Droka kar xebata rojnamevaniy di Rojhilat Kurdistan de

                    Kakşar OREMAR,  navdarenkurd@hotmail.com , 20.04.2003

                    Destpk:

              Gel Kurd di her pereke Kurdistana mezin de, li gor derfetn ku jre afirne, di hem warn siyas, civak and de pngavn pşden avtine.

                    Yekemn rojnameya Kurd di Rojhilat Kurdistan de di ax serhildana lder navdar Kurd Simkoy Şikak li paytexta desthilatdariya w(bajar Urmiy) hat weşandin. Hinek jder didin diyarkirin ku li sala 1908an de ax ku agir şoreşa Simkoy Şikak li dij desthilatdarn ran germ gor b, Eblrezaq Bedirxan rojnameyek bi herdu zimann Kurd Tirk ku nav w (Kurdistan) b, li bajar Urmiy diweşand. L pişt ku Ebdulrezaq Bedirxan ji aliy Rusan ve bi dl ber bi Rusiya Qeyser ve hat drxistin, serok Kurd Simkoy Şikak ji rewşenbr Kurd (Mihemed Turcanzade) dawakir ku weşandina rojnameya Kurdistan berdewam bike. Weşandina rojnameya Kurdistan heya sala 1914an li bajar Urmiy berdewam b. Hinek jdern din j didin xuyakirin ku Kurdistan ziman hal rew şoreşa Simkoy Şikak b di hem hejmarn rojnam de xeber neyn wan şern ku di navbera şervann Kurd artşa dewleta navendiya ran de diqewimn, di nava rpeln rojnam de cih digirtin.

                    Li gor brannn Mihemed Turcanzade, Simko berevaj w hind ku hinek Panranstn nifşparz pnsfiroş w mna mirovek rgir xwnrj didin nasandin, mirovek pşkeftinxwaz b ku ji netewa xwe re azad dewletek serbixwe dixwest. Mihemed Turcanzade dide diyarkirin dema ku Simko yekemn hejmara rojnama Kurdistan dibne, lreyek zr davje ser rojnam mna xelat pşkş dike, ji bo ku hem axa begn derdora w j v kar drok y nivskarn Kurd teşwq bikin biqedrnin. W roj di ry Simko de şah dilxweşiyek mezin dihat dtin mirov pdihesiya ku ew di karek drok de proz bye. Herwiha Simko şoreşa w b sedem ku yekemn xwndingeha bi ziman Kurd j di sala 1913an de li bajar Xoy b damezrandin zarokn Kurdan bi ziman xwe y zikmak tde ders bixwnin.(1)

                    Di rojhilat Kurdistan de li gor jdern drok derketina rojnama Kurdistan pngava yekemn e ku pişt derxistina rojnama Kurdistan(ya Mqdad Bedirxan) di sala 1898an li Qahir daye weşandin, hatiye avtin.  

                    Rewşa and kar Rojnamevan beriya damezrandina komar di ax Komara Demokratka Kurdistan da.

                                        (22.01.1946 li Mihabad)

                    Pşewa Qaz Mihemed mirovek rewşenbr li gor pvann rewşenbrya w dem di war civak siyas de şehrezayek pir hosta b. Dema ku di droka azadxwaziya netewek de serokek şiyar agehdar li ser rewşa chan, kar bar welat wan bigire dest xwe, civak j bi hizir ramann w, t avdan dikare ji hem aliyn xwe ve pş bikeve.

                    Ji bona w j di ax yazde meh end rojn ku komarek demokratk bi serokatiya Pşewa Qaz Mihemed li pareke axa rojhilat Kurdistan hat damezrandin, li rex pşkeftinn siyas, abor civak njenyeke drok j ket nava can rojnamevaniya Kurd.

                    Pwste b gotin ku ber damezrandina komar li nva sala 1943an kovara (Nştiman) ku br rayn Komeley Jiyanewey Kurd(J.K) belav dikirin bi awayek nihn li bajar Tebrz hat weşandin li herma Mukryan di nava endamn J.K da dest bi dest digeriya. Nştiman kovareke edeb, civak siyas b ku meh carek dihat weşandin. Mamosta Ebdulrehman Zebh Mihemed Şapesend ji nivskar birvebern kovar bn. Heya Fbriya sala 1943an an j di serdema alakyn Komeley Jiyanewey Kurd de 9 hejmarn v kovar hatine weşandin pişt tkna komara Kurdistan mamosta Mihemed Şapesend li gund (Stek) y girday bajar Silmaniy hejmara 10mn j daye apkirin.(2)

                    Li Tehran bi destra Panranstn ku dil wan ji bizava netewya Kurdan dilerz, kovarek bi nav Kohistan hat weşandin ku durist li dij(hember) kovara Nştiman b pnsfiroşn mna Dr. Mistefa Erdelan(ji Kurdn Sin b) kovara Kohistan amade dikirin. Di Kohistan de li dij cudayxwaz, Kurdayet azadiya Kurdistan gotar nivs dihatin weşandin.

