Helbestvan Netew Daner Mara Ey Reqb

Yunis Ref Dildar 

( 20.02 bat .1918 Koy_ 12.11. 1948 Hewlr)

 Kakar Oremar

kakshar_oremar@yahoo.de

Her kes di jiyana v chan de bi kar xwe xebata ku daye meandin, t naskirin. Ger ew kar xebat bi kr ji geln civak re km-zde bi feyde be an j newarek huner proz be, d xwedy w j pre navdar dibe. Ew bi huner an j kar xwe di drok de dibe xwed navek bmirin.

Bo nimne: Selahedn Eyyb bi comerd ervaniya xwe, Pewa Qaz Mihemed bi cesart, zann berxwedana xwe, Leyla Qasim Mezlm Dogan bi canfday berxwedana xwe ya drok, x beydullah Nehr bi drbn siyasetmedariya xwe, Meryem Xan, Hesen Zrek M A Cizr bi deng hunermendiya xwe, Mamosta Premrd ar j bi sirda Newroz t naskirin.

Dildar evndar serxwebn serfiraziya netewa Kurd j bi helbesta xwe ya naskir Ey Reqb an j mara netewya Kurdan di nava hem Kurdn Kurdistana mezin de navek naskirye. Gelo Dildar kye jiyaneke awa derbs kiriye?

Rewenbr Azadxwaz Siyastemedar Ciwan

Yunis Dildar helbestvan ntimanperwer xwediy sirda (Ey Reqb) e. Mixabin ew km jiya di jiyana xwe ya exs da xwed qedereke re b. Bexteweriy ti car li deriy w neda.

Nav w y rastn Yunis Ref Dildar e. Kur Mehmd Mela Seide ku li Koy(bar Kurdistan) bi nav malbata Xadim Elsecadeyin tn naskirin. Nav dayika w j Zehwe Xrd Efend ye.

Yunis di 20. 02 bata sala 1918an de dema ku li Kurdistan giranyek mezin di rojeva jiyana xelk da b li bajar Koy hat din. Ji zarokatiy ew zarokek jr jhat b. Carna behsa hinek byern ax zarokatiy ji dayika xwe re dikirin dayika w j wiha jre digot: Role fikrit zor tje... emanet n le br mawe_ Lawo hizra te gelek bilind e, vana awa li bra te mane?.

Bel avn Dildar hertim li pey peydakirina rastiyan digern. H zarok b ku malbata wan ji Koy kokirin.

Dildar di temen ar saliy de nexweiyeke giran digire pit rabna ji nava nivnan j ji ber teisra nexweiy lal dibe. Bi awayek ku heya dawiya jiyan j ziman w hinek giran b nedikar ba biaxive.

Nexweiya Dildar demek li Kela Hewlr di bin avdriya doxterek da t areser kirin. Di derbar jiyana wan salan de Dildar di brannn xwe de wiha dibje: Tev ku em feqr di xaniyn kiray da rdinit j l qenaet razbn dirma me ya jiyan b. Ez li ser v qenaet hatim perwedekirin, min li cih irniya jiyan, tehl kiandin e... yan dikarim gelek bi hsan bi mercn jiyana xwe re, xwe rk pk bikim bi nexweiyan li hev bikem.

Beriya er chan malbata wan li bajar Koy dewlemend bn, l ji ber zor stemn leker kar bi destn dewleta Osman rewa aboriya Kurdistan tk b. Dildar di nava hejar xembariy da mezin dibe. Ew di brannn xwe de behsa hsirn dayika xwe dike ku ji bo biray xwe y damkir, dirijandin. Bi vre Dildar hd-hd derdn bindestiya netewa xwe j nas dikirin. Hikayet rokn Fatime Seyd(1) dayika w ya dilovan, Dildar dibirine nava deryayek kr ku bixwe re bifikre derdora xwe batir nas bike.

Beriya her xwndingehek w ji ziman dayika xwe dersn Kurdayetiy wergirtin. Berevaj piraniya zarokan Dildar ji bo yna xwndingeh digiriya hertim ji dayika xwe re wih digot:Ez j dixwzim mna hem zarokn din herim mekteb... hn ima min nanin dibistan?.

Sala 1926an dema ku ew ji Hewlr vedigern bajar Koy Cewad biray w ji ber nexweiyek dimire ji w sal pde j Dildar di sala 1927an de di temen 9 saliya xwe da dest bi xwndina xwe ya dibistan dike. Bi v re ew gehitib mezintirn xweziya xwe.

Sal derbas bn Yunis batir xwe nas kir. Di hundir mejjy w da oreek mezin bib. Hez dikir ku di nava kulanan de bazbide bi dengek bilind bje: Ez Kurdim, ez Kurdim....

V ore xirr xeyretek wisa mezin daby ku nedikar wesfa w bike. Xwenaskirina w ya yek Kurdbna w ya duy j ew hn b ku awa sileh bikar bne. Van du titan bi temam oreek gelek bihz di hizr ramann w da pkann. Gelo pirs di vir daye ka ima ek, sileh Kurdbn?! ima Kurdbn li gor pvann w dem ji Kurdek re girng b?

Belk sedemek ew b ku hing hissn netew mna ro ge bihz nebn. Kurd near bn ku ten bi er tifing hebna xwe mna netewek li hember hrn geln din biparzin.

 
Dildar Pirtk

Ji sala 1933an Dildar dest bi xwndina dwana Hac Qadir Koy kir qesdeyn arn mna Ewn, Rac, As Husn j dixwendin tev ezber dikirin. Pitre helbestn Wefay, Kurd, Bkes, Zwer Premrd j bi hrbn xwendin piraniya wan j ezber dikirin.

