Di mercên Herî Dijwar da, Li serê Çiyayê Kurdistanê, Li Ser Tehtên Sar Edebiyata Şoreşê Hate Afirandin...

(Hevpeyvîn Bi Siyasetmedar û Rewşenbîrê Kurd: Ebdulrehman Çadircî Re)

Kakşar Oremar, kakshar_oremar@yahoo.de

Pêşgotin:

Li wira, li çiya û newalên Kurdistanê dengek heye ku belkî kêm tê bihîstin, lê ew deng, dengê dozeke hezar salî ye… dengê dîrokeke înkarkirî. Tev mirovên xwedî sozin, soza ku dane şehîdên Kurdistanê, lê ne tenê pareke welat, belkî ew heta xwe deyndarên bav û kalên me Medan û hemû serokên doza azadiyê jî dihesibînin: Emîrxanê Biradostî, Mîrê Botan, Mîrê Rewandiz, Seyîd Rizayê Dêrsimê, Dr. Fûad, Simkoyê Şikak, Şêx Ebdulqadir, Qazî Mihemed, Mazlum Dogan, Mistefa Barzanî û bi giştî ew sefîrên bîr û ramanên hemû şehîdên doza Kurd û Kurdistanê ne.

Li wan çiyayên bilind mirovên zana, helbestvan, nivîskar û siyasetvan pirin. Çiqas xweşe ku di etmosfêrekî wiha da mirov piştî çend salan bigehe xweziyeke xwe.

Li wira min hevalekî xwe yên salên berî dît. Demeke dirêj em baş bi hevre xebitîn. Di qada karê rojnamevanîyê de ger min karek kiribe, ez xwe heya radeyekê jî deyndarê wî dihesibînim. Heval Esed Feraşîn an jî Ebdulrehman Çadircî xwedî îde û ramanên taybetîye. Siyasetmedarîkî jîr e. Li her derê di karê xwe de hem afirandkare û hem jî bêrawestan bi liv û lebate. Rewşenbîrekî hemdem e. Lêv bi ken, evîneke kûr di liv û lebatên wî de xuyaye, ji çavên wî agirê evîneke dîrokî dibare, mirovekî pir şiyar û rih sivik e. Helbestên wî di nava gerîla de dest bi dest digerin. Di çax û mercên herî dijwar de afirandina berhemên wiha karekî hêsan nîne. Lê nivîskar, helbestvan an jî rewşenbîrên rastîn û girêdayî derd û elemên gelê civakê jî ew kesin yên ku di dijwartirîn şertên jiyanê de ramanên xwe derbasî ser kaxezê biken. Esed Feraşîn mirovekî wihaye. Çiqas ku zehmetî zêde bin hêza pênûsa wî jî zêdetir e. Heval Esed: Xuziya bi van hissên kûr ne bi Tirkî lê te bi zimanê xwe yê zikmakî binivîsanda.

Navê wî Ebdulrehman Çadircî ye. Ew û heval di nava dilê çiyayên bilind de jî xwedî bîr û ramanên demkorasiyeke modêrnin. Çimkî tev kur û keçên cihwarê herî kevnarê cîhanê ne ku serûkaniya jiyanê ji wira belavî deverên din yên cîhanê bûye. Ew Gerîlan e, şervanên ku hemû dem û çaxê wan, hemû hizr û ramanên wan mirovayetî, jiyana rastîn û Kurd û Kurdistanin. Sîya wan li her derê di jiyana gelên herêmê de xuyaye. Ew şervanên aştiyê ne, mêimarên pêkanîna civakeke saxlemin. Bidestxistina xweziyên çend hezar salî armanca wan ya herî pîroz e.

Nivîs û berhemên wan pêvajoyekeke jiyana me Kurda didin eşkere kirin. Pêvajoya ji dayikbûneke nû, jiyana ku ji sifirê destpêdike û ber bi avakirina welatekî azad ve dimeşe.

E. Feraşîn şahidê dîrokeke zindîye, şervan û mamostayê perwerdekirina şervanên mezine, gerîlaye, rewşenbîre, lê rewşenbîrekî rastîn û ji çir û çîvên sextekariya rewşenbîran dûr e. Ew dibêjin û dipêjin jî.

Ji min re bexteweriya herî mezin bû ku çend rojan çûm nava wan û di etmosfêrekî tejî semîmiyet de hevpeyvîna jêr hat amadekirin:

_ Piştî çend salan ez keyfxweşim ku me dîsa hev dît. Dixwazim ji vira destpêbikim: Gelo te çawa û ji kû destpêkir?

Ebdulrehman Çadircî: Pir sipas bo we jî ku ji rêyeke dûr hatin dîtina me.

Min berê pirtûka „daglarin şarikilari(stranên çiya) nivîsand. Ev pirtûk ji zûda di destê min daye. Em dikarin bêjin ku ev pirtûk tarîx, şer û têkoşan di naveroka wê de heye. Çimkî ji sala 1982an de dema ku ez li Libnan bûm, serok jî li wira bû, hevalên min tev li wira bûn… yanî demek bû ku em tev 250 kes bûn. Ji bo perwerdê em ketibûn kampên Filistînîyan, perwerde di warê siyasî, eskerî û hwd bi berfirehî dihat meşandin. Tabê hingî serok di serê çalakiyan deye, bi şev û roj perwerda me bi rengekî giran û berfireh berdewam bû. Di wê rûhiyetê de min karê nivîsandinê destpêkir.

_ Elbete xuyaye ku ji berê de bingeheke we jî ji bo vî karî hebûye…

E. Çadircî: Belê… hê berê li welat dema ez di xwîndingeha navendî û lîsê de bûm, heza min ya ji bo nivîsandinê hebû. Lê wexta em derbasî jiyana şoreşgeriyê bûn, êdî min nivîsandin ji xwere kire karekî bêrawestan û bingehîn. Heya salên 2003an û roja îro dem bi dem min biryar da ku li gor hiss û zanebûnên xwe ez wek şaêrekî azadîxwaz helbestê binivîsim. Hezkirina min ji bo helbestê ji berê de heye. Ji ber wê jî min dem-dem nivîsand û heya niha nêzî 120 rûpel helbestên min hene. Elbete ew helbest gelek jî li serê çiya hatine nivîsandin. Yanî êş û şer û zehmetî ne, jiyana gerîla ye, piranî bîranînên hevala ne. Yanî dikarim bêjim naveroka wê bi piranî li ser hevaltiyê û awayê jiyana şoreşgeriyê û şehîdan e. wexta ku min ev helbestane nivîsandin, di kovarên me de( Pêşmerge û kovarên din yên partiyê) dihatin weşandin. Hinek helbest jî di albûmên şehîdan de gelek caran derketin… evane tev bûn sedem ku ji aliyê gerîla ve helbest pir hatin hezkirin. Hinek helbest hebûn ku bi Tirkî jêre dibêjin: Benavok Çîçekleri(Gulên Benavokê) (1). Ew li ser komeke gerîlayên şehîd hatine nivîsandin. Yanî helbestên min hem ji aliyê hevalên şervan ve pir hatine hezkirin û hem jî zû li her derê belavbûn. „Benavok Çiçekleri“ piştî ku ez ji Ewropa vegeriyam çiyê û nava gerîla, min zanî ku hatine hezkirin. Heta navê Benavok hevala danîne ser çîçekê jî. Bi Tirkî jêre dibêjin:“ Ters Lale“, navekî wiha lêkirine, hinek heval jî belkî navê wê nizanin, lê hinek jî di wê baweriyê da ne ku navê wê yê rastîn jî Benavok e.

_ Elbete ev jî ji were serkeftineke mezin bû. Çimkî dema gerîla tiştekî di nava dilê xwe de bi cih bikin, hingî mirov pêdihese ku karekî nûye, mesajên cewherdar têda ne…

E. Çadircî: (Bi ken)… belê birastî jî dema piştre min tiştekî wiha ji hevala bihîst, bandora xwe ya pozîtîv li ser min jî danî. Çimkî hingî 70-80 hevalên gerîla li Benavokê şehîd bibûn û min li ser wan nivîsandibû. Ew hemî hevalên nas bûn, em bihevre bûn, di xweşî û nexweşiyê de me rojên xwe bi hevre derbas kiribûn. Dema ew bo welat şehîd bûn, bandoreke gelekî kûr li ser hissên min çêkir. Çimkî em şev û roj bi hevre bûn. Yanî min helbestên xwe bi wê hissiyetê nivîsandin. Ji bona wê jî di nava gerîla da hatin pejirandin û hezkirin. Hiss şêir û şaêrane bûn, yanî jiyana gerîla, şerê gerîla û bîr û ramanên gerîla têda xuyabûn. Ji ber wê jî bi texmîna min gerîla xwe di nava wan helbestan de didî û jê hezkirin.

_ Ew helbest bi zimanê Tirkî hatine nivîsandin?