                    Herwiha li dij kovara Kurdistan ku Part Demokrat Kurdistan li bajar Mihabad dida weşandin, li Tehran kovareke din j bi nav Kurdistan ku ji aliy Kurdan btir bi nav(Kurdistan Taran) dihat nasandin, dihat weşandin. Dr. Sidq Moftzade Reşd Yasim di v kovara rejma ran de dinivsandin dixwestin Kurdan mna ran bidin nasandin damezrnern komar xiyanetkar dihesibandin.  

                    Nav kovareke din ya binav( Dyar Lawan ) ku bi ziman Kurd hatiye weşandin j beriya damezrandina Hizb Demokrat Kurdistan(KDP) komara Kurdistan heye ku yekemn hejmara w di pirtkxaneya (Siwas) li Ingilistan hatiye parastin.(3)

                    Beriya damezrandina komara Kurdistan, di sala 1945an de kovareke 30 rpel bi nav (Hawar Kurd) j hatiye weşandin, l nay xuyakirin ka ji aliy k awa hatiye amadekirin!!.  

                    Ji roja 25 Gelavja sala 1945an heya tkna komara Kurdistan ev kovar rojnameyn jr hatin weşandin ku piraniya wan li paytexta komar (bajar Mihabad) dihatin weşandin:

                    Kovara: Kurdistan

                    Rojnama: Kurdistan

                    Kovara: Helale

                    Kovara: Girgal Minalan Kurd

                    Kovara: Awat

                    Kovara: Hawar Nştiman

                    Kovara Kurdistan br ramann hizb demokrat Kurdistan(KDP) didan xuyakirin kovareke edeb, civak siyas b ku her 15 rojan carek dihat weşandin. Di kovara Kurdistan de gelek endamn J.K endamn HDK bi nav nihn nivsn xwe diweşandin. Ev kovar bi serhev de 16 hejmar j hatine weşandin hejmara yekemn di 6 Desambira sala 1945an de li weşanxana Kurdistan li bajar Mihabad hatiye apkirin. Berpirsyar rveber kovar nemir Mela Qadir Muderis b ku pişt tkna komar j carna kovar bi awayek nihn hatiye weşandin.

                    Rojnama (Kurdistan) organa frmya Hizb Demokrat Kurdistan b herwiha rojnama resimya Komar b. dtor kovar Seyd Mihemd Hemd b rojname bi awayek rkpk hem rojn şem, duşem arşem dihat weşandin. Di serdema jiyana komar de ti rojname, kovar an j pirtk bi qas rojnama Kurdistan nehatine weşandin. Carna bi rya Kurdn ku hatin yna başr Kurdistan dikirin, ev rojname digehişte nava Kurdn başr j.

                    Rojnameya Kurdistan j mna siyasetmedarn Kurd gelek derbider kişandine, l jiyana xwe heya roja ro j didomne. Roja 10 Janiviya sala 1946an yekemn hejmara v rojnam hat weşandin heya şax ku komara Kurdistan hat hilweşandin, bi serhev de 116 hejmar j hatine weşandin.

                    Pişt w hinek ji endamn HDK ji zivistana sala 1948an bi qas 14 salan rojnama Kurdistan di rpelek de bi rojnama Azerbayican(organa frmiya Firqa demokrata Azerbayicaca başr-ran) re li bajar Bako didan weşandin. Yan rojnameya Azerbayican di ar rpelan de derdiket ku rpelek j tde bi nav rojnama Kurdistan dihat weşandin. Li Bakoy j di wan 14 salan de 1337 hejmar ji rojnama Kurdistan hatin weşandin.