Herwiha Diladar li ser droka orea Firns, droka Ynan, Kurd Kurdistana Emn Zek Beg, Droka Mrekdarn Soran, Baban Mkriyan ya Seyd Husn Hzin ku bi ziman Kurd hatib nivsandin, dest bi lkoln xwndin kir.

Dema ku Dildar bi hrbn dwana Nal j dixwne d ir edebiyat di mejiy w de cihek taybet ji xwe re peyda dikin.

Bi v reng Hac Qadir Koy ew ber bi chana ntiman perweriy Nal j chana evn dildariy li p ber w vekirin.

Rojek w xwe mtihan kir ka dikare helbestek binivse an ne? W destpkir. Gelek westiya l di dawiy da helbesta yek li ser dayika xwe dan ku qesdeyek 15 beyt b. Bi v reng ew j ket nava chana helbestvann ciwan yn w serdem.

Aliyek din y jiyana Dildar hez alakiyn w yn ji bo gherandinn siysa civk ne. W gund li dij axayn miexwer vedixwendin dijberiy. L feqr cotiyar j bi xwe bawer nebn. Ev kar wan Dildar gelek andiye. Dildar li ser v taybetimendiya gundiyan wiha dibje: Ev bbaweriya han taybetmendiyeke di nava gel cahl nezan da, taybetiya ku mezintirn mkrobe di la mirovan da, di nava xwna v la da dij.

Dildar ba nn civaka xwe nas dike. Ji bona w j di derbar na hejar gundiyan da wiha dibje: Ger bi hrbn li kesayetiya feqr gundiyan binr, gelek titan y j bistn. Ber her titek div pre rast b, ji xeyn titn ku dibne dibihse, titek din di jiyan de nizane. imk nexwende nezanin. Di jiyan de h j di serdema andin da dijn bi zev, kevneop zik xwe ve pir girdayne. Hviya nkariy ji wan nay kirin ew bi av berjewendiyn git li ti titek nanrin... ev sedem bese ku tebeta arpyan bi wan re hebe....(2).

Yunis Dildar hebna xasiyet taybetmendiyn wiha di nava Kurdan de bi w sedem ve gir dide ku ji mjda crann Kurdan text tac wan y kiyan serbestiy ji hol rakirine bi rya serok eretn Kurd, xwe hevgirtina di navbera wan de ji hol rakirine.

Dildar ji zarokatiy heya roja ku wefat kir, hertim bi dell mentiq li pey bersiva pirsn xwe yn bdaw b. Carna di mizgeftan di nava feqyan da li ser nivj ola slam bi wan re diaxiv pirs ji wan dikirin. Ji wan re digot: we badet ewham deken, werin tmbigeynin ke dn iye.(3)

Ji ber van munaqie pirsyarn bdaw b ku mele feqyan thmeta kafiry didan pal w ew bi cehnem tehdd dikirin.

 

Dildar deyn W

Dildar bihayek giran dida xwndin zanist. W dixwest nav bajar Koy(bajar edeb huner) hertim di nava navan de zind bimne.

W hertim li ser bihay jiyana v chan wiha digot: Jiyan derfetek pir bihagiran bi qmete. Div em bi xem mej mijlkirin w ji dest nedn, imk ev jiyan careke din ji mere venagere...

Dildar xwndina xwe ya dibistan navn li bajarn Raniye Koy bi daw ann. Pitre xwndina xwe ya lsey j li bajar Kerkk bidaw an. S sal xwndina li Kerkk jiyan ramann w digherne. Li Kerkk digehije ser gopk iyay xemilandina hizr brn xwe. d ew di saln ciwaniy da j xortek xwn germ bi armanc e. Dildar ti rojek neb ku li ser evna welat xwe y bindest nee nava deriya fikr ramann kr dr. ahkarn xwe yn bmirin di wan salan de afirandin.

Sala 1937an dema ku Dildar h xortek 19 sal b bi komek ji xwndevanan re komela bi nav (Darker) damezirandin. Armancn danna komel siyas bn. Ji ber w j pitre nav komel kirin Hizb Hwa ku nemir Refq Hilm serok w y git Dildar j mna sekreter gitiy partiy hate hilbijartin. Hizba Hwa nekar zde kar xebatn xwe bidomne ji saln 40an pda hilwe. Dildar ciwan v car ber xwe da ramann Markszim mna mirovek eprew dest bi alakyn xwe yn siyas civak kir. Herend ew xwediy br rayn sosyalst b l endam ti part an j rxistineke siyas neb. Kovara Gelawj yek ji wan kovaran b ku helbestn Dildar bi berdewam tde dihatin weandin.

Dildar di wan salan de yek ji wan helbestvann ciwan b ku xwe ji Kilaszim dr dixist rbaza Romanszim di helbestn xwe de peyrew dikir.

Mirov dikare bje ku Dildar helbestvan veghastin b an j di helbesta Kurd ya n de helbestvan Herd mna dest rast y Goran Dildar j bi dest w y ep tn hesibandin(tn dayn).

 

Dirma Dildar ya Taybet

Dildar di rbaza jiyana xwe de xwed dirmek taybet b. W hertim wiha digot: Mademk ez Kurdim, div Kurd ji hem kesek zrektir batir bin.  

Gotineke wiha hesreteke mezine ku xweiyn xortekne ji bo pkeftin serkeftina gelek bindest.

Helbestn Dildar pirin, l di nava hem helbestn w de ira bi nav Ey Reqb ji tevan naskirtir e. Li rex hem berhemn w yn