E. Çadirçî: Belê… hingî mîna niha zimanê Kurdî li bakur hinekî pêş neketibû. Siyaseta asîmîlasiyona li dijî Kurda di nava sinorên Tirkiyê de pir dijwar bû. PKKê hêdî-hêdî dest bi çalakiyên siasî kiribû. Rewşeke cûda bû. Min hingî dikarî bi zimanê Tirkî baştir hissên xwe bînim ser kaxezê…

_ Helbesteke wan rojan tê bîra we?

E. Çadircî: Belê…(bi ken û piştre bi dengekî tejî hiss û hêz helbesta xwe dixwîne):

Gitiler,

Güneşi avuçlarında eritenler

Güneşe giden yolu yürekleriyle döşemeye

Ve geride bekleyen hazin bir ulusu

Güneşe taşırmaya gıttıler…

(Çûn...

yên roj di mista xwe de helandin

ku rêçika ber bi rojê ve diçe

bi dilê xwe raxînin

û neteweyek xemgîn ku li pey wa mayî

ber bi rojê biherikînin...)

Weke din jî “Stranên Bestler”(2) hebûn ku min di 1991-92an de amadekiribûn. Wê demê helîkopterên Kûbra nû derketibûn û teknîka dujimin ya şer derbasî qûnaxeke din bibû. Me jî kesî nizanîbû ku tiştekî wa nû çêbûye û heye. Amadekariyên me li çiyayên Kurdistanê li gor helîkopterên berê bûn, bes wana ruket diavêtin, helikopterên şer bûn. Yanî gerîla ji vê teknîka nû bêxeber bûn, lê helîkopterên berê di şerê li dijî me de zêde serketî nebûn û me jî li hemberî wan amadekariyên xweparastinê hebûn. Bi her awayî teyare û helîkopter di demsala zivistanê de bi yekcarî hêriş anîn ser hevalan. Ez jî hingî li wira bûm. Ev cara yekemîn bû ku Tirka şerekî wiha li dijî me hevalên gerîla dida meşandin. Yanî sala 91-92an operasiyonek li erd û esmanan li dijî me dabûn destpêkirin. Wê salê berfeke pir giran jî ketibû. Zivisatnek tund û nexweş bû. Zaten di helbestê de jî min gotiye ku li herderê berf tejî ye, qe tiştek tune û bi van hemû êş û zehmetiyan re ew hissiyeta şehîd çêbû, ew lêdanên helîkopterê, teyarê û dîsa renî jî hat ku pêre 15-16 heval şehîd bûn. Yanî di etmosfêrekî wiha de tu dinêrî li her derê heval şehîd dibin, her derê operasyion, li her derê em di nava şer dene… zanî û li ciyên din jî zivistane, erdê reş tune û her derê berfe. Wê zivistanê birastî jî gelek zirar da me û gel. Dîsa jî li hemberî van tiştane me hem berxwedaneke mezin kir û hem jî bedelên mezin. Yanî hem li hemberî xwezayê û hem jî li hemberî lêdanên helîkopter û teyara û operyasiyonên dujimin me gelek zorî û zehmetî kişandin. Mixabin gelek hevalên leheng şehîd bûn. Di wê hissyetê de min ew helbets nivîsandin.

_ Hê wek pirtûk nehatine weşandin?

E. Çadirçî: Ne… ez niha li ser dixebitim. Piştre min ji hevala bihîst ku ji mire gotin: Heval ev helbest di nava gerîla de gelek hatine hezkirin. Wexta ez li Ewropa bûm, hingî xeberekî wiha gehişt min. Çimkî gerîla di nava cewherê van şêiran de xwe dibîne. Helbestên din jî hebûn, mesela min li ser rantçîyan jî nivîsand (bi ken dibêje)…. Yanî hinke kes çawa nêzî rantê şoreşa me dibin, rantê şerê me dixwazin bixûn û jiyana xwe ya gemar bidomînin, bi awayekî bêexlaqî û ji pirensîpên exlaqê mirovahiyê dûr nêzî kar û xebata me dibûn. Çimkî dema mirov di nava şer de be, di nava mirinê û berxwedanê de be, tiştên wiha jî pir li zora mirov diçin… zanî… derdekî gelek girane dema min mirovên wiha jî didîtin.

Xwestekên me yekin, em bi hevre gerîlane û tev jî gencin, tev hevalê hevin, ciwanin, keçin, xurtin, jinin, mêrin, birîndarîye, şehîdbûne, zor û zehmetî û hinek kes jî li ser van tevan dixwazin teseruf bikin, rantê têde bikin û tabê ev jî gelek zora mirov diçe. Pir zehmete mirov li rûçikê gemarê mirovên wiha binêre û bêhelwest be. An jî ji bo armancekê heta mirov bikarîbe bi wan re jiyanê derbas bike. Êca min got gere ev jî bê zanîn ku hevalên emekdar şiyar bin û nekevin bin bandora karê wan rantçîyan û jiyana wan tune bibe.

_ Ecayêbe ku li serê çiyan jî hûn şerê berjewendîparêzan dikin. Yanî helwesta li dijî rantçiyan şerê çînan jî tîne bîra me…

E. Çadirçî: Belê…. Zaten şoreşeke hemû alî jî gere xwedî cewherekî wiha be. Ger wisa nebe, êdî mirov nikare di zêhniyeta mirovên civakê de gûherandinên esasî pêk bîne. Yanî ew helbesta min hinekî dirêje û li gor texmîna min helbestek pir watedar e. Şerê sinfî têdaye. Aliyekî hinek canê xwe didin û aliyê din jî hinek kes berjewendiyên xwe bi xwîna wan diparêzin. Ev bêexlaqiyek gelek mezin û pîse ku nayê bexşîn. Çawa mirov ji xwe re bêje insan û here bi xwîna hevalên xwe ticaretê bike!!?. Min di wê helbesta xwe de tabluyekî wiha kişand. Yanî min qiyasek wiha jî kiriye:” Di qadekê de hinek kes şer dikin û bi giranî li dijî neyarin û hinek jî li dora wê meydanê zehmetiyê nabînin û wî şerî temaşe dikin û tabê piştre jî rantê wî kom dikin”. Yanî ew helbest bi naveroka xwe hinek cuda bû û dema kes bixwînin herkes yê li gor nêrîna xwe binirxîne.

Tê bîra te dema salên 1996 heya 2000 ez li Ewropa bûm, hinek helbestên xwe min derxistin holê û weşandin. Hinek rewşenbîrên Kurda xwendin û gelekî ecêbgirtî man. Mesela digotin:” Ev çi kare…Me tenê dizanî ku gerîla bêhissin, tenê kuştin û şer dizanin, lê ev hissên çawane, çi hunere ku tiştekî wiha dinivîsin…”.

Min bihîst rewşenbîrên ku ew helbest xwendine, hingî di nava wan de munaqişe jî çêbûne. Yanî bi destpêkeke wiha re helbestên ku dihatin weşandin, bala kesan kişand ser xwe.

_ Elbete ev karê we yê yekê nebû…

E. Çadirçî: Raste… karê yekê nebû. Nizanim tê bîra we an ne ku pirtûka min ya binavê “Zagroslar da bir Ceylan”( Xezalek li Zagrosan ) pirtûkeke din bû ku min dîsa derxistibû ku li ser wê jî hinek nêrînên erênî û neyînî hebûn û di rojnamê de munaqişe li ser hat çêkirin. Çima tiştekî wiha çêdibû? Çimkî hingî nû edebiyata çîrok di nava gerîla da destpêbibû. Elbete berê jî pirtûkên wiha hebûn, lê zêde nebûn. Di wê demê de me dest pêkir û li pey wê pirtûkên din jî hatin ku bala hinek rewşenbîran kişand ser xwe û herkesî dîtinên xwe nivîsandin û ev di nava wêjevanên Kurd de bû qadeke nû ya munaqişeyên li ser edebiyata gerîla. Di kovar û rojnameyan de gelek tişt hatin nivîsandin û weşandin. Lê çima? Çimkî di nava gerîla de jî hêdî-hêdî helbest, çîrok û hikayet derdiketin holê û nirxandin çêbûn.

_ Yanî çi cûre munaqişe û axaftin di vê derbarê de çêdibûn?

E. Çadircî: Munqişa nû û pirsên ku hingî dihatin kirin ev bûn: Gelo gerîla dikare tiştekî binivîse?! an jî tenê rewşenbîrên ku di odeyên xwe de li pişta masa rûniştine dikarin binivîsin û bes? Li ser vê xalê hinek munaqişe derketin ku bala min jî kişand. Lê ez nabêjim ku ew munaqişe ewqas dirêj kişand, lê bala hinek kesên hêja û rewşenbîr kişandibû. Herkesî tiştek digot: yekî digot ew baş bû nivîsandin (ew nivîs niha jî li ba min hene), û gotin:” ew baş bû hinek kesên ku xwe nas nakin û xwe mîna Tolstoy û Maksîm Gorkî dibînin û xwe mîna nivîskarên herî mezin yên cîhanê dibînin, niha dema bibînin ku êdî gerîla bixwe têkoşîn û şerê xwe dinivîse û bi hiss û heza xwe û bihêz jî babetên xwe dinivîse, pêngaveke nû û başe.”, di vê xalê de hinekî munaqişe derketin.

