ji Mehemed Altan re, ji nivskarn tirk re, ji roinbrn tirk re dibje: Dibe ku bona we tirkan tit biguherin, l bona me kurdan, tu titek ku biguhere, nn e.

Dyarde ev in. Di areweya peywendyn wan n ligel hev de, div ev dyarde, ev peywendyn dyardey, bne nirxandin. Axaftina serekwezr, ji lay balkiandina ser azadya raman aqil rexney, herwisa, ji lay jyana fikirn ve ern ye. L axaftineka wisa, fikrek wisa, bi tena ser xwe titek fade nake. Div meriv ev fikrn han di ezmna jyan re derbas bike. Ev ezmn j, ten meriv dikane di kevireka mheng a wek pirsa kurdan de bike. Dema ku li kevireka mheng a wek pirsa kurdan bikevin, t dtin ku ev fikrn han h piratze nebne. Berevaj, di areweya pirsa kurdan de rewek ku rexneya azad bi azad fadekirina raman difetisne heye. Ev j nan dide ku serekwezr ne xwedy piresb e, li gor cih wext helwstn cih digre, li gor tehma dev erbet belav dike. TRT e, helbet pketineka girng e, gaveka grng e. Fikr li unvresteyan vekirina bea ziman edebyata kurd j, helbet girng e. Helbet ev j reweka wisa ye ku div wek tbinyek aret bibe, ku li roja 24 sibat 2009, li TBMM, dema ku di kombna git ya Partya Civata Demokratk (DTP) de serek git y party Ehmed Turk bi kurd axif, li hember v axaftin helwst di nav tebeqeyn dewlet de li kueyn ku dewlet wan manpule dike, ango dewlet kue nexistin nav tevger. Lbel li meydan zdetir 17 hezar kutinn fal wan nedyar hene. Yn ku van kutinan kirine dyar in, l tu yek ji vana ntqal dadgeh nebye. Behseka wisa ji nedt ve, ji nezan ve, ji ne bihst ve t. Ev daxwaza Partya Civata Demokratk ku dibje Bila brn BOTA vebin, bila cesed derkevin meydan, qet nebe bila malbatn mexdr bona merivn xwe gorek kin pirseka cidd li meydan datne. Ev daxwazn wisa ji nedt ve nayn. Ev pirsa her girng a li pya huqq syaseta tirkan e. Di reweka wisa de hn j behsa biraty t kirin. Ev t v watey ku bi ciddyeta pirs tnegihtine. Gelo ma nev ku dewlet hukmat di v behs de bi weyeka cidd xwe rexne bikin?

Min behsa w kir ku li TBMM, li grba DTP axaftina bi kurd ya Ehmed Turk ern ye. L a di xweparastina Ehmed Turk de heye. Ehmed Turk dibje, Ger serekwezr biaxif ez j biaxifim. Ev xweparastin a e. Div were tekdkirin ku li her dem li her der axaftin nivsna bi kurd, perwerdedtina bi kurd hwd. heq e, qedexekirina kurd karek li dervey hemdemy ye.

Ne dr bala meriv e ku, di fikr helwsta serekwezr de cotestandardyeka berbiav heye. Serekwezr Receb Teyb Erdogan li ser meha sibata 2009, li bajar Davos, hrsa xwe ji serokomar sral mon Peres anb gotib Hn kutin ba dizanin. Ba e, gelo k ji 17 hezaran zdetir kurd kutin? K kutinn fal wan nedyar kirine? Serekwezr ku bona zarokn filstn xwe helak dike, ma ne serekwezr v sstem ye ku zilm li zarokn kurdan dike, bi xwestina cezay 20-25 salan wan mehkeme dike, wan dine girtgehan? K ji k fr kutina mran dibe, k ji k re dibe mnak?

Di civatek de nsan bona ku bigihn amancn xwe yn hevpar cre bi cre rxistinan dadimezrnin. Ev rxistin bi awayek hyerark bi hev ve tne girdan. Sstema syas di v rew de pk t tevay rxistinn di nav civat de digre nava xwe, eklek hevgirt digre. Sstema syas ew tit e ku, di nav dewlet de hz fealyeta hzan e, ku di radeyeka girng de kargery li ser qtdar otorteyn dike. Biryar ferman in, tevay civak, hem nsanan dikin pabend xwe. Sstema syas ne ten ew tit e ku, di nav dewlet de hz fealyeta hzan e, ku di radeyeka girng de kargery li ser qtdar otorteyn dike, di heman dem de, ev karger di radeyeka girng de ew dezge grbn qtdara sosyal syas fealyetn wan ku kargery li ser qtdar, meclis hukmat dikin j digre nava xwe. car rejma syas, tkilyn di navbera rveber yn ku tne rvebirin dyar dike. Hn rast w, li hember dewlet behsa maf azadya yn ku tne rvebirin dike.