                    Sala 1954an li ran derbeyek leşker b sedem ku desthilatdariya Dr. Mihemed Musediq azadiya br ramann serbest b berbendkirin desthilatdariya Mihemed Riza şah Pehlew bi hevkariya hzn biyan careke din b bi cihwarkirin. Hizba Tode hem partiyn din yn siyas hatin yasaxkirin. Ji ber van astengn siyas yekemn hejmara rojnameya Kurdistan di 25 Apirla sala 1954an de bi awayek nihn li bajar Tebrz di weşanxaneya Firqeya Demokrata Azerbayican de hat apkirin. L di w sal de ten 4 hejmar j derketin hejmara 5mn ber ku bigehe dest xelk, tev ketin dest polsn rejm.

                    V car berpirsyarn Hizb Demokrat Kurdistan cih rojnama Kurdistan veghaztin Ewropa. Şehd nemir Dr. Ebdulrehman Qasimlo bi hevkariya end hevaln xwe di Febrya sala 1965an de li bajar (Pirag) rojnama Kurdistan belavkirin. L v car Kurdistan bi nav organa navendiya Hizb Demokrat Kurdistan(ran) nedihat weşandin. Ji sala 1965an heya Siptambra 1970an 26 hejmar ji v rojnam hatine weşandin ku di rpeln mezin de dihat weşandin. Di roja ro de li rex rojnama Kurdistan gelek kovar rojnameyn din bi rya HDK.ran tn weşandin.

                    Rojnama Kurdistan di roja ro de him li Kurdistan him j li Ewropa bi du zimann Kurd Fars t weşandin ku organa komteya navendiya Hizb Dmokrat Kurdistan ran e. Heya roja ro (?) hejmar ji Kurdistan hatine weşandin. Hertim li ser berg yekemn y rojnama Kurdistan bi tpn Ereb wiha t nivsandin:"( Dmokras bo ran, Xudmoxtar bo Kurdistan)". Rojnama Kurdistan niha bi rya enternet di malpera (www.kurdistanmedia.com) j t weşandin.

                    Kovara " Awat " sala 1945an bi rya mamosta Mihemed Şapesend hatiye weşandin dtor kovar j ew bi xwe b. Awat kovarek civak, wjey zanist b ten s hejmar j hatine weşandin.

                    Di Marsa sala 1946an de komta HDK li bajar Bokan kovara " Helale " daye apkirin. Senivser w ronivs Kurd mamosta Hesen Qizilc b. Helale kovarek siyas, and gişt b ku di war siyas de br rayn HDK didan weşandin. Ten s hejmar ji kovara Helale hatine weşandin. Di v kovar de btir babetn edeb tn dtin.

                    Kovara " Girrgal Minalan Kurd " ji aliy karkern apxana Kurdistan li bajar Mihabad hatiye weşandin. Birver giştiy apxan nemir Qadir Muderis b ku dixwest li rex weşandina rojnama Kurdistan, ji bo zarokn Kurd j kovara Girrgal Minalan Kurd biweşnin. Li jr nav kovar di rpel yekemn de wiha hatiye nivsn:" Br kargeran apxaney Kurdistan". Di hejmarn du s yn v kovar de end dersn erdnigar ziman hatine belavkirin ku tde bi zimanek sade coxrafiya Kurdistan bi zarokn Kurd didin hnkirin.  

                    Ev cara yek b ku heya w dem di nava weşann Kurd de ji bo zarokn Kurd j kovareke taybet dihat weşandin. Ev di halek de ye ku heta di roja ro de j rewşenbr nivskarn Kurd ji bo karek wiha girng h j xemsarin bihayek giran nadin mediya zarokan.

                    Kovara" Hawar Nştiman " di 21.03.1946an de li bajar Mihabad ji bo ciwann Kurd hatiye weşandin. Li ser rpel kovar y yekemn wiha hatiye nivsandin:" Bilawkerewey br yekt cewanan dmokrat". Birveber kovara Hawar Niştiman Sidq Encr b ten hejmarek j hatiye weşandin. Di naveroka v kovar de br rayn Marksst tn dtin li jor nav kovar wiha hatiye nivsandin:" Basewad bixwntewe bo bsewad".(4)

                    Di rewş axek de ku komara Kurdistan di hem war aliyan de hatib dorpkirin, desthilatdarn komara Kurdistan di coxrafiya xwe de etmosfrek gelek azad afirandbn. Br, hizir   raman azad bn hem nn civak xwe di nava maleke azad serbest de hiss dikirin. Derfet mkan ji bo weşandina kovar rojnameyan di ax komara Kurdistan de pir km bn, l birvebern komar btir li ser kirina bingeha şoreşek rewşenbr zanist disekinn.