Tabê hingî hevala pir îsrar kirin û heta sê konferansên me li Ewropa çêbûn û têde biryar hat standin ku wê pirtûkê biweşînin, lê piştre min got ku hîna wexta wê nehatiye, bila carê bisekine, emê piştre biweşînin. Û heya niha ma û ez careke din jî yê li ber çavan derbas bikem û bo cara herî dawiyê careke din hemû nivîsên xwe kontrol bikem û di demeke nêz de biçe jêr çapê.

_ Ji xeynî wê pirtûkên din jî di destê we de hene? Xuyaye ev evîna nivîsandinê di mejiyê we de kevine…

E. Çadircî: Elbete… belê pirtûkên din jî hene. Helbest û nivîsên mîna roman an jî çîrokên jiyanê yên rastîn. Hinek pêşnûma(taslak) di destê min de hene û min got ez wan jî serrast bikem û binivîsim.

(Bi ken…): Nivîsandin ji berê de li ba min weke eşqekê ye. Hîna dema ez diçûm dibistanê û xwîndina navîn, di wucuda min da elaqeyek çêbû ji bo vî karê han. Heta di çaxê dersgotina mamostayan de min gelek caran notên baş hildigirtin. Derca herî baş jî( di navbera 9 û 10 de) min distand. Yanî tim kompozisyonê min yên dersê baş bû. Çima? Çimkî evîn û hezeke mezin hebû.

_ Yanî evîna ku di nava xwîna we de hebûye?

E. Çadirçî: …yanî nizanim… lê min digot ezê bibim nivîskarek û ev ji min re bû mîna armanceke berdewam ku şev û rojan bi min re bû. Lê piştre rêya jiyan ket aliyekî din. Siyaset ket pêşberî me û em ketin ser rêya doza Kurdistanê û karekî wiha ji mere wezîfeyek dîrokî û pîroztir bû. Karê herî bi nirx û qîmet jî li ba me şoreş û şoreşgerî bû. Yanî ji kar û xebata sade û kadrotiyê bigire heya serkêşiya partiyê me wezîfeyên mezin li ber xwe didîtin. Gelek erkên mezin û biçûk me standin, lê tabê dîsa jî ew evîn di dilê min de venemirî. Hertim germ ma û riha min ji cîhana nivîsandinê nemumkin bû ku bê cûda kirin. Wî wextî min di nava hereketê de jî şêir û karê nivîsandinê berdewam kir. Elbete di dîroka partiya me de min gelek nivîsand: Zagroslarda Bir Ceylan, çîrok, bîranîn an jî bîranîn şehîda û hevalên ku hê dijîn jî hebûn. Yên min jî du-du bûn. Di pirtûka min ya yêkê de du çîrokên esasî yên minin ku yek ji wan navê xwe daye pirtûkê( Zagroslarda Bir Ceylan).

_ Hingî we bi kîjan nasnavî berhemên xwe didan weşandin?

E. Çadirçî: Min li jêr nave Esed Feraşîn dinivîsand. Baş bû ku te îşare bi xaleke girîng kir. Çimkî du navên min hene: navê siyasî Ebdulrehman Çadircî ye ku navê esilîye û navê hunerî Esed Feraşîn e. Sedem jî ewe ku şexsiyetê siyasî û hunerî hinek cûdaye. Yanî huner û nivîsakarî hinek ji siyasetê cudane. Ji ber wê jî di nivîskarî û hunerê da min navê Aset Feraşîn bikar anîye.

_ Ev Feraşîn we ji kû peydakir? Herêmeke herî xweşe li bakurê Kurdistanê. Gelo hûn li wira jî jiyane?

E. Çadircî: Ez demekê li Bestler bûm, di nava şer û zehmetiyên giran û mixabin min Feraşîn jî nedîtiye. Lê hingî her hevalê ku dihat behsa Feraşîn û wesfa bedewî û sirûşta wira ya xweş dikirin, kevir bi kevir, gir bi gir, deşt bi deşt û heta behsa gul û giyayên wira jî dihat kirin. Evqas wesf û pêhelgotina Ferşaîn ji aliyê hevalan li min wisa kir mîna ku ez hertim li wira jiyame û min wira dîtiye!!. Piştre min ji xwe re got cihekî ewqasî xweş û navê devereke Kurdistanê ya mîna cenetê bila nasnavê min yê nivîsandinê be. Yanî nav pir li xweşa min hat û min navê Esed Feraşîn ji xwe re hilbijart. Ew pirtûka min li sala 1996an bi wî navî derket. Weke din jî sala 1995an em li qada serokatiyê bûn, em gelek kes di komîsyonekê de bûn ku serok Apo bi taybetî bixwe li ser disekinî û got komekê çêbikin. Serokê wê komisyonê ez bûm, me komeke hevalan ew komisyon çêkir. Ji wan hevalan çend kesên pir hêja hebûn, şehîd bûn ku nav û keda wan qet ji bîra min naçe.

_ Ew komisyon xwedî bername û pilanên çawa bû?

E. Çadircî: Hingî li gor pêwîstiyên têkoşînê pilanên me pir hebûn. Me pirtûkek bi navê «Savaş ve Ordu Kilawze» çêkir. Pirtûkek li ser şer, li ser organîzasiyon û artêş û tiştên wiha bû. Ji bo hingî xebateke baş bû, çimkî di nava gerîla de baş hat nirxandin û pêşwazîkirin. Yanî ji 95an heya niha jî di nava gerîla da ew pirtûk mîna serokaniyek perwerdê, xwedî cihekî esasî ye û gerîla ji bo bilindkirina agahiyên xwe yên li ser şer ew bikar anîn. Hîna jî ez dibînim ku li ba hinke kesan tê dîtin û xwîndin. Çimkî ew hem karekî kolektîv bû û hem jî keda komek hevalên şehîd bû. Serok jî bi taybetî li ser karekî wiha girîng disekinî. Me jî birastî şev û rojên xwe danê heya ku xebata me bi awayê pirtûk gehişt encamekê. Heta rojên dawî bûn ku serok hat û got:” Çibû… ew karê we bidawî nebû…?!” min jî jêre got:” Carê bidawî nabe…” wî jî got:” Eger bidawî nebe gropa hevala diçe û berî çûyînê ez dixwazim herkes wê pirtûkê bi xwe re bibe û pêre hebe û li ser wê esasê perwerdê bistînin…”

Hingî elbete hevalên şervan û komên gerîla ref bi ref piştî perwerdê diçûne hundirî welat û dest bi şerê li dijî dewletê dikirin. Hinek jî diçûne çiya û ji bona wê jî serok got:” Ger hûn heta sê rojên din temam neken, heval yê herin û karê we jî yê bimîne…”

Ê… me jî dît nabe, derengî jî bû, lê tê bîra min sê roja bi şev û roj û bêrawestan em li ser sekinîn û razane me komeke hevalan tunebû. Tev bi awayekî temamî ji nûve hat kontrolkirin, kêmasî û şaşî çi bûn û çawa bûn tev hatin serrastkirin. Rastî di saetên dawî da me ew kitab gehanede destê hevalên gerîla. Hema pirtûk derket û hevalên şervan her yekî libek dan destê xwe û bi rûyekî geş xatir ji me xwestin. “Savaş ve ordu kilawze “ behsa şer û dîroka partiyê, şerê partîzanî çiye, taktîkên şer çine û çawane, li ser stratêjî û taktîk û bi giştî lêkolîneke teorîk, berfireh û hemû alî bû li ser şêweyên şerkirinê. Yanî ji xeynî hêla xwe ya teorîk pirtûkeke dîrokê jî bû.

Li ser wê pirtûkê jî gelek kesan nivîsandin û nirxandinên balkêş li ser hatin kirin. Di nava partiyê de êdî ji belavok û daxuyanî bigire heya nivîsên din min pir tişt nivîsandin. Niha jî di destê min de gelek not û berhemên neçapkirî hene. Êca bi vê re xwesteka min çiye, dixwazim çi bêjim: di nava herekltê de jî û beriya wê jî elaqa nivîsandin û edebiyatê min di hundirî xwe de parast. Ger derfetê bibînim ezê wan berhem û helbestên din jî di nava gel û gerîla de bi awayê pirtûk belav bikem.

