Cegerxwîn:
Azadîxwazê International û Helbestvanê Rewþenbîriya Neteweyî
di Nava Kurdan de
(1903
Gundê Hesarê. 22.10.1984
Stockholm - Siwêd)
Kakþar
Oremar, kakshar_oremar@yahoo.de
Di
dîroka Kurdistanê de gelek þêremêr
û jinên çeleng ji bo þiyarkirina Kurdan û azadkirina Kurdistanê bi can û dil
xebat kirine. Di nava Kurdên hemû Kurdistana mezin de, Cigerxîwin
wek siwarçakê qada þiyarkirin
û rewþenbîriya siyasî-civakî, navekî naskirî ye. Cara yekemîn
min bi riya deng û hunera her du hunermendên Kurd Þivan û
Gulistan Perwerê navê Cegerxwîn bihîst. Helbesteke mamosta
Cegerxwîn ya bi navê (Kurdistanê, Kurdistan Baxçê
Gulan,...) hunermenda hêja Gulistan
Perwerê di kasêteke xwe de xwîndibû. Peyvên ku ji xwîndina
helbestê digehiþtin guhên me, tev di derbarê welat,
bindestiya Kurdan û bedewiya çiya û coxrafiya Kurdistanê bûn.
Lê dema strana Þivan ya bi navê
(Kîne Ez) li Kurdistanê belav bû, êdî mirov dixwest bêtir
Cegerxwîn nasbike. Cegerxwîn di helbestekê de (Kîme Ez) dîroka
tejî serfirazîya gelê xwe bi bîra herkesî tîne û ji gelê
xwe dawa dike ku ji bo rizgarkirina nîþtimana xwe heta can û
malê xwe jî fîda biken.
Baþ
tê bîra min ku hinek mele û mamostayên olî dema di rûniþtin
û mêvandariyan de behsa Cegerxwîn dihat kirin, wiha digotin:
„
Erê... Cegerxwîn ew meleye yê ku dev ji dînê îslamê berda
û piþtre bû kafir û komunîst!!.
Ew bi riya þêirên xwe dixwaze
bîr û baweriyên xwe di nava hemû Kurdan de belav bike û....“
Piþtî
van axftinên ku bêhna paþverûtiyê ji wan dihat, di navbera me
û wan de gengeþeyên tund û tûj
destpêdikirin. Me ew bi paþverûtiyê
mehkûm dikirin û wan jî em bi milletperest û Xwedê nenas bi
nav dikirin!!. Lê sedema heza me ya ji bo Cegerxwîn tenê ew bû
ku me bi bihîstina helbestên wî ji xeynî rastî û duristiyê
tiþtekî din nedibihîst.
Naveroka stranên ku gotina wan ji helbestên mamosta Cegerxwîn bû,
tev nîþtimanî û li ser gûherandin
û pêþkeftina rewþenbîriya civakî-siyasî bûn. Cegerxwîn bi
zimanê xwe yê xweþ û þirîn hemû gelên bindest û bi taybetî
jî Kurd vedixwîndin serhildan û þoreþê.
Þoreþa ku bikarîbe textê padiþeh û xwînmêjên dîktator
sernixûn bike û tevaya gelên bindest jî di bexteweriyê de bijîn.
Cegerxwîn di wê serdema tarî û tejî êþ da bibû bilûrvan
û awazxwanê þiyarkirina belengaz û hejaran. Wî derdê
bindestiya Kurdan ku ji destê dagirkerên Tirk, E´cem û E´reb
dinalîn û dikalîn, bi zimanekî vekirî beyan dikir. Cegerxwîn
bêbextîya hinek axayên xwefiroþ, þêx û meleyên paþverû
ku bi hizar rengan keda gelê xwe difirotin, bi çîna hejar û
feqîrên civaka xwe dida fêmkirin. Ew evîndarê xwîndinê ye
û xwîndin li ba wî kilîla vekirina deryên zilim û zora çend
hizar salan ye.