                    Di 330 rojn temen komar de ziman Kurd bi awayek fm ziman birvebirina destgehn komar b xwndin nivsandin j bi ziman Kurd b. Di qada nasandina drok wjeya Kurd de şehreza, nivskar helbestvann Kurdan dest bi kar vejandina drok, ziman, wje folklora Kurd kirin bo yekemn car koma şanoy j hat damezrandin. Herwiha istasyona radyoy j li bajar Mihabad hat damezrandin hem roj kar radyoy bi marşa netew" Ey reqib her mawe qewm Kurdziman..." destpdikir.

                    Bizava rewşenbr di ax komar de riheke n girt ber xwe. imk li her du bajarn Mihabad Bokan apxaneya bi nav Kurdistan hat damezrandin di w dema kurt da gelek kovar pirtk hatin weşandin.

                    Mamosta Hmin Mihabad ku ji aliy Pşewa Qaz Mihemed ve mna helbestvan mill hatiye bi nav kirin, derheqa bizava rewşenbr de wiha dinivse:

                    " Min di komisyona propagandeya hizb(HDK) de dest bi kar kir. Di hem weşann hizb(partiy) de min dest bi nivsn kir. Di rojnameya Kurdistan, kovara Kurdistan, Hawar Kurd, Hawar Nştiman, Girgal Minalan Kurd kovara Helale da min gotar helbest belav dikirin di mtngn hizb de beşdar dibm. Di komek de ku ji bo danana pirtkn Kurd ji xwindingehn Kurdistan re kar dikirin, endam bm. Endamn v komt weke ku di bra min de mane, Ebdulrehman Zebh, Hejar, Biraym Nadir, Dilşad Resl ez bm. Pşewa bi xwe end mamostayn şehreza j hevkariya me dikirin. Herend tukes ji me di v kar de bispor nebn, l ji ber ku me pir bi dilsoj kar dikir, ez di w baweriy deme ku pirtkn amadekir ku mixabin nehatin weşandin, xirab nebn...." (5)

                    Rewşa Weşana Kurd Pişt Tkna Komara Kurdistan:

                    Pişt ku komara Kurdistan tk, rojname kovarn jr bi away nihn an j bi izina dewlet hatine weşandin:

                    Rojnama Rga 1949: Sala 1949an mamosta Hesen Qizilc rojnama (Rga) bi awayek pir nihn da weşandin bi nav nihn y ( Pnaw) Xen Bilryan j bi nav nihny (Teymor) gotar tde nivsandine. Rga mna organa komeley jiyanewey Kurd hatiye weşandin.

                    Belavoka Rawj 1952: Bi awayek nihn ji aliy komeke siyas ve dihat weşandin nasnama v belavok xuya nne.

                    Rojnama Xornişn 1951: Heftename b bi du zimann Kurd Fars li bajar Tehran dihat weşandin. Birveber v rojnam Dr. Wekl Kurdistan b ji aliy hinek rewşenbr dilsojn ziman anda Kurdistan piştgr j dihat kirin. Ev rojname bi awyek frm azad dihat weşandin.

                    Kovara Bixistan 1952: Ev kovar ji aliy dara radyoya ran ve dihat weşandin Dr. Mihemed Mkir berpirsyar birveber kovar b.

                    Rojnama Roj 1967: Mna ku mamosta Cemal Xeznedar dide diyarkirin Roj rojnameyek siyas bye şehd nemir Silman Mon serok nivsnn rojnam bye. Ten du hejmar ji v rojnam hatine weşandin.

                    Belavoka Tşk 1966 1967: Sekerter giştiy KDP.ran birz Ebdulah Hesenzade di brannn xwe de derheqa v belavok de dibje:" Komta şoreş ya hizb demokrat Kurdistan ku kek Silman Mon j endam w bye, pirtkek bik bi nav Tşk weşand ku ji ber nebna destgeh apkirin ten end hejmar j hatine weşandin.(6)

                    Rojnama Kurdistan 1959: Birveber berpirsyar giştiy v rojnam Ebdulhemd Bedlzeman b. Desteya nivskarn v rojnam j: Dr. Mihemed Siqq Miftzade(dtor), Ebdulrehman Moftzade, Ehmed Moftzade, Şukrulah Baban, Abid Siracedn, Xosiro Şx Kanloy Mlan bn. Rojname her heft carek dihat weşandin naveroka w siyas, wjey, civak zanist b. Weşana v rojnam heya sala 1964an berdewam b.