_ Birastî dema ez ji nêzve hevalên gerîla dibînim, pêdihesim ku di civaka me de şoreşeke zêhniyetê jî çêbûye. Lê ji aliyekî jî di vê serdema me de ku teknolojiyê xwe gehandiye her derê, ji ber wê tewazua hevala bûye sebeb ku dengê we zêde bilind nîne, an jî di medya Kurda de kêmrenge. Armanceke min jî ya hatina vira ev bû. Min xwest bêtir bizanim ka li vira, di nava van çiyayên asê û bilind de çiqas evîna ziman û edebiyatê di nava gerîla de heye…

E. Çadircî: Belê… deriyê me ji hemû kesên ku dixwazin bên û jiyana me bibînîn vekiriye. Cihê te jî di nava me de heye, çimkî ez dizanim ku xizmetekê dikî û karê te jî li ber çavaye. Çiqas jî em bikarîbin piştgîriyê bidin vê xebata kesên mîna we, ewqas em jî yê keyfxweş bibin. Em dixwazin deng û awayê jiyana me baştir bê dîtin û bihîstin. Yanî gere her peyvek di cihê xwe de bê bikar anîn û bihîstin. Qet ji bîra nakem, carekê Qadir Dîlan wiha got:” Yek nota mîna gûleyekê bi bandore ger di wext û cihê xwe de bê bikaranîn.” Birastî jî peyveke cewherdar, noteke xweş û bi cewher ji gûleyên deh tank û topan jî bi bandortire. Ev rastiyeke û me bi çavê xwe dîtiye. Yanî di roja îro de elbete ger yek peyv di cihê xwe de were qada jiyanê, dikare cihê sed gûleyan tejî bike. Edebiyat xwedî rolekî wisa mezin û pozîtîve ku dikare bi bandortir be ji hezar gûleyan. Mesela hevalê Dr. Egîd hebû ku di salên 90an de ji zanîngehê hat û netenê ew belkî pir kes hingî ji zanko û zanîngehan dihatin nava me. Êca ew hevalê Egîd hat û çû dewreke siyasî-leşkerî dît. Dema vegerî herêma Serhedê li wira şehîd bû. Di nava gel de jî pir dihat hezkirin û bi şehîdbûna wî re gel jî rabî ser piyan. Hezkirina wî bi dayîna mêtîngekê dan îspatkirin û dujimin jî hingî baştir pêhesiya ku bihayê gerîla di nava Kurda de pir bilind e. Êca ez qet ji bîra nakem: Rojekê ew hevalê Egîd di çaxê perwerdê de hat cem min û got:” hevalê Esed ev şêirê tene?...” Min jî got:” belê. Got:” Wilah li zanîngehê dema me di kovarê de ditîn û dixwenidn bandore xwe li ser me çêdikir û ew teisîrê xwe jî bû sedem ku em biryareke girîng bidin ku ew jî tevlîbûna nava partiyê bû û em ber bi bizava xwe ya netewî ve hatin.”

Dîsa hevaleke din hebû binavê Rojbîn ku di çaxê revandina serok Ocalan de emelyata fîdayî çêkir û şehîd bû ku bi esilê xwe jî Ereb bû. Dema em li akademiyê bûn, min şêirên xwe durist dikirin ku bikim pirtûk, Rojbîn jî di perwerdê de bû, di koma me de bû. Rojekê min dît hat û li helbestên min dinêrî. Got:” ha… heval ev helbesta teye?!

Min jî got: belê

Rojbîn bi ken li min nêrî û got:” Tu zanî meseleke vê helbestê heye ku dixwazim ji tere bêjim. Heval Esed dema min ev helbesta te xwend, bandore xwe li ser min pir hebû.“

_ Ew kîjan helbest bû?

E. Çadircî: Ew helbest wiha dibêje:

Sadece bir yudum çay degil,

Ölum de paylaşilir daglar da…”.

Tenê ne qurtek çayê ye

Mirin jî di çiyan de tê parvekirin… » Êca hevala Rojbîn digot:« Min her roj ew helbest dixwend û heta di nava jiyana gerîla de jî min jê hêz disatand ku jiyaneke watedartir derbas bikem. Rojekê ez pir ji xwe qehirîm û min ew helbesta te avêt û got:» Ey şaêr tu rast nabêjî… ev derewe…». lê ez demekê bêdeng mam û min dîsa ew şêir hilda û got:» Ne… şaêir tu rast dibêjî û gereke ez liberxwe bidim…».

Elbete ev nimune bûn û ew heval li pey revandina serok çû û bi emeliyata fîdayîyê canê xwe da doza Kurdistanê.

Êca çima ez nimuneyên wiha didim?... yanî yek peyv, yek îde, yek nivîs ger di cihê xwe de were bikaranînin, ji hezar çekan bêtir bandora xwe çêdike.

_ Di edebiyata Farsan de jî gotineke xweş di vê derbarê de heye. Ew dibêjin:» Tiştê ji dil tê, li ser dila jî rûdine”. Ji ber wê jî ez bawerim ku ew helbestên we jî ji dil û can, ji kûrahiya hissên we hatine û wiha jî bi wan mînakên balkêş ku we dan, bandora xwe li ser mirovan pêkanîne… yanî dixwazim bêjim ku dema kesek gotinekê ji dil bêje, teisîra xwe jî baş çêdike… yanî di kar û xebateke rast û durist da sextekarî jî nameşe…

E. Çadircî: Ew helbest, hikaye û bîranînên min, çawa min nivîsandin, di çi rewşê de … gotina wê jî elbete girînge. Li ser çiyan, di zor û zehmetiyê de, operasyonên dujimin, helikopter, teyare û hêriş û bombarankirinên ku deqeykê eman nadin tu hema hinek vehesî, lê hêz û evîna ramanê wisa mezin bû ku pênûs carna bi awayê otomat li ser kaxezê diherikî. Wekî din jî kom bi kom hevalên gerîla li serê çiyayên Kurdistanê şer û berxwedanê dikin. Rastî ew roj baş tên bîra min, me li serê çiyê agir pêdixist, di dilê şevên tarî de û li ber ronahiya wî agirê şevên tarî min ew helbest nivîsandin. Şer, bomberan, operasyon û vana tev li aliyekî û ji aliyekî din jî dûkela agir û ji aliyekî jî kêmbûna ronahiyê nedibûn sedem ku evîneke wiha mezin di dil de bimire. Li ser texte kevirên sar ew hissiyet, ew heycan, ew duniya û mercên wiha ew nivîs, çîrok, bîranîn û helbest afirîn. Di destpêkê de min nivîsandin û gelek not girtin û bîranînên rojane jî hebûn ku niha jî carna heval dibêjin di arşîvên berê de derdikevin ber çavan. Berê di karê çapemeniyê de jî min cih girtibû. Yanî di van şertan de ew nivîs û helbest hatin nivîsandin. Ji ber wê jî ewane ji min re berhemên pir bi qîmet û bihagiranin. Gelek bi nirxin… gelek… çiqas ji aliyê xwe yê hunerî û cewher de xurtin, ne xurtin… ev tiştekî cudaye, ev nirxandinê dixwaze, lê ji min bi xwe re pir bi qîmetin, çimkî dema ez bixwe jî bêmoral dibim, bi şêirên xwe re mijûl dibim, wan dixwînim, difikirim, jiyana salên berê tê bîra min, hevalên şehîd…, hingî mirov hê zêde hêz û moralê distîne. Ji ber wê jî ez çime û ji kû hatime, bi xwîndina van helbestan her tişt tê bîra min: Bîranînên bi şehîda re, bîranînên şer, bi hevalan re, bi wam mirovên ku mirovhezî di nava me Kurdan de dan belavkirin û hezkirin û… tev di wan rûpelan de dibînim. Dema tiştekî wiha bîranînên wiha bînin bîra min, elbete li ba min pir-pir bi qîmetin. Nirxê van nivîsên wiha li cem min nayê pîvandin.

_ Min dixwest hinek jî hûn li ser jiyana xwe ya malbatî biaxivin. Ji kûne, ji malbateke çawa û…

E. Çadircî: Ez ji Rihayê û eşîreta Şedadî me. Tu dizanî di dîroka Kurdistanê de eşîreta Şedadî eşîrteke mezin e, dewletek jî çêkirine. Malbata me jî esas di hêlekê de malbateke arîstokrat û eşîrin. Min bixwe jî di rapora xwerexnekirinê de jî nivîsand. Dema hatim nava partiyê xweperwerdekirin jî elbete li ser min bixwe bû ka çawa xwe pêbigehînim û perwede bikem. Di malê de jî ew kultura arîstokrat li ser jiyana malbatê hakim bû. Em jî bi wê kulturê re mezin bûn, perwerde bûn, di malê de em pêre perwede bûn. Elbete hemû aliyên vê jiyanê ne zelalin, gelek feyde jî têda hebûn û di warê exlaqî de me di nav sîstemeke wiha de xwe perwede jî kir. Di warê şexsiyeta mirovan de jî gelek hêlên wê yên bihêz hene. Belkî ji hêlekê di bin bandora nirxandinên çandî yên teng de mirov bi hertiştî re bi awayê înkarçî nêzîk dibe, lê bi ya min ev ne duriste. Elbete hinek hêlên jiyana feodalîzim û eşîrtiyê em qebûl nakin, ne duriste, lê ji hêla din da aliyê insanî, qazanckirina şexsiyet û bihêzkirin jî têde heye. Di wê hêlê de me ji aliyê kesayetiyê de xwe baş perwerde kir. Yanî di hêla insanî da hinek bidestxistina kesayetiyê jî di nava sîstema eşîretiyê de hebû. Ez jî wiha gehiştim. Di nava eşîretê de jî em malbatekin ku cihê xwe eşkereye. Malbat tê naskirin û hesabek jêre heye. Ew eşîr jî ji Serhedê bigire heya Kobanê li rojavayê Kurdistanê bi cihwarin. Yanî malbata me ne serok eşîret an jî mezinên eşîretê yên bilindin, bes xizmên serok eşîrê yên nêzîkin. Elbete niha eşîretî jî zêde nemaye û ew rolê wan yê berê ji holê rabûye, belav bûne. Ew kulturê arîstukirat, çanda perwerdekirin an jî xwepêgehandinê di mala me de û hema bêje çandeke wiha di nava Kurdên Urfayê de bi piranî tê dîtin. Mesela di nava xizmên me yên nêzîk da bi taybetî jî di hêla dayik da hinek reîs eşîretin. Yanî dikarim bêjim xizmên derce yek û du-du serok eşîretin. Em di malbateke nîvhal xweş lê bi dîspilîneke arîstokrat mezin bûn.