Destra bingehn, di plana yekem de, di leha daxwazn civat de bisnorkirina dewlet qtdar ye. Di destrn bingehn n hemdem de xaln ku peywendyn di navbera dewlet-civat-takekes de, di leha takekes de sererast dikin, hene. Di nav v areweya git de, ji 17 hezaran zdetir kutinn fal wan nedyar d awa bne zehkirin, d awa bne nirxandin? Ev yek nan dide ku di jyana syas ya tirkan de tu hz an j dezgeyek nn e ku li hember pirsa kurdan dewlet qtdar bisnor bike. Di nav dewlet de fehma li hember qtdar maf azadya kurdan dikane bibe sifir serdest e. Di bingeha pirs de i heye? Naskirina nasnameya kurdan heye, naskirina mafn ku ji civatya kurdbn hasil dibin heye. Pkanna tadaya berdewam bona v yek ye.

Li saln dawn di nav kurdan de tevgern civat hzdar dibin. Kurd daxwazn xwe yn civat kultur bi kombn, xwepandan mean fade dikin. Xort, kal pr, jin zarok her kes bedar van kombn, xwepandan mean dibe. Di nav civata kurd de gelek bi xurt tevlbna syaset ya jin, pdeneka gelek girng e. L qtdar, apemenya ku di bin bandora qtdar de ye, wisa dixwuye ku v yek ji nedt ve, ji ne nebihist ve t. Dema ku mueydeyn ceza mewz behs bin, ten w dem behsa wan dibe. Ev t zann ku di civatn demokratk de hertim qtdar dikeve bin kargerya tevgern girsey, daxwazn ku ji aly tevgern girsey ve fade dibin, bandor li qtdar dikin. Lbel di jyana syas ya tirkan de roleka dyarker a art heye. T zann ku li hember v giranya art tu qymeteka partyn syas, hukmat meclis (TBMM) nn e.

Di areweya van peywendyan de div rola roinbran i be? Wezfeya bingehn, helbet div rexne li nzama civat, li nzama huqq li nzama syas bigrin ku b ima ji 17 hezar kutinn fal wan nedyar tu yek dernaxin pber dadgeh. Ger nzameka wisa Xelata Mezin a Kultur Huner dide nivskarn birz hja, ger ev xelat qebl dibe, hing du fonksyonn girng n v yek hene. Di ser de, fonksyona  xelatn wisa operasyonn ku ev nzama keyf ya bhuqq li hember kurdan kirine bivere. Ya duduyan, qeblkirina van xelatan dikane li pya rexnekirina v nzama wisa bibe asteng. Ger we xelata v nzam qebl kiribe, hing hn nikanibin derbarey kirinn w de rexneyeka cidd l bigrin. Mijara ku ji vana j girngtir e, ev e: Ger ev guhernn li Tirky bona kurdan j titek fade nekin; bona roinbrn kurd, bona nivskarn kurd, bona syasetvann kurd, bona dayikn kurdan, bona xwendekarn kurd, bona zarokn kurd, bona karkern kurd, bona kurdn gund, bona kurdn esnaf, bona kurdn karsaz, bi kurt, bona i kes ku xwe kurd hs dike, ger di jyana wan de, di xebatn wan de rehetyk nake, ew guherna ku roinbrn tirk, nivskarn tirk behsa w dikin, d mayende nebe, d ten bona nandan be. Teorya firaqn bi hev ve ya fzk eynen di peywendyn civat de j xwe nan dide. Nabe ku em li alyek welt demokrasy p de bibin, krtir bikin, li aly din j taday zdetir bikin. Ne mumkin e ku nyeteka wisa bhuqq cbic bibe. Di v rew de, tadaya ku li kurdan dibe biv-nev d li hem civat wergere. Di nav van peywendyan de, Xelata Mezin a Kultur Huner ku didin nivskarn birz hja, ji bil ku bona van nivskaran bibe barek giran, ji viya wdetir tu hjahyeka w nn e.

4 adar 2009

 

_____________

(*) Dreka gelek qedm a stanbul ye. Mezintirn dra Bzans ye. Di navbera saln 324-337 n mlad de bye. Niha bona alakyn huner t bikarann. Merasima xelatn ku di v nivs de behsa wan dibe di v avahy de bye.

Ev nivs bi sernav Devlet dllerinin levi Rejimin Ana Nitelii - II li malpera www.kurdistan-post.com weyaye.

 

 

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org