                    Kovara Tkoşer 1972: Hejmara w ya yekemn di sala 1972an de hatiye weşandin. Weşaneke KDP.ran ye ku niha ji aliy komisyona siyas-leşkerya v party ve bi away werz t weşandin.

                    Rewşa Weşana Kurd Pişt Tkna Rejma Padişah(Pehlewyan):

                     Pişt ku hem geln ran bi hevre li dij rejma Pehlew ser hildan, piraniya axa rojhilat Kurdistan ket dest her du partiyn Kurdan KDP.ran Komel(şax Hizb Komonst ran li Kurdistan).

                    Kovar rojnameyn ku PDK dane weşandin wihane:

                    Kovara Pşewa 1979: Organa KDP.ran li bajar Mihbad b. Kovarek mehane b ten 26 hejmar j hatine weşandin pişt sala 1983an ku komara slam Kurdistan dagrkir, nehatiye weşandin.

                    Kovara Deng Jinan Kurdistan 1979: Li bajar Mihabd ji aliy şax yektiya jinn Kurdistan li v bajar hatiye weşandin ten 2 hejmar j hatine belavkirin.

                    Kovara Hawar Nştiman 1979: Organa rxistina ciwann PDK.ran b ten 3 hejmar j hatine weşandin.

                    Kovara Deng Kurd: Komta PDK li bajr Tehran dida weşandin. Ji bihara sala 1979an Deng Kurd bi awayek nihn li weşanxann bajar Tehran dihat weşandin. Di Gelavja sala 1979an pişt ku bi endn şern giran ertş pasdarn ran nekarn li hember Kurdan biserbikevin, dktator qesab azadxwazan Aytulah Xumyn li dij şoreşa netewa Kurd di 19.08.1979an de chad(zibare) da lankirin kovar j pişt ku 5 hejmar j hatibn weşandin, ji weşandin sekin. Pişt v biryara hovaneya Xumyn, Sadiq Xelxal mna xlamek ku ji bo kiryarn hovane ti sinor ji xwe re nas nedikirin, bi hizaran ke, xurt azadxwazn Kurd bdadgeh kirin, golebaran kirin.

                    Kovara Şehd 1979: Organa komta bajar Ban ya girday KDP.ran b. Heya sala 1981an kar xwe y weşandin domandiye.

                    Kovara Zaniyar Pşmerge 1979 1980: Ji aliy komta KDP.ran li bajr Sine hatiye weşandin ten 4 hejmar j hatine weşandin.

                    Kovara Gelawj 1980: Ji aliy Yekt Lawan(ciwann) Dmokrat Kurdistan.ran ve li bajar Mihabad hatiye weşandin.

                    Kovara Deng Lawan 1980: Kovarek mehane Organa Yektya Ciwann Demokratn Kurdistana ran b li Mihabad dihat weşandin.

                    Kovara Nekeroz 1981: Komta PDK li bajar Seqiz diweşand nz deh hejmaran j hatine weşandin.

                    Kovara Kleşn 1981: Komta PDK li bajar Şino belav dikir. Hejmara w ya yekemn bi nav (Rendul) piştre hem hejmarn din bi nav Kleşn hatine weşandin.

                    Kovara Yekt 1981: Kovarek mehane b komta PDK li bajar Nexede diweşand nz 10 hejmaran j hatine weşandin.

                    Kovara Riwangey Lawan 1981: Organa Ciwann Demokrat Kurdistan ran li bajar Ban b. L piştre li ser biryara PDK bi nav Lawan hatiye weşandin.

                    Kovara Lawan 1981: Organa komta birveberiya Yekt Lawan Dmokrat Kurdistan ran diweşand. Heya sala 1993an 56 hejmar j hatine weşandin.

                    Nenameya Piling 1982-83: Komta PDK li bajar Pranşar belav dikir ten 6 hejmar j hatine weşandin. Di v nenam de cinayetn rejma slam li girtgeh, bajar gundn Kurdistan alakyn pşmergeyn PDK dihatin weşandin.

                    Kovara 26 Sermawez 1984-87: Kovarek werz Organa komisyona Pşmergeyn PDK.ran b. Pişt ku nav komisyon b bi komisyona siyas-leşker, ev kovar j b bi organa komisyona siyas-leşker ya PDK.ran.