_ Tevlîbûna we ya di nava hereketeke siyasî de di malbat an jî eşîreteke wiha da pişre zehmezî ji were çênekirin?

E. Çadircî: Baş nayê bîra min lê gelek caran heval dibêjin ku dema ez tevlî bûm di nava eşîreta me da reaksiyonek tund çêbû. Yanî gotin çawa yê di nava eşîreta me de yek here û bibe komunîst!!, bikeve nava karê Kurtçîtiyê de, çimkî di nava eşîrtê de jî hêdî-hêdî turkleşme çêdibe. Wekî din jî serokên eşîretê çîna serdestin(egemen sinif) û ez jî bi derca nêzîk endamekî nêzî serok eşîretê me ku serokatiya eşîretê jî dikin. Derketina min weke endamekî serokatiya eşîretê di nava malbat û serokatiya eşîretê de şokek çêkir. Elbete mixabin bandoreke nigatîv di destpêkê de di nava wan de çêkir. Çimkî eşîret bi rêya serok eşîretê girêdayî demokrat partiyê bûn. Bi salan bi wan re man û piştre jî bi partiya Edalet re bûn. Dawiya sala 1978-79an eşîret di rewşeke wiha de bû. Xizmên me yên nêzîk û yekemîn, serokê eşîretê an jî serokê malbatêne û rewşa wan ya aborî hinekî başe, di bajar de tên nasandin. Şedadî, Şelê, Çadircî, Aybar û… tev malbatên eşîretê ne û tevaya malbatan jî girêdayî hevin. Berjewendiyên wan yên eşîretiyê bi hevere girêdayî ne. Êca di rewşeke wiha de tev li dijî vê pêngava min derketin. Gelek zorî û zehmetî çêkirin. Heta di dawiyê de xwestin ku careke din min ji nava partiyê vegerînin nava malbatê. Lê min biryara xwe dabû, biryara min jî çandî, sinif û siyasî bû. Biryareke îdolojîk û netewî bû ku ez tevlî partiyê bûm û heya roja îro jî li ser wê biryara xwe bi îsrarim û xebata xwe didomînim û heya vira hatime. Çimkî min di vê rê da mesela çi dît, ez hîna di xwîndina xwe de bûm, hîn ciwan bûm û ez xwîndevanekî baş bûm di hêla dersxwîndinê da. Yanî di xwîndingehê da em çend kes xwîndevanên ber çav û eşkera bûn. Hinek hevalên mîna Xelîl Çavgun jî di xwîndingeha me de bûn, birê wî Fûad Çavgun jî hebû. Êca em çend hevalên wiha hebûn ku di karê xwe yê dersxwîndinê de gelek çalak bûn. Yanî di xwîndingehê da em komeke aktîv bûn. Mamostayek jî hebû ku herkes dihat ewî îmtihanek jê distand û di wê azmonê de kî yekemîn derkeve ew di nava xwîndingehên Urfayê de dibû mirovekî binav û deng. Hem di nava gel de û hem jî di nava çîna xwîndevanên bajar de. Piştre ew îmtihan bo me jî hat çêkirin. Baş tê bîra min ku hingî herkesî nefesa xwe girtiye ku bibînin ka kî yê yekemîn derkeve! Herkes ji xwe dipirse ka kîyê pileya yekê bi dest bêxe. Hingî pileya herî zêde di xwîndingehan de 10 bû û yekî heft stand û yekî şeş û…hwd. Piştre min dît ku mamosta hat cem min û pirsî:” Tu ji kûyî, kurê kêyî? Û… ez ecêbgirtî mam ku çima pirsên wiha ji min dipirse. Min jêre got ez ji Urfayê û kurê filan kesim. Wî jî bi dengekî bilind got Ebdulrehman 8 standiye ku di mektebê de ew dereca yekemîn bû. Çima behsa vê meselê dikim? Çimkî piştre wexta ku şoreşgerî bû, hevalên Xelîl Çavgon û birayê wê Fûad jî hebûn, me tevda nû-nû dest bi karê Kurdatî û şoreşgeriyê kiribû. Piştre bi destpêka karekî wiha re me hinekî dersxwendin sisit kir an jî bêjim me dest jê berda. Me tam berê xwe da kar û çalakiyên şoreşgerî. Ew mamostayê me tev, yanî mamostayên dîrokê û yên din jî herkes dizane ku pileyên min yên hemû dersan başin, bes digotin:” Em dizanin ku tu xwîndevanekî başî, lê xuya dike ku tu bi tiştekî din re mijûlî û te dest ji dersxwîndinê kişandiye, ji ber wê jî em te ji îmtihanan derbas dikin...” mesela hingî li ser noterekê min sê sala xwîndin derbas kir. Piştre jî hevalên nû dihatin û di xwîndingehan de li pey wan kesan digerîn yên ku çalak, diyar û zîrek bûn û xwe nêzî wan dikirin û gelek hevalên me wisa tevlî hereketê bûn. Dema heval tên xwîndingeha me jî dipirsin ka kî hene, kî çalakin û kî baş dixwînin. Bi vî awayî têkelîya me çêbû û li ser meselên netewî, çandî û çînî bi min re pir axivîn. Bi taybetî jî li ser pirsgirêkên ciwanan pir bi mere diaxivîn. Munqişe û gengeşeyên me hingî dûr û dirêj bûn û di nava karê partiyê de em çûn Amedê û li wira sê salan min xwîndina bilind ji bo mamostatiya zimanê Elamanî xwend. Du sala min li wira xwend. Elbete heval li wira jî hebûn û çalakî berfireh bûn û têkeliyên me berdewam bûn. Piştre hevalên partiyê teklîfa kadrotiya bi awayê profesyonel ji min kirin. Li pey vê daxwazê di sinfa dawiyê da min dest ji xwîndinê berda û bi yekcarî tevlî hereketa partiyê bûm.

_ Eşîret û serokên eşîretê bi te nekarîn?

E. Çadircî: ( Bi ken)… ne nekarîn. Êdî mejiyê me ketibû ser rêyeke rast. Eşîret bi hemû hêza xwe û serokên xwe ve nekarî min paşda bikişîne. Çimkî ez bi biryar û îrada xwe ya şexsî tevlî nava hereketa partiyê bûm. Elbete di nava eşîretê da cara yekemîne ku tiştekî wiha diqewime. Ji Ûrfayê heya Sûricê tev eşîreta mene. Piştre me zanî ku bi hevkariya hinek komandan û berpirsên payebilndên Tirk civîn li ser karê me çêbûye ku:” Apoçî hene, dixwazin bikevin nava bajar û nehêlin karekî wiha bikin...” Hinek welatparêz hatin ji mere jî gotin û min jî ji serok re got. Wî jî got:” taqîb biken ka çi biryar standine, li hemberî me dixwain çi bikin, armanca wan çiye? “ me piştre zanî ku ew civîn rastî jî di nava eşîreta me da çêbûye û dujimin bixwe û di bin serokatiya komandanên wan de çêbûn. Belkî li Hilwan û Urfayê eşîretê çek û silehên dewletê nestandin, lê xwestin tedbîr bistînin ku li pêşberî hereketa me, li dîjî doza Kurdistanê astengiyan çêbikin. Hevalê rêzan heye(Yilmaz Dagilî) ku bi mere dixebite, hîn baş tê bîra wî. Wê gavê min ji wî re gotibû û ew jî çûbû li ser vê meselê bi serok re munaqişe kiribû. Wî digot:” Ew cara yekemîne di hereketa me de tiştekî wisa çêbûye…” lê tabî piştre hêdî-hêdî li Sêwerek, Hîlwanê û deverên din eşîret komî ser hev kirin û xwestin li dijî me derxin. Hingî hinek şer û pevçûn jî di navbera me da û eşîretên Kurd de çêbûn, lê hinek ji hêla siyasî li dijî vî karê wan derketin û wiha çêbû ku li vira di navera partiyê û hinek eşîretan de şerê sinifî jî destpêkir.

Êca dixwazim çi bêjim, eşîretê nedixwest em ew kesên ji malbatên naskirî û xwîndevanên berçav derkevin nava bizava Kurdistanê. ATP, AP û demokrat partiyê jî eşîret bikar dianîn û nedixwestin ku eşîreteke berçav tevlî karê Kurdayetiyê bibe. Çimkî eşîretek mezin û xwedî hêzeke mezin e û ji ber wê jî dujimin bitaybetî xwest bi van re civînan çêbike ku avbendekê li hemeberî hereketa me û mixabin bi dest û hêza me Kurda bixwe çêbike. Belkî eşîretê hinekî di destpêkê de xwe ji partiyê dûr xitin lê weke eşîretên din li dijî me neketin şerê çekdarî û hevkariya neyar nekirin.