Cegerxwîn
dizane ku xwîndin hejariya kulturî ji holê radike, ji bona wê
ji dibêje:
„
Ger nexwînin dê beg û axa me tim talan bikin
Ev
nezanî cangiranî karekî nasazîye
Rêncberê
þêx û melayî, karkerê axa û beg
Ê
hinan pêkarine, lê ê hinan canbazîye
Ew kesê zana divêt tim wek Cegerxwîn
bikin qîr
Raste,
wî zincîr di mil da tim bi qîr û gazîye“.
Jiyana
Cegerxwîn:
Navê
wî yê rastîn Þêxmûs ê kurê Hesen ê Mihemed e ku ji yazde
zarokan tenê ew, birayê wî Xelîl û xwîþkek bi navê Asya
sax mane û ewên din tev di temenê zarokatiyê de mirine. Navê
dayika wî ji Eyþan bû. Cegerxwîn bi xwe jî nizane ka di kîjan
salê de hatiye dinê, lê sala ji dayik bûna xwe di navbera salên
1900-1903 an dide diyarkirin. Ew li gundê Hesarê yê girêdayî
bajarê Nisêbînê li bakurê Kurdistanê di nava malbateke hejar
û Kurdperwer de çêbûye.
Piþtre
ew ji ber helwesta xwe ya Kurdayetiyê koçberî rojavayê
Kurdistanê bûne û li bajarê Amûdê bi cîh bûne. Bavê
Cegerxwîn li sala 1918an li Amûdê wefat kiriye û diya wî jî
salekê piþtre di 1919an de li gundê Bêdirmemo miriye.
Wefata
bav û diya wî jiyana wan ya asayî tevlîhev kir. Þêxmûs ji
ber belengazî û hejariyê neçar maye ku ji temenê zarokatiyê
karên þivanî, paletî, gavanî û berxvaniyê bike daku bikarîbe
debara jiyana xwe bi rêve bibe. Demekê jî bûye feqehê ber
destê meleyan. Di vê jiyanê de ye ku ew hêsîrî, belengazî
û bextreþiya gelê Kurd dibîne û sedemên bindestiya Kurdan baþtir
nas dike. Û dekeve pey rêyekê ku dermanekî ji van êþên
giran re peyda bike. Hêvênê bîr û rayên wî yên nîþtimanperweriyê
di van salan de tên darijandin. Dilêþiya Cegerxwîn ya ji bo
qedera gelê wî ji kûrahiya dil û canê wî dihat. Pênaseya
herî rast û durist ji bo kesayetiya siyasî-civakî ya Cegerxwîn
helbestên wî yên himasî ne ku ji keç û xurtên Kurdistanê
û Kurdayetiya pîroz re bûne manifestoyek bêmirin. Cegerxwîn
di jiyana feqehî û melatiyê de li her çar perçên Kurdistanê
geriya. Armanca wî ji karekî wiha ew bû ku bêtir derdên
bindestiya gelê civaka xwe nasbike û di þiyarkirina wan de
rolekî bilîze.
Cegerxwîn
hê ciwan bû ku di sala 1927an de bi keça xalê xwe (Kehla
Mistefa) re zewicî û ew bûn xwediyê 5 keç û 2 kuran. Kurên
wî Keyo û Azad û keçên wî jî Sînem, Gulperî, Rojîn, Benîye
û Selam in.
Çîroka
jiyana Cegerxwîn ya li Kurdistanê dûr û dirêje. Lê xebatên
wî yên siyasî di avakirina komele û civatên Kurdî de gelek
balkêþin. Sala 1946an Cegerxwîn, Dr. Ehmed Nafiz, Arif Ebbas,
Evdilrehman Axa, Mela Elî, Muftî Mela Ehmed û Hacî Yûsif „Civata
Azadî û Yekîtiya Kurd“ ava kirin.
Cegerxwînd
di bîranînên xwe de li ser vê civatê wiha dibêje:“ Vê
civata me çend tiþtên hêja kirin:
1.
Civatê çil perçe daxwazname þandin Sanfiransîsko.
2.
Çend caran me peya û nivîsarên xwe gihandin, þandin ji
dewleta Mehabadê re.
3.