                    Namlka Komel 1985-86: Di v namlk(resal) de raportn kar tkoşana ew beşn girday komisyonn civak mna para hnkirin, rewşa girtgehan, nexweşxane, r jiyana şehdan cih digirtin.

                    Namlka Ararat: Ji aliy komta Ararat ya PDK li bakur rojhilat Kurdistan(herma Kirmanc nişn) dihat weşandin ten 4 hejmar j hatine weşandin.

                    Namlka Terexe: Ji aliy komta bajar Bokan ya girday PDK.ran hatiye weşandin kar w y weşandin zde dewam nekiriye.

                    Pişt ku Rberayet Şoreşger ji Hizb Demokrat Kurdistan ran cuda bn, ji sala 1988an heya sala 1997an birvebern v partiy j rojnamek du kovar di nava gel de belavkirin:

                    Kurdistan Juyya 1988(dewra sşyemn): Organa navendiya "Hizb Dmokrat Kurdistan ran, rberayet şoreşgr" b. Ji Juyya sala 1988an bi awayek mehane hatiye weşandin heya Dsambira sala 1996an 80 hejmar j hatin weşandin. Pişt ku di Janviya sala 1997an de her du bizav( PDK PDK.Rberayet şoreşgr) bn yek ev rojname j sekin.

                    Kovara 26 Sermawez 1988: Di ax 9 salan de ku Rberayet şoreşger ji PDK.ran cuda bib 20 hejmar ji v kovar hatin weşandin hejmara w ya yekemn di Maya sala 1988an de hatiye belavkirin.

                    Kovara Riwangey Lawan 1989: Bihara sala 1989an ji aliy Rberayet şoreşger ve hatiye weşandin heya havna sala 1993an deh hejmar j hatine weşandin.

                    Rojname Kovarn ku ji Aliy Hizb Komonst ran(Komele) li Kurdistan hatine weşandin:

                    Komele btir li başr rojhilat Kurdistan aktve bi serhev de kovarek rojnamek weşandine:

                    Rojnama Pşrew 1984: Organa navendiya Komel ye her meh hejmarek j t weşandin. Pşrew niha j t weşandin nz 100 hejmaran j hatine belavkirin. Weşandina w niha j berdewame.

                    Kovara Pşeng: Heya sala 1982an ji aliy para edebiyat hunerya karkern Komel ve dihat weşandin.       

                    Weşann rxistina (Xebat) rxistina (Xebat Şoreşgr):

                    Kovara Tkoşan: Organa navendiya rxistina Xebat(Rxraw xebat netewayet slam Kurdistan) e hejmara w ya yekemn sala 1985an hatiye weşandin. Kovareke din j dsan bi nav Tkoşan li sala 1985an hatiye weşandin, l organa rxraw Xebat Şoreşgr bye heya niha 45 hejmar j hatine weşandin.

                    Kovara Bstan 1992: Kovareke siyas, ol, and civakye ku ji aliy komisyona weşan propaganda rxistina Xebat Şoreşgr Kurdistana ran hatiye weşandin. Wisa xuyaye ku niha nay weşandin.

                    Rojnama Yekt 1992: Organa "Yekt şoreşgran Gel Kurdistan" b. Hejmara w ya yekemn di Marsa 1992an de hatiye belavkirin heya sala 1996an 26 hejmar j hatine weşandin.

                    Kovara Helmet 1994: Organa navendiya şiwra merkeziya Kurdistana ran ye heya sala 1998an 17 hejmar j hatine weşandin.

                    Kovara Tiroske 1979: Pişt ku şoreşa geln ran li sala 1979an proz b, Kurdn bajar Tehran ev kovar dane weşandin. Kovarek mehane b bi ziman Fars Kurd gotar tde hebn. Pişt şer li dij doza Kurdistan ku Xumyn li dij Kurdan chad da lankirin, ev kovar j ji weşan ket.      

                    Kovar Rojnameyn Ku Di ax Desthilatdariya Komara slamya ran Bi Izina Dewlet Hatine Weşandin:

                    Pişt ku rejma Xumyn bi awayek dktatorane li hem ran desthilatdariya xwe damezrand, kovar rojnameyn jr ku tev li jr kontrola beşa parastin(istixbarat) tn weşandin, l hinek ji wan j hatin girtin:

                    Kovara Girşey Kurdistan 1981: Mamosta Mela Mihemed Salih brahm dtor kovar b naveroka w edeb, drok ol b. Ji ber sedemn siyas madd ten 9 hejmar j hatine weşandin.