_ Yanî wisa texmîn dikirin ku siyaseta wan ya asîmîlasiyonê bi karên wiha re disekine…

E. Çadircî: Ha… raste. Li vira dixwazim di hêla netewî da tiştekî bêjim: Li ber çavên min de weke filmekê derbas bû, rêze filmeke bû, ew çiye? Kurdînî çawa hêdî-hêdî çû, tesfiye bû, bidawî bû… ev li ber çavê min weke şerîteke filmê derbas bû. Min di gelek reportajên din de jî gotiye û bandoreke wiha li ser min çêbû ku êdî ger em karekî nekin, Kurdînî jî tê dawiya xwe. Em her tiştekî wenda dikin. Hîn jî di bîra min daye û teisîra wê li ser min heye dema ku em li mal bûn, zarok bûn, bab û dayik Kurdî diaxivîn, em zarok bûn û diçûn mektebê û li derve û di hundirî malê de em Kurdî naaxivin, belkî Tirkî diaxivîn. Di malê de tenê dayik û bab Kurdî diaxivin û em zarok jî tev bi Tirkî…!! wey ev çi sûsrete gelo? Min hertim ji xwe dipirsî… ev çi rewşe? piştre bavê min çû rehemetê, dayik tenê ma, ê bi kêre bi Kurdî biaxive, nikare bi Tirkî jî biaxive û me tevan jî di mektebê de herçiqas ku diçû Tirkiya xwe pêşda dibir. Min bi çavên xwe dît ku Kurdînî û Kurdî axaftin jî di mala me de mîna filmekê ku bi dawî bibe, hat… hat û li wira bidawî bû!!! Hertişt tesfiye bû û ev karê han bandorek li ser me çêkiribû. Tabê li ser vê meselê jî evînek an jî hejandinek di mejî û bizava min da çêbû ku tevlî nava partiyê bûm.

_ Ev jî nîşaneke din ya şîyarbûna te bûye ku tu pêhesiyayî. Lê gelo bandoreke wiha li ser xwîşik û birayên te an jî kesên derdora te jî çêdikir?

E. Çadircî: Belê di nava eşîretê de jî, di malbatê de jî, li derdorê jî teisîra xwe gelek çêkir. Li taxa me, li derdora me û li herêma me bandoreke wiha jî çêbû ku em jî li dijî vê meselê komekê ji xwe re pêkbînin. Tax bi tax me komên xwe çêkiribûn ji bo karên şoreşgerî. Di nava eşîreta me de jî nêzîkbûna ji partiyê hinekî baştir bibû. Yanî hêdî-hêdî di nava eşîretê de jî şiyarbûnekê destpêkiribû û dizanîn ku Kurdînî eve, wihaye û meselek esasîye. Hinekan jî behsa min dikirin, dogotin:” filankes kurê filankes çawa tevîlî vê hereketê bûye, wiqasa xwend, ji malbateke halxweş û…? Xuyaye ku tiştek heye ku ew çû nava PKKê.!!... “

Yanî em ji malbat û eşîreteke nas bûn û halxweş. Derketina me jî ji ber vê rewşê bandora xwe di nava gel da çêkiribû, lê bandoreke erênî. Tê bîra min hingî li derdora me hinek dewat çêdibûn di nava eşîretê da, li tax û kulanên bajar de êdî me dît ciwan derdiketin û stranên şoreşgerî digotin. Elbete weke min berê jî got di nava eşîreta me de hinek kevneperestî jî heye, tevahî di nava partiyên Tirkan dene, ji ber wê jî zêde tevlîbûn di nava partiyê de çênedibû. Di herêmê de eşîreteke sereke û arîstokratin, di nava bajar de bi nav û dengin. Bi partiyên weke edalet û yên din re jî hevkarî kirine. Ji ber wê jî zû bi zû tevlîbîna nava partiyê çênebû. Tabê tevlîbûna min û çend hevalên din jî di pêvajoyeke wiha re derbas bû.

_ Heval Esed xuyaye ku we di nava hereketê de gelek berpirsyartî standine, lê dema hûn hatin Ewropa ez bi rastiyekê hesiyam: Li gor min di rewş û mercên ku îro Kurd li Ewropa û bakurê Kurdistanê têda ne, ger hûn di qada çand û ragehandinê de xebatê bimeşînin, feydekê zêdetir yê hebe. Çimkî baş tê bîra min salên 98 heya 2000an dema hûn li Ewropa bûn bi îde, raman û berpirsyartiya we liv û lebateke mezin ket nava saziyên me yên Ewropa. Ez di vê rêbaza ku min girt ber xwe jî hinek xwe deyndarê we dibînim. Çima di nava hereketê de biryareke wiha nayê girtin ku kesekî mîna we di berpirsyartiya saziyên ku di karê ragehandinê de bi bandorin, naspêrin we? Yanî niha ragehandin di cihanê de xwedî rolekî mezine ji bo her karekî. Niha şerê teknîk û ragehandinê ye. Di nava van çiyayên ku Kurd motiveke mezin ji îde û xebata we digirin, elbete hûn jî karekî mezin dikin, lê hinek cih û kar hene ku feydê wan zêdetire. Yanî ez bawerim ku teisîra kar û xebata we hingî yê çar qat zêdetir be ji karê niha...

E. Çadircî: Elbete ew biryara partiyê ye ka em kî li kû bixebitîn û çi bikin. Li hemberî van biryarên partiyê jî hurmeta me tevan heye. Bes partî jî li gor êhtiyacê difikire û qirara dide. Herkes li kû zêde pêwîste, heval wî/wê dişînin wira û ev jî li gor pirensîpên hereketa me normal e. Mesela ez niha li vira di karê peywendiyên sîyasî de cih digirim. Di nava PKKê de komîta herî girîng e an jî dikarim bêjim gelek girîng e. Ez di vê komîta siyasî da wek endamê dayîmî cih digirim. Ev jî ne karekî kême û çalakiyên mezin têde tên meşandin. Ji ber wê jî elbete bo me serbilindiye û li hemebrî biryarên partiyê jî hurmeta me mezin e. Ji roja yekê heya mirinê ezê bi hemû awayan bixebitim ku ne hevalên xwe yên şehîd ji bîra bikem û ne jî li hemberî biryarên partiya xwe serpêçiyê bikim. Ev sonda me tevaye ku hurmeta rêbaza partiya xwe bigirin.

Bes eger tu bizxwazî bêjî ji bo çalakiyên hunerî û xebatên din hinekî hevkarî bikim an jî xebat di çaxê xwe de çêbûne, ew jî raste. …

_ Belê… yanî tu nivîskarî û karê ragehandinê jî dikî. Yanî dixwazim bêjim ku ji van tiştan re bêtir şehrezayî…

E. Çadircî: (Bi ken): Eger pêwîst be em dikarin, ne zêde meseleye, di wî karî de jî mirov dikare barekî rake. Li gor êhtiyaca partiyê çi xizmeta ku hebe ez û hevalên din tev amadene. Êca li Ewropa an jî li her devereke din ya Kurdistan an jî cîhanê, ferq nake.

_ Belê… raste lê hinek cih hene ku dengê mirov li wir bilinditire, doza Kurda pir pêdivîdarê wan kesaye yên ku di karê xwe de bisporin û dikarin xebatên baş bimeşînin. Di roja îro de Ewropa bi wan saziyên ku me Kurda hene, qadeke wihaye…

E. Çadircî: Demekê ez berpirsyarê Ewropa bûm, piştre çalakiyên dîplomasî, PKDW, KNK û gelek karên din. Tu bixwe jî dizanî di pêkanîna KNKê de ji serî heya dawiyê ez bixwe li ser sekinîm û me ew ava kir.

_ Pêngaveke pir mezin û dîrokî bû…

E.Çadircî: Belê… elbete hingî avêtina pêngaveke wiha mezin jî ji bo doza Kurda pêwîst bû. Hîna jî ew cih tê bîra min ku ewqas gel, siysetmedar, nivîskar û mirovên mezin li wira amade bibûn. Birastî jî tam rojeke dîrokî bû. Hîna jî di bîra min deye heya ku me ew kar bire serî û hat çêkirin, kêm mabû serê min biteqe. Mejî êdî ji kar disekinî. Karekî pir bi zehmet bû, lê ji bo hevgirtina Kurda mîna karekî netewî pir-pir pêwîst bû. Di wan du-sê rojan de gelek bûyerên ecayêb derbas bûn, gelek kurîs û pirsgirêk. Ez bixwe jî di navenda wê da bûm û serkêşê çalakiyan ez bûm. Bi hemû astengiyan re dîsa jî min got gereke vî tiştê dîrokî em pêkbînin. Ji bona wê jî demeke dirêj beriya wê me gelek munaqişe û hevdîtin çêkirin. Heta di roja civîna kongirê de jî rewşeke wiha berdewam bû û kêm mabû ku hertiştek ji hev belav bibe, lê me biryara serkeftinê ji bo karekî wiha dabû. Yanî hinek alî hebûn ku dixwestin kongire belav bibe. Lê dawî karê me cihê xwe girt û me bi xweşî kongire îlankir.

