75
Saliya Jidayikbûna Victor Jara:
Sembola
Pîroziya Muzîkê Li Hemberî Dîktatoriyê…
(28.
09. 1932 - 16. 09. 1973 Þîlî)
Kakþar Oremar, kakshar_oremar@yahoo.de
Di
dîroka welatê Þîlî de piþtî navê Salvador Allende(26. 07.
1908
– 11.
09. 1973) zêdetir ji herkesî
navê wî tê bihîstin. Awazên wî têhn û tama xwe ji jana gel standibûn.
Jana ji dayikbûna serxwebûn û demokrasiya ku wan jê hez dikirin. Victor
Jaba hem gîtarîstekî, hem helbestvan û hem jî komposîtor û stranbêjekî
navdar bû. Ji aliyê din jî li kêleka serokê Þîlî Salvador Allendê
kesekî þoreþger dihat hesibandin. Stran û awazên wî
ji dilê gel dihatin. Ew di nava êþ û elemên gel de mezin bibû û zû rêya
xwe ya jiyanê hilbijartibû. Rêya ku tenê xizmeta gel û þakirina dilê
wan bû. Di helbestên wî de rewþenbîrîya siyasî-civakî hebû. Muzîka
wî liv û lebat têde hebû û gel vedixwende têkoþana li dijî neyarên
azadiyê. Ji bona wê jî ew zû ket nav dilê gelên Amairîka Latîn.
Victor dostê bindest û karkerên bêmaf bû.
 |
Piþtî derbeya leþkerî li Þîlî ku di Septambira sala 1973an de bi hevkariya CIA û serokatiya Augusto-pinochet (25. 11.1915 – 10.12. 2006) gehiþt encamê, Victor tevî 5000 ciwanên din yên þoreþger û alîgirên bîr û ramanên azadîxwaziyê di stadiuma mezina bajarê Santiago de zindanî kirin. Birêveberê zindanê ew demek bû ku jê ketibû kîneke mezin. Ew dixebitîn ku tirsê bêxin nava dilê þoreþgeran. Dixwestin bi awayekî Victor ji holê rakin. Çimkî awazên wî yên þoreþgerî hemû pilanên wan vala derxistibûn. Roja 16ê meha Septembera sala 1973an birêveberê zinadanê ku marþên wî yên tejî êþiq û heyecan guhdarkiribûn, xwe nêzî wî kir û jêre got:“ Tu amadeyî ku ji hevalên xwe re li gîtarê bêxî û marþa bistirî?“ |
|
Victor:
Elbete ez amademe…
Serokê
zindanê ji serbazekî re got: Gîtara wî bînin…
Serbaz
çû û bivrek bixwe re anî û li pêþberî hezaran kesan her du destên
Victor bi wî bivirî þikandin. Piþtre serokê zindanê bi keneke tejî
henek jeer wiha got:” de baþe ka bistre, çima sekinî?
Victor
bi nêrîneke tejî tehqîr li çavên wî nêrî, êþê laþê wî yê tejî
hissên hunerî digûviþand, lê wî kontrola xwe parast. Bi hêzeke mezin
destên xwe yên bi xwîn ber bi asiman bilind kirin û livandin, ji hevalên
xwe dawa kir ku pêre bistirin. Di rewþeke wiha tirajîk de ku xwîn li
dest û tiliyên wî yên nazik diherikî wî û 5000 hevalên wî dest bi
xwîndina marþa” hevgirtinê(yekîtiyê)” kirin. Ew awaza V.Jara di
stadiumê de heycanek germ û nû çêkir. Wira lerizand:
Ne
ji bo stirînê distirim
Û
ne ji bo pêþkêþkirina dengê xwe
Ne!
Ez
wê helbestê bi awaz dixwînim
Ya
ku gîtara min ya bi êhsas dibêje
Çimkî
vê gîtarê dilê xwe ji erdê ye
û
mîna çivîkan difire û derbas dibe
û
mîna ava pîroz
qehreman
û þehîdan bi dilovanî paqij dike
….
Hê
marþ bi dawî nehatibû ku leþkerên cinayetkar laþê wî yê nîvcan dan
ber goleyan…
Piþtî çend rojan laþê wî yê parçebûyî li kêleka cadekê peyda kirin. Wî dizanî ku yê di rêya þiyarkirina gel de bimire.
 |
Victor
ji temenê zarokatiyê êþeke giran li ser hestên xwe hiss dikir. Zû
bi hebûna derdên civakî hesiyabû. Di nava malbateke feqîr de
hatibû dinê. Bavê wî karker û xwedî miaþekî kêm bû. Nedikarî
bersiva daxwazên malê bide. Ji ber wê jî bi elkol vexwarinê
dixwest kûl û emên xwe ji bîr bike. Dayika reben jî ji bo
revandina xemên xwe dest dida gîtara xwe û stranên folklorîk
digotin. Victor bi xemeke mezin li rûyê dayika xwe dinêrî û
dayika dilovan jî ew hînî stran û lêxistina gîtarê dikir. Ew di
gund de dijiyan û Victor zû bi xûlîseriya çîna feqîr hesiya.
Çîna karker û gunidiya xebat dikir û xwedîyên kampaniyên mezin
jî keda wan bi erzanî dixwar. Ew
azadîxwaz bû. Hunera wî jî bi van ramanên wî re bû hunereke cîhanî.
Berê ji Þîlî û piþtre jî li dijî hemû dîktatorên cîhanê
re bû dengekî xurt. 75
sal li ji dayikbûna wî derbas bûn. Victor di nava gel de navekî
nas û hezkirî bû. Hêjî di nava hemû azadîxwazên cîhanê de
xwedî hurmeteke mezin e. Elbete
di nava me Kurdan de Victor Jaba pirin: Þehîd Sefkan, Mizgîn,
Serhed, Delîla, Çiya, Cemal Moftî, Hogir û…yen din. Victor beriya ku þehîd bibe, di stadiumê de wiha qêriya bû û ev stran û helbesta wî ya herî dawiyê bû: |
Em
li vira, li vî rexê bajar
Pênchezar
mirovin - girtî
Li
tevaya bajar
Li
hemû welat
Em
çiqasin, çiqas?
……….
Em
tev… em tev
Temaþavanên
mirinê, lê dinêrîn
Rûyê
pîsê Faþîsimê
Wax
çiqas kirêt e, çiqas pîs!
Ji
bo vana
Xwîn,
sembole û nîþan
Fermana
xelkê
Qehremaniyek
bêtirsinokî
…………..
Tu
nebêje awaza min qenc nîne
Çimkî
divê hovîtiya vehonim
Dema
ku ezê ji tirsê bimirim
Dema
ku ezê bigehijim vê dema bêdawî
Tu
di vî çaxî deye
Vegerekê
ji awaza min
Di
bêdengî û qêrînê de
Peyda dikî, peyda.