Civatê
gelek caran bi Ingilîz û Emrîkanan re danûstandin kiriye. Lê
her duyan jî digotin:“ Hûn hevalbendên dewleta Mihabadê ne,
hûn hevalbendên Sovyetistanê ne“.
Li
vir bû ku birêveberên civatê bi rastiyeke dîrokî hesiyan:“
Welatên Rojava ji bo berjewendiyên xwe yên aborî xwestin ku
rengê petrola Kurdistanê bi xwîna milletê Kurd rengîn
bikin.”
Mamosta
Cegerxwîn bi taybetî jî li ser nakokîyên civakî-siyasî yên
li herêmên Botan, Mêrdîn û Rojavayê Kurdistanê pir
disekine. Ew li pey wê hindê ye ku karekî ji bo doza netewa xwe
ya belengaz bike. Ji ber wê jî bi xembarî wiha dibêje:”
Heta sax im, ezê þerê xwarî û çewtiyê bikim. Ezê her
dijminê zordestî û nexweþiya nava milletê xwe û cîhanê jî
bikim. Ji ser vê awira xwe venagerim.”
Cegerxwîn
di hemû nivîsên xwe de ji ber ku mezinên Kurdan derfetên
mezin ji dest dane û nekarîne bi yekîtiyekê dewleteke xwe ya
netewî û serbixwe pêkbînin, pir xembare. Ew çawaniya pêkhatina
þoreþ û serhildanên lîderên mîna Simkoyê Þikak, Þêx
Mehmûdê Berzencî, Þêx Seîdê Pîran, Þêx Ebdulselam Barzanî,
General Ihsan Nûrîpaþa, Mele Mistefa Barzanî, Seyîd Riza Dêrsimî
û çawa pêkhatina Komara Kurdistan ya di bin serokatiya Pêþewa
Qazî Mihemed da dinivîse û li ser sedemên têkçûna wan
serhildanan jî dîtinên xwe bi awayekî xweþ tîne ziman.
Dubendiyên di navbera malbatên Kurdan yên mezin de ku dikarîn
bi hevgirtina di navbera xwe de kerwanê doza Kurdistanê ber bi
serfiraziyê ve bibin, cihekî taybetî di helbest û bîranîn
Cegerxwîn de digirin. Bo nimune dubendiya di navbera malabatên
Haco Axa û Cemîl Paþa da bûn sedem ku Firansî û Ingilîz çi
qîmetê ji daxwazên Kurdan re negirin.
Hatina Ewropa û Helwesta
Kurdistanî
Cegerxwîn 03. 08. sala
1979an bi hevkariya hinek Kurdên ku li Swêdê dijiyan hat
Ewropa û di demeke kurt de dest bi weþandina wan berhemên xwe
kir ku ji ber qedexebûnê nekarîbû li Kurdistanê wan biweþîne.
Êdî wî dikarî tenê di etmosfêrekî azadtir de nefesê bikîçîne,
lê hewayê axa Kurdistanê çi caran ji bîra wî nediçû. Tevî
ku temenê wî li jor bû, lê dîsan jî rojekê bi hîvîya
vegera ber bi welatê xwe bû.
Ew li her derê þiyare ka li welatê wî yê
par-par bûyî çi diqewime. Dema ku li sala 1979an gelên Îranê
þoreþek seranserî li dijî Mihemed Riza þahê Pehlewî
lidarxistin, pareke mezina Kurdistan jî ket destê Kurdên
Rojhilatê Kurdistanê. Lê
rijîma paþverûya Îslamî li dijî Kurdên azadîxwaz þerekî
giran da destpêkirin ku heya sala 1984´an bi giranî berdewam bû.
Wê demê mamosta Cegerxwîn li Ewropa bû û bi riya rojname,
radio û Tv´yên Siwêdî behsa cinayet û xwînmêjiya rijîma
Xumêynî dikir. Wî li dijî cihad an jî þerê pîrozê Xumêynî
ku di 19.Tebaxa 1979´an de li dijî hemû Kurdên þoreþger li
Rojhilatê Kurdistanê ji aliyê wî ve hatibû îlankirin,
helwesteke tund da xuyakirin û di hemû hevpeyvînên xwe de rûreþiya
vê rijîma kevneparêz bêtir ji raya giþtiya Ewropa re da eþkerekirin.
Ger
mirov bixwaze li ser hemû aliyên jiyana mamosta Cegerxwîn binivîse,
lêkolîn û karekî dûr û dirêj pêwîste. Lê mamosta Cegerxwîn
heya kêliya dawiya jiyana xwe Kurd jiya û evîndarê hemû
Kurdistanê bû.
Naveroka
helbestên Cegerxwîn:
Cegerxwîn
di nava Kurdan de bêtir bi helbestvaniya xwe tê naskirin û
hezkirin, lê berhemên wî yên din jî hene ku di pirtûkxaneya
Kurdan de cihekî berçav digirin.
Di parek ji
helbestên mamosta Cegerxwîn de bêtir ji her tiþtî felsefeya
serhildan û þoreþgeriyê li dijî dagirkerên talankar tê dîtin.
Ew bi riya
helbestên xwe bandorek pozîtîv li ser rewþenbîriya gel dilîze.
Ger Kurdan di çaxê xwe de þîret û peyamên Cegerxwîn di
piratîkê de cî bi cî bikirana, ez di wê baweriyê deme ku
niha qedera siyasîya Kurdan di astekî din de bû û bêtir nêzî
rizgariyê bibûn.
Cegerxwîn jî wek
mamostayê xwe fîlsofê mezin hezretê Ehmedê Xanî, di nava
Kurdan de bû xwîndingehek dewlemend ku di dîroka siyasî, çandî
û civakî ya Kurdistanê de xwedî cihekî taybetîye.
Pareke
din ji helbestên mamosta Cigexwîn li ser evîndarî û dildariyê
hatine vehûnandin ku têde serbihûriyên evîndaran tên dîtin.
Sirûþta bedewa Kurdistanê evîn afirîne. Ji bona wê jî herçend
Kurd di dirêjahiya jiyana di welatê xwe de bi þer û nexweþiyên
mezin re rû bi rû mane jî, lê hertim netewek dilxweþ û þad
bûne, nexweþiyan ew ji evîna civakî, welat û azadiyê dûr
nexistine. Herwiha di hinek helbestên nemir Cegerxwîn de navê
wan bispor, zana, leheng, qehreman û helbestvanên Kurd ku ji
doza gel û çanda xwe re karekî bihagiran
kirine, tê dîtin.
Di
naveroka beþeke din ji þêirên mamosta Cegerxwîn de aþtîxwazî
û biratiya gelan tê dîtin. Ew dixwaze ku hemû mirov di nava aþitî
û wekheviyê de bi hevre bijîn, lê behsa cudahiya ol û netewan
nake û bi çavê mirovan li herkesî dinêre. Ew dixwaze ku cîranên
Kurdan jî hurmeta hebûn û azadiya wan bigirin, daku bikarîbin
tev bi hevre di tenahî û aþtiyê de bijîn.
Cegerxwîn
bihayek giran dide helbestên li ser dîrok û þerê Kurdan yê
ji bo serxwebûna Kurdistanê. Ew bi awayekî berfireh canfîdayîya
Kurdan di serhildanên cur bi curên li hemû Kurdistanê bi bîra
nifþên piþtî xwe tîne. Berdirxanîyên Cizîra Botan, Pêþewa
Qazî Mihemed, Þêx Seîdê Pîran, Dr. Nûrî Dêrsimî, General
Mistefa Barzanî, Dr. Fûad, General Ihsan Nûrî Paþa, Simkoyê
Þikak, Þêx Mehmudê Berzincî û hwd ji wan kesanin ku navê
wan di helbestên nemir Cegerxwîn da tên dîtin. Ew navê sembolên
rêya bi þan û þerefa doza Kurdistanê bi bîra me tîne ku stûn
û bingeha dîroka azadîxwaziya Kurdistanê çêkirine.
Di
nava parek ji helbestên Cegerxwîn de dijayetiya li hemberî
hinke axa, beg, mele û þêxên xayîn û Kurdfiroþ tê dîtin.
Cegerxwîn ji çaxê zarotiya xwe gelek zor û sitema axayan dîtiye
ku bûye sedem heta malbata wan çend caran ji tirsa wan dest ji
mal û jiyana xwe berdane û aware bûne. Hinek axa û begên bêbext
ku ji bo dilxweþiya cendirmên Tirk heta bav û birayên xwe jî
dikujin, di helbestên Cegerxwîn de sedemên bextreþiya gelê
Kurd tên hesibandin. Ew ji gel dawa dike ku li dijî rewþt û a´detên
civaka feodalîzimê ku hinek axa, þêx û begên nezan serkêþiyê
jêre diken, serî hilden.
Herwiha
Cegerxwîn li dijî faþîzimê ku di çaxê þerê cihanê yê
du-duyan de rûçikê xwe yê gemar nîþanî mirovahiyê da,
helbestên bi naveroka xwe dewlemend vehûnandine.
Di
pareke din ji helbestên Cegerxwîn da dijayetiya li dijî ayînên
kevneperestiyê ku peyrewên wan hertim dixwazin gel di çarçoveke
sinordar de bimînin, tê dîtin. Ew naxwaze ku gelê wî yê bi
esalet û resen di cîhana ku herkes dixwaze tê de pêþ bikeve,
kerr û kor bimîne.
Bi
bihîstina helbestên Cegerxwîn mirov ji dil dixwaze ku di nava
dil û mejiyê xwe de þoreþeke
hemûalî pêkbîne. „
Kurdistan „
gotina wî ya yekê û dawiyê ye. Kesê ku bi hemû hiss û heza
xwe axa Kurdistanê neperêse li cem mamosta Cegerxwîn mirove nayê
hesibandin. Ji ber ku kesê li axa welatê xwe hez neke, dikare
namûsa xwe jî bifiroþe. Ji ber wê jî Cegerxwîn di hemû
berhem û gotarên xwe de dilþewatê bindestiya welat û gelê
xwe ye.
Cegerxwîn bi hûrbînyek
hemûalî di pirtûka xwe ya bi navê „ Jînenîgariya Min
“ de bîranîn û tecrûbeyên jiyana xwe beyan dike. Ew ji
ber zekawet û ramanên xwe yên kûr, zû pêhesiya ku di welatê
wî de hinek mele û þêxên xwefiroþ û xayîn bûne alet û
amirazên siyaseta dagirkerên Kurdistanê û ew bi navê dîn û
olperestiyê þoreþger û welatparêzên Kurd di nava civata wan
de bi destê dagirkeran ji nav diben an jî wan di nava gel de ku
bi sed rengan hatiye xapandin, rûsar û bêqîmet diken. Cegerxwîn
rind û xweþ pêhesiya ku dijminên azadî û serxwebûna
Kurdistanê bi riya hinek þêx û meleyên nezan, olperestî di
devê riya welatperweran de kirine kelemên pir asê. Bi awayekî
ku di dîroka azadîxwaziya Kurdan de dîn û olperestî pir caran
bûye sebebê êþandin û binketina doza gelê Kurd. Cegerxwîn
di cihekî pirtûka xwe de dibêje:“
Daxwaza
me ne ewe ku em dixwazin tenê þerê dîn bikin. Lê em dixwazin
dînê bi rastî bidin xuyakirin ku dîn ji bo çi hatiye? Ji bo
çi çêbûye û çawa bi pêþ ve diçî? Îro dijminê miletê
Kurd çawa dikin kêreke tûj û zikê miletê me pê diçirînin.
Miletê me – Kurd –pê li paþ dihêlin, pê dijminaiya me
dikin. Lê ew dînê ku hatiye danîn ji bo paqijkirina dilê
mirovan ji neqencî û pîsîtiyê, ji xwînrêjî, talankerî,
dizî û keleþiyê, îro bûye alîkar ji bo kuþtin, þewat,
talan, dizî, berberî û dijminahiya miletê me.(1)
Cegerxwîn
bi xembaryek giran çend bîranînên xwe li ser bend û berberiyên
e´þîrî bi bîr tîne. Ew dide xuyakirin ku êlperestî qirêja
hizar salan bi nav mejiyê xwendevanên Kurd de dirijîne û riha
mirovan bi jehir dike ku heta neyariya doza gelê xwe jî pêbiken.
Cegerxwîn xemxwarê wê hindê ye ku çima û çawa „ Romîkên
qûnbicilik “ bera axa û e´þîrên Kurdan didin hev û ew ji
bo tiþtên kêm û bêqîmet hev dikujin û rûmet û welatê xwe
belaþ pêþkêþî dijminê xwe dikin.
Mixabin
ji mêjda heya niha hê jî gelek Kurdên nezan û nexwende bi hêsanî
dibin evîndarê diravê dijmin û bi nezanî rûmet, keramet û
welatê xwe, di bin lingê hespê dijmin de dipelixînin. Ev karê
Kurdên welatfiroþ dilê Cegerxwîn diþewtînin û ew dermanê vî
derdê çend hizar salî, tenê di xwîndin û pêþkeftinên
civakî de dibîne.
Dema ku du aliyên Kurd (çi
ewên nîþtimanperwer û çi ewên ku di xizmeta dewleta Tirkiyê
de ne), ji bo tiþtên bêqîmet hev dikujin, Cegerxwîn pir
nerihet û xemgîn dibe û di bîranînên xwe de gelek nimuneyên
bi vî rengî dide xuyakirin. Ew tim ji me dipirse ku:” çima
divê tenê Kurd ji bo berjewendî û dilxweþiya Tirk, E´reb û
Farisan hev bikujin, bêy ku bigehijin armanc an jî tiþtekî din”.
Ev derdê sedan salaye ku mixabin hê jî
didome û Kurdan hê jî dermanek jêre nedîtine.
Nivîskar û rewþenbîrên
Kurd di jiyana xwe de kêm ketine ser wê fikirê ku bîranînên
xwe binivîsin, lê mamostayê payebilind Cegerxwînê nivîskarê
Hawarê û hevkarê mamosta Celadet Bedirxan di pirtûka bi nave “Jînenîgariya
Min” de bi hûrbîniyek têr û berfireh hemû bîranînên
xwe ji çaxê zarokatiyê heya wê dema ku kariye, nivîsandine.
Ev karê bi kêr û bêrê Cegerxwînê evîndarê azadiya
Kurdistanê bêgoman yê di paþerojê de ji gelek rejîsorên
Kurd re bibe sojeyên dîrokî ji bo duristkirina filmên cur bi
cur li ser dîrok û jiyana civakiya Kurdan.
Berhemên
Cegerxwîn:
Cegerxwîn
di jiyana xwe de mirovekî aktîv bû. Pir
dixwend û dinivîsand, lê ew di wê baweriyê de bû ku çiqas
mirov binivîse divê çar hindî wê jî bixwîne û li ser karê
ku dike bi berfirehî lêkolînê bike. Berhemên mamosta Cegerxwîn
yên çapbûy ev pirtûkên jêrin:
_
1. Dîwana Yekem: Prîsk û Pêtî, 1945 Þam
_
2. Cîn û Gulperî, çîroka Yekem, 1948 Þam
_
3. Dîwana diwem: Sewra Azadî, 1954 Þam
_
4. Reþoyê Darê, çîroka diwem, 1956 Þam
_
5. Gotinên Pêþiyan, 1957 Þam
_
6. Destûra zimanê Kurdî, 1961 Bexda
_
7. Ferheng, perçê yekem, 1962 Bexda
_
8. Ferheng, perçê diwem 1962 Bexda
_
9. Dîwana siyem: Kîme Ez? 1973 Bêyrûd
_
10. Salar û Mîdya, 1973 Bêyrûd
_
11. Dîwana çara: Ronak, Weþanên Roja Nû- 1980 Stockholm
_
12. Dîwana Pênca: Zend-Avêsta, Weþanên Roja Nû- 1981
Stockholm
_
13. Dîwana þeþa: Þefeq, Weþanên Roja Nû- 1982 Stockholm
_
14. Dîwana hefta: Hêvî, Weþanên Roja Nû- 1983 Stockholm
_
15. Dîwana heþta: Aþitî, Weþanên Roja Nû- 1985 Stockholm
_
16. Tarîxa Kurdistan – Cilda 1, Weþanên Roja Nû- 1985
Stockholm
_
17. Tarîxa Kurdistan – Cilda 2, Weþanên Roja Nû- 1987
Stockholm
_
18. Tarîxa Kurdistan _ Cilda 3, Weþanên Roja Nû- 1999
Stockholm
_
19. Folklora Kurdî, Weþanên Roja Nû- 1988 Stockholm
_
20. Jînenigariya Min, Weþanên Apec – 1995 Stockholm
_
21. Nivîsarek li ser dîbaca Ehmedê Xanî, mixabin hê nehatiye
çapkirin.
Wefat
û Wexera Dawiyê
Roja
22. 10 sala 1984an Cegerxwîn li xerîbiyê û dûr ji axa bav û
kalên xwe Kurdistanê (li welatê Siwêdê) çû ser dilovaniya
Xwedê. Ev xebera nexweþ di nava raya giþtîya Kurdan de zû
belav bû. Lê dema termê wî vegerandin bajarê Qamîþlokê bi
hezaran kesan di merasima veþartina termê wî de beþdarî
kirin. Keç û xortên Kurdistanê ji ber wefata wî hêsir
barandin, ew bi bîranîn û bi xemgînîyek mezin termê wî di
hewþa mala wîya li bajarê Qamîþlo sipartin axa pîroza
Kurdistanê.
Mamosta
Qenatê Kurdo ku di salên dawiya jiyana xwe de karî Cegerxwîn
ji nêzve bibîne derheqa Cegerxwîn de wiha dibêje:
„
Cegerxwîn þaêrê azadîxwaziya neteweya Kurd e, dengbêjê dostî
û hevkariya miletan e, þerkarê aþîtîya dinyayê ye, nav û
dengê wî li her çar parên Kurdistana parvekirî da belav bûye.
Di zemanê me da derheqa wî û efirandinên wî da gelek gotar û
miqale nivîsîne û di kovar û rojnaman da çapkirine, qedir û
qîmetê helbestên wî anîne ber çavan, dinya pêhesiya ew çi
mêre, çawa jiye, çi kiriye û çi efirandiye“(2).
Çavkanî:
_
1. Cegerxwîn: Jînenîgariya Min Rûpelê 9´an.
_
2. Tarîxa edebyata Kurdan. Qenatê Kurdo
_
Hevpeyvînek kurt bi keyo Cegerxwîn
Du
helbestên mamosta Cegerxwîn:
_
1. Ayîna Min
Hey
ayîna min, diçim tu dimênî
Li
vî rûpelê jînê dixwênim,
Tu
ayîna min ez ayîna kê?
Þeveke
tarî, reþ û rê winda,
Ez
û tu herdu remzin Cegerxun!
Lê
nizanim ka paþê çi dibênî,
Li
rûpelê dî ka tu çi dixwênî...
Kî
me diçênê, kî me hiltênî?
Di
vê rê de kes kesî nabînî...
hemî
yek in em çi hiþk çi þênî.
_
2. Ola Me Xortan
Em
welatê xwe nadin bi Berlîn,
Deþt
û latên xwe em nadin bi Çîn
Welatê
me ye bilind e þêrîn.
Ola
me xortan miletperestî,
Ji
me dûr dixî xwarî û sistî.
Îro
namûs e, rabin ey millet,
Doza
xwe bikin bi dîn û dewlet,
Welatê
me ye, xweþ bûye cenet.
Ola
me xortan miletperestî,
Ji
me dûr dixî xwarî û mestî.
Pismamê
Ristem Kurd û Madî ne,
Hemdemê
Roman, xortên Kurdî ne,
Bê
xwendin mane Cegerbixwîne.
Ola
me xortan miletperestî,
Ji me dûr dixî xwarî û mestî