Elbete ew rojên dîrokî ji me tevan re rojên dîrokî ne, nayên ji bîr kirin. Ger ji bo hevgirtina hemû Kurdên cîhan û Kurdistanê jî mirov bikarîbe di bin banê KNKê de karekî wiha bike, elbete nayê ji bîr kirin.

_ Belê birastî jî wê roja dîrokî di nava medya cîhanê de jî cihê xwe girt… ew roj baş tên bîra min.

E. Çadircî: Raste… gelek cihekî taybetî dane vê çalakiya Kurda. Heya niha jî çalakiyên kongera netewî piştî çend salan berdewamin û cihekî dîrokî û girîng digire. Ne tenê karên wiha hingî ez weke cîgirê endamê desteya bilind ya KNKê wezîfedar bûm. Serokê KNK rêzdar Ismet Şêrîf Wanlî bû û ez jî cîgirê wî.

_ Hingî çalakiyên hunerî û çandî jî we pir baş didan meşandin…

E. Çadircî: Rastî jî di çalakiyên hunerî de ez bixwe jî tatmîi(têr) bûm. Yanî ew karên ku pêwîst bû bên kirin, têhnatiya min şikandin. Elbete nikarim bêjim tam jî tatmîi bûm, ne… lê di derecekê de têr bûm, çawa? Yanî min dixwest ji hunerê re tiştekî bikim, di hêla rewşnbîrî da xebatekê bikim. Ji bona wê jî min heya dawiyê ji bo armanceke wiha têkoşan dikir. Tu bixwe jî şahid bûy ku me hingî orkêstra semfonîk çêkir, orkêstra gelêrî, li her bajarekî Ewropa em xebetîn ku şûibekê(şaxekê) vekin. Di piraniya eyaletên welatekî mîna Elman de me got bila ciwan di warê naskirina çand û zimanê xwe de pêşbikevin. Ji doza welatê xwe dûr nemînin. Yanî hertim daxwaz ew bû ku motîvek bihêz di mejî û jiyana mirovê Kurd de bê afirandin. Hingî ji bo peyakirina van projên wiha elbete bargiraniyek mezin jî li ser milên me hebû. Xebat û îmkanên pir mezin jerê gerek bûn. Karekî din jî ku hertim ez li ser pêkanîna wê bi îsrarbûm çêkirina kasêta bû. Yanî her hunermend an jî stranbêj kasêtekê derxe. Ger orkêstra semfonîk heye bila bi bername pêşda biçin, karê wan wek berhem bibe CD an jî kasêt. Herwiha çalakiyên wan di istdioyên Tvyê da bên tomar kirin û gel jî bibîne, an jî ya herî girîng ew kar di dîroka hunera Kurda de bimîne. Hingî çêkirina orkêstra semfonîk xebateke bilind û dîrokî bû. Ji bo neteweke bêdewlet karekî wiha mîna projek dewletîye.

_ Belê… birastî jî dewleteke weke Îranê niha jî nikare salê du car an jî heta carna carekê jî îmkanên pêkanîna konsêrtekê ji orkêstra semfonîka welatê xwe re çêbike…

E. Çadircî: Belê… wisaye… karekî zehmete, hêsan kes nikare ewqas mamostayên bispor bîne cem hev. Ji aliyekî din jî tê bîra te jî ku me karekî wiha li Ewropa pêkanî ne li Kurdistanê… li Ewropa pêkanîna pilanên wiha pir bi zehmete. Orkêstra semfonî çiqas bername û karên baş pêkanîn. Bi rêya hunerê dengê Kurd jî di cîhana rewşenbîran de baştir dihat xuyanê. Dîsa bi dengê hunermend Diyana Wekîl çend konsertên opêrayê jî çêbûn. Me bi Diyana re li ser karekî wiha girîng pir munaqşe kir û ew jî bi rûyekî xweş hat û derket pêşberî gel. Yanî evane di nava Kurdan de çalakiyên nû bûn. Konsertên opêrayê bi dengê Diyana Wekîl ji xelkê re balkêş bûn. Di ruhê min da hertim tiştek hebû ku em jî dikarin karên hêja û bilind bikin. Hunera bilind û dîrokî ku di astê cîhanê de jî bê dîtin. Ji bo nasandina pirsgirêka Kurd jî çalakiyên wiha baş bûn. Yanî xebatên profesyonel ji netewên din re jî înteresantin. Ji ber wê jî di karekî wiha de me îmkan dan wan hunermendên bispor. Armanc jî tenê ew bû ku hunera Kurda jî pêş bikeve.

_ Orkêtra Gelêrî jî di dema we de çêbû…Bernama Şevbêrka Dengbêjan jî pêşniyara we bû. Hunermend Şemdîn bi rêya vê bernamê çend hezar stranên me yên gelêrî ji mirinê rizgar kirin. Çimkî ew evîndarê wî karî bû û jê hez dike…

E. Çadircî: Ratse… orkêstra gelêrî jî pêwîstiyek bû. Çimkî hunera Kurda ya otantîk mîna deryayekêye, bêbinîye… çiqas dikevî nava vê behrê kûrahiya wê zêdetir dibe.

Şemdîn jî min dît ku hunermendekî hêjaye. Ji stranên gelêrî gelek baş fam dike. Li ser nasnama wan stranên gelêrî mirovekî pir hostaye. Ji ber wê jî me teva dît ku di karê xwe de mirovekî serketiye.

Li rex karên wiha gelek stranbêj û hunermend jî hebûn ku li vira naxwazim navê wan bînim, lê ez xebitîm ku ji wan re kasêt bên çêkirin. Yanî bi rêya sazî û keda me û wan niha gelek ji wan li hemû Kurdistanê tên nanskirin. Yanî bi rêya wan berhemên hingî niha jî mîna stêrkekê ne.

Wê demê di qada rewşenbîriyê de jî me xwest em gelek pêngavên mezin bavêjin. Baş tê bîra min hingî tu jî nû ji Kurdistanê hatibû û me li akademiyê hev naskir. Lê me hemû hevala dît ku tu dixwazî karekî bikî, bixebitî an jî bo Kurdîniyê tiştekî bikî, dema wiha bû me got çî îmkan hebin, emê rê bidin kesekî wiha. Berê li akademî, piştre tu çûy Med TV û li wira jî dest bi xebatên din kir. Ê… ez niha dibêjim û netîce jî di meydanê da ye: te ewqas berhem derxistin, millet ewqasî îstifade dike, wiqas arşîv û komkirina mîrasê gel… elbete evane tev tiştên başin, bo paşerojê tiştên wiha amadekariyên başin. Di dîrokê da dimînin, wenda nabin…

_ Elbete ez di vê rê de û ger min karek jî kiribe, xwe deyndarê te dibînim. Li her derê û beriya em li vira jî hev bibînin, min ev rastî neveşartiye… di hevpeyvîn û bernamên TVyan de jî min hertim ev rastî gotiye. Yanî li her dera dinê dema sazî hebin û îmkan jî bên dayîn, mirov dikare xwe pêş bêxe. Lê heval Esed tiştekî te ji min re pir balkêş bû : Tu dema du saetan bi kesekî re diaxivî te diazanî ji bo çi karekî dikare bi feydetir be. Ew hêza te ya teşxîsê ka kî ji bo çi û çawa dikare pêş bikeve, ji min re balkêş bû. Ji ber wê jî hingî an jî di wan salên ku hûn berpirsyar bûn kar û xebat pir pêşda çûn.

E. Çadircî: ( bi ken bersivê dide): Elbete evîna mirova ji bo karekî hema di hêz û çavên wan de jî tê xuyanê. Te bixwe jî pir hewil da ku karên baş bikî. Îmkan jî îmkanên gelê Kurdin û keda me teva ne…

_ Kovara Huner û ew êdîtoriya wê ku bi pêşniyara we ez jêre hatim hilbijartin, boy min mîdaleke îftixarê bû. Ez wan roja qet ji bîr nakem. Ew îmkan bûn sedem ku ez rêyeke baş li ber piyên xwe bibînin û pêşde biçim.