                    Kovara Sirwe 1985: Kovarek wjey and ye. Bihara 1985an mamosta Hmin Mihabad di weşanxana Selaheddn Eyyb da dtor w b heya niha zdetir ji 200 hejmarn w hatine weşandin. Bi her du zaravn  Kurmanc Soran t weşandin. dtor kovar niha mamosta Ehmed Qaz ye.

                    Kovara Girgal 1979: Sala 1979an bi xebata Mihsin Şasiwar hatiye belavkirin li bajar Kirmaşan ten  du hejmar j hatine weşandin.

                    Kovara Awne 1989: Kovarek and, wjey civak ye du mehan carek t weşandin. dtor kovar Seyd Mihemed El awiş ye. Di hem hejmaran de para dawiy bi ziman Fars t weşandin, l babetn w tev li ser drok, wje jiyana Kurdanin.

                    Kovara Amanc: Kovarek b ku ji aliy Yektya Birayn Mislman bi herdu zaravn Soran Kurmanc dihat weşandin. Tde ji bo zarokan j kovareke bik bi nava (Amanca Zarokan) j dihat weşandin.

                    Rojnama Awyer 1996: Her heft carek bi ziman Kurd Fars li bajar Sine t weşandin heftenameyek rewşenbr, huner civakye. Sernovser w Behram Weldbg b ku niha li ensttya Kurd li Tehran berpirsayr giştye. Ev heftename ji aliy waly wilayeta Kurdistan li bajar Sine t weşandin.

                    Kovara Tavge: Kovara encumena Mulew Kurd e ku li bajar Sine t weşandin bi hevkariya şiwra nivskarn Kurd li bajar Sine t apkirin. Heya niha end hejmar j hatine belavkirin.

                    Kovara Zwye 1997: Kovareke taybetye ku encumena wjey andya bajar Seqiz diweşnin li jr avdriya dara ferheng rşad slamya bajar Seqiz di form pirk de belav dibe.(7)

                    Rewşa Kovar Rojnameyn Kurd Pişt Hatina Mihemed Xatem(Serkkomar ran y Niha):

                    Pişt ku Mihemed Xatem di sala 1997an de bi dirşmn reformxwaziy b serokkomar dewleta ran, Kurdan her pnc wilaytn rojhilat Kurdistan( Urmiye, Sine, Kirmaşan, lam Loristan) j bi germ di hilbijartinan de beşdar kirin. L Xatem peymann xwe bi cih neann ji bona w rewşenbr xwendevann Kurd ji bo bilindkirina deng xwe li zanistgehn hem ran Kurdistan kovar mehnameyn cur bi cur weşandin ku hinek ji wan h j berdewamin hinekn din j ji ber sedemn siyas, madd nebna mkann belavkirin, d nayn weşandin.

                    Balkşe ku di tevaya van kovar rojnameyan de piraniya babetan li ser droka serhildann her ar pern Kurdistan, rewşa siyasya bizav partiyn Kurdan li hem Kurdistana mezin, rewşa zarokan bi gişt zarokn Kurdistan bi taybet, civak genc, hevpeyvn bi nnern bajarn rojhilat Kurdistan re, daxwaza reforman, belavkirina narkotk(tiryak, heşş hiroyn) di nava ciwann  Kurd de ku para istixbarata komara slam v kar dr ji exlaq mirovanetiy dikin  ...hwd tde hatine weşandin. Bi rya van kovar rojnameyan mirov pdihese ku rewşenbriya siyas civak di rojhilat Kurdistan de gehiştiye pileyeke pir bilind. Pwste b gotin ku bandora şoreşa bakur Kurdistan bizav xizmeta ziman rojnamevaniya başr Kurdistan li ser van liv lebatn Kurdn rojhilat Kurdistan diyarin. Hereketa bakur Kurdistan kar di van 20 saln derbasby de pirsgirka Kurd bi raya hem cihan bide pejirandin yekemn bizava Kurdistanye ku ji hem devern Kurdistana mezin endamn w hene. Dewleta hermya başr Kurdistan j di war ragehandin, avedankirin hem warn din yn siyas, civak rewşenbr de guherandinn bingehn di v pera welat me de pkanne bandoreke rasterast li ser Kurdn rojhilat Kurdistan kirine.

                    Nav kovarn ku hatine weşandin an j hinek ji wan hn j tn weşandin, evin:

                    1. Pyik_ Kurd Fars( Zanistgeha lam), 2. Rave( Zanistgeha Tehran), 3. Roja N ( Zanistgeha Urmiy), 4. Riwange( Kolca nujdariy_tib_ li bajar Tebrz), 5. irke( Zanistgeha Meşhed), 6. Tirfe( Zanistgeha Erak), 7. iya( Zanistgeha Isfehan), 8. Jiwan( Kolca nujdariy li bajar Sine), 9. Awat ( Zanistgeha Ehwaz), 10. Kirmanc( Zanistgeha Meşhed), 11. Agir( Zanistgeha Zabul), 12. Zlan( Zanistgeha Urmiye), 13. Zayele( Zanistgeha Tebirz), 14. Zirbar_ Kurd( Merwan), 15. Kovara Mihabad( Mihabad), 16. Srwan( Zanistgeha Sine), 17. Kurdistan( Ensttya Tehran), 18. Birske( Kolja njdariy li bajar Kirmaşan), 19. Beyan( Kolca Ebu El Sna li Hemedan), 20. Mkriyan(Zanistgeha azad li Mihabad), 21. Aso( Encumena edebya bajar Ciwanrud), 22. Sarj( Kolca nujdary li bajar Tehran), 23. Mange Şew( Zanistgeha Tebatebay li Tehran), 24. Wra( Zanistgeha lam), 25. Rawe( Zanistgeha Tehran), 26. Dahat( Bokan), 27. Hejaran( Zanistgeha Sine), 28. Soma( Zanistgeha Sine ), 29. Sinor( Zanistgeha Peyam Nur li Mihabad), 30. Mirgewer( Zanistgeha nujdariy li Urmiy) ...hwd.           

                    Pwste b gotin ku di naveroka tevaya van kovar weşanan de xwendevanen zanistgehan bi taybet gel Kurd bi gişt dawakarn refrandomne komareke demokratk dixwazin. Hinek ji van kovaran j li her ar pern Kurdistan digerin bigşt behsa w xeleka windaby dikin ku di navbera dewlet millet da wenda bye. Ji van kovaran gişkan (Rave) kovarek akademk zaniste (Riwange) j ji yn din Kurdistantire.(8)  
        
 

                    Tbn Jrnivs:

                    _1. a: Urmiye di ax şer cihan ye yekemn de(bi ziman Fars)_ Mihemed Temedun. M. Temedun herend nivskar neb l pişt tkna serhildana Simkoy Şikak brannn xwe nivsn tde behsa rojnamegeriya Kurd kiriye.

                    b: Brannn Mihemed Turcanzade bi nivsk.             

                    _ 2. Hevpeyvn bi mamosta Xen Bilryan re.

                    _ 3. Hevpeyvn bi mamosta Enwer Sultan re.

                    _ 4. Yan mirov xwende ji y nexwende re bixwne.

                    _ 5. Pşgotina dwana mamosta Hmin ya bi nav (Tark Ron) ku w bixwe nivsandiye.    

                    _ 6. Nw sede tkoşan_ Mamosta Ebdulah Hesenzade.  

                    _7. Rojnama Kurdistan hejmar 257( Organ Komtey Nawend Hizb Dmokrat Kurdistan ran).

                    _ 8. end hejmar ji van kovarn ku nav wan hatiye nivsandin min bi rya navnşann wan yn nternet xwendin end hejmar j mudrator bernameya iwar ira birz Hesen Qaz li Medya TV dan min ku bixwnim.

                    Tbnyek Taybet: Ber demek di Seher TV(Tilvizyona sataleigta ran) de bernameyek li ser droka rojnamegeriyaKurd di Rojhilat Kurdistan de hat weşandin ku di w bernam de bi ti awayek behsa rewşa rojnamevany di ax serhildana Simkoy Şikak serdema damezrandina Komara Kurdistan nehat kirin. Ten behsa w hind hat kirin ku komara slam ji bo rojnamevaniya Kurd wiha kiriye, wiha anye ... ten pesna xwe rejma dktatora slam dan. Min ev nivs ji bo w hind amade kir ku him bersivek be him j derewn wan btir bn kifş di ax nternet de j droka Kurdan bi şaşyn wiha eşkera, şaş nenirxnin.