E.Çadircî: Raste … lê me xwest em karekî nû bikin û di kovara Huner de jî piştre hat dîtin ku arşîveke dewlemend ji jiyan û fotoyên hunermendên mîna Kawîs Axa, Meryem Xan, Mihemed Arifê Cizîrî, Elî Merdan, Qadir Dîlan û… gelek kesên din hebû. Ev bitaybetî jî ji me Kurdên bakur re tiştên nû bûn. Ji ber wê jî zû ji aliyê gel ve karên wiha dihatin şopandin. Gelek cara min li televzoyonê temaşe dikir û ew bernama Navdarên Kurd didît, tev bernamên xweş bûn. Di halekî wiha de min di dilê xwe de digot:” welahî xuyaye ku me karekî baş kir û hevalê Kakşar çûye TVyê û ewqasa berhem derxist, ewqasî bername çêkirin ku tev jî dimînin ji dîroka me re…”

_ Elbete ger piştgîrî û îdeyên we nebûna, tehmûlkirin hingî hinekî ji min re zehmet bû…

E. Çadircî: … min rewşenbîrî û siyaseta partiyê zanîbû, Kurdînî tenê di bin sîya partîtiyê de nameşe, gerek em tiştekî netewî bikin. Min ev rastî baş dizanî. Ji bo vê meselê jî min xwest em hinek pêngavên nû hilînin. Nimune: Hingî hunermend Şivan Perwer hinekî aciz bû, lê ez bixwe çûm û pêre axivîm. Em bi dirêjî pêre axivîn û min jêre got:” Kek Şivan were nava vê hereketê jî, tu hunermendekî netewîyî, were cihê xwe bigire û qe nebe bila ev sarbûna di navbera me de ji holê rabe.” Elbete li derdora me jî, hinek hevalên me jî digotin: yaw… heval ev çiye, çawa dibe?”, lê me jî digot:” Hevalno ev insan insanên mene, inasnên Kurdin, em ji wan re bêjin dûr bikevin ji me, dujimin yê feydê bistîne û ev jî zirarê, çima karekî wiha çêbibe?... yanî feydê dostaniyê ji feydê dûrketina heta Kurdekî jî pir zêdetir e.” Ji mere di şert û mercên wiha de hesûdî û reqabeta ku li dijî berjewendiyên netewîye, zirarê tîne, feydê nade me. Lê hinek kes hebûn ku li dijî çalakiyên wiha bûn.

Weke din jî li ewropa çiqas rewşenbîr hebûn ez bixwe bi taybetî bi wan re eleqedar dibûm, diaxivîm, munaqşe û axaftinên dûr û dirêj di navbera me de çêdibûn. Çi îmkanên ku pêwîst jî bûn, diketin xizmeta wan. Lê tev ji ber evîna Kurdayetiyê bûn, mesela navê min an jî navê hevalekî din nebû, wezîfeyên me ew bûn ku di hemû waran de em yekîtiyekê di navbera hemû çînên civaka xwe de durist bikin. Daxwaza me tenê ew bû ku ji Kurdînyê re feydek hebe. Ew rewşenbîr bên û bi hevre bibin dengê gelê xwe. Xebatên kolektîv biken. Elbete bi van bîr û ramanên wiha re hingî li Ewropa gelek tiştên baş jî derketin holê. Di qadên hunerî, rewşenbîrî, nivîskarî û şêwekarî, yekîtiya ebûqat û mamostayan û gelek sazî hatin durist kirin. Rewşenbîra cihê xwe girtin û gelek kesan keda xwe jî dan, berhemên xurt derketin… rastî jî demeke serkeftî bû. Mesela romannivîsê Kurd birêz Mehmet Uzun jî hingî ji me dûr bû. Min bitaybetî du-sê rojên xwe dan û em bi hevre rûniştin û pir axivîn. Me got ew insan nivîsakarekî baş e, pênûsa xwe pir bihêze û di nava Kurd û biyanîyan de binav û deng jî bûye. Lê ger wisaye ev mirov çima ji me dûr bikeve?!! Me biryar da ku em pêre biaxivin û ew jî di nava bizava gelê xwe de cihekî bigire. Gel dixwaze wî jî di TVya xwe de bibîne, qet nebe sarbûn ji holê rabe. Berê ji me dûr bû, sar bû û hevalên me jî hinekî bi giranî diçûne ser û gelek tişt li dijî wî digotin, lê me got:” wisa nabe, M.Uzun nivîsakarekî başe, ewqas jî nav û dengê wî mezin bûye, çima sarbûn di navbera hereketa me û wî de çêbibe?! çima em ewqas li dijî herin ku bandora xwe li ser wî çêbike?” Belkî ji Kurdînyê re hinek tiştên din yên hê baştir bike, lê ew engel pêşberî wî digirin. Rastî jî bi van hîvî û daxwazan em hatin ba hev û ew sarbûna di navbera me de rabû. Mêrik di qada nivîskariyê de xwe îspat kiriye û karê xwe dizane. Ji bona wê jî du-sê roja em bihevre rabûn û rûniştin û me munaqişên dûr û dirêj kirin. Bes bo zanîna we: hingî jî hem ji derdora me û hem jî rewşenbîrên din jî ji bo karên wiha gelek li dijî min derketin. Elbete ew welatparêz û mirovên hêjane, lê kirin qêrîn û gotin:” tiştekî wiha qet û ticarî nabe, eger tiştekî wiha bibe em diçin mala xwe, tu tiştekî gelek xerab dikî, nebaşe bo te jî bo partiyê jî…”. Baş tê bîra min gelek zexta rûhî û derûnî hat ser min, lê min got:“ Ez tiştekî guhdar nakem, çimkî tiştekî başe û emê ji hereketa xwe re bikin.” Rastî jî min bi van hemû astengiyan re xebateke wiha da meşandin û berhem jî piştre xuyabû. Dema em bi rêzdar M. Uzun re axivîn ew jî gelek bi têgihîştinî nêzîk bû. Di dawî de ew sarbûn ji holê rabû, dostanî gelekî pêş ket, hat Med Tv û di çendîn programên baş de beşdarî kir. Ji bo diyaloga aştiya ya di navbera Kurd û Tirkan de gelek hewil dan û ji çareserkirina pirsgirêka Kurd bi rêyên aştiyane pir têkoşan kir. Ji bo hereketa me jî çi ji destê wî hat xwest bike û hewldanên wî netîce jî da. Di dawiyê da ji van dostanî û diyaloga di navebera me û wan de tişên baş ji gelê Kurd re derketin.

Ti bixwe jî dizanî hingî gelek hunermend jî hebûn ku li vira naxwazim navê wan bînim, me digot bila werin û wek hunermend xwe îfade biken, ew îmkanên partiyê ne îmkanên babê kesîne, îmanên gelê mene, îmkanên şehîdên mene û ger hunera wan heye bila werin bi îmkanên partiyê û gel xwe pêş bêxin. Birastî jî me hinek îmkan dan û ew jî hatin û pir jî pêşde çûn. Ger ne wisa bûya niha ew li dûrî hereketê diman û kî dizane belkî di kuşekê de diman û kî dizane li kû dimirin û xelas dibûn. Lê niha bûne navdar û qimetê wan li her çar perçên Kurdistanê tê zanîn. Yanî çima ez dixwazim vê bêjim, çimkî birastî nêzîkbûneke fireh lazime, dema ku nêzîkbûn teng be mirov nikare hem ji hereketê û hem jî ji Kurdîniyê re karekî bike. Jiyan jî bi nêrînên teng nikare dewama xwe bike. Min li bakur di nava partiyekê da karên wiha kirin û li Ewropa jî di nava parçên din de bû, kongira netewî ji her çar perça bû û nunertiya hemû Kurda îfade dikir. Yanî me xwest armancên netewî di çarçova KNKê de bi dest bêxîn, lê ne ji bo partiyeke taybet belkî ji hemû gelê Kurdistanê re. Elbete niha jî gere hemû tişt û ji her hêlê ve netewî be. Ne tenê di qadên hunerî, siyasî û rewşenbîrî de, belkî di qadên leşkerî û siyasî û hema di her hêlê de gereke armanc û karên me netewî û çarperçeyî bin. Yanî her tiştê ku di berjewendiya gelê Kurd de be, gereke em bêxin piratîkê û piraktîze bikin û li ser vê bingehê em van armancên han bêxîn pêş. Elbete ji destpêka hereketê heya niha serok Öcalan xwedî nêrîn û nêzîkbûneke wiha ye. Yanî yekîtiyeke netewî li pêşiya hemû tiştekî ye. Ji destpêkê gav bi gav ev îdeyên wiha di hereketê de kirin hakim û meşandin. Yên ku ji van armancên serok baş fam kirin, ev tişt ji xwe re kirin kar û li gor vê siyasetê gavên baş avêtin, netîce jî standin. Lê hinek jî elbete hebûn ku ev armancên serok tehemûl nedikirin, hêriş dianîn, bi awayekî berfireh nêzîkî ramanên wî nedibûn an jî perçetî dikirin. Elbete kesên wiha netîce jî negirtin.

Li ser vê esasê ez pir xebtîm ku ramanên serokatiyê û partiyê di piratîkê de jî cî bi cî bikim.

_ Di kar û xebata we de ez hertim serkeftinê dixwazim…

E. Çadircî: Sipas bo we jî. Hîvîdarim ku em tev di xizmeta doza gelê xwe de bin. Serkeftin ji were jî.

1.    Benavok gundekî qeza Şemzînan li wilayeta Colemêrgê. Dikeve herêma ku eşîrtea Gerdî têda dijîn.

2.    Bestler an jî Besta: Herêmek li Botanê û herwiha navê gundekî li nêzî Silopî.

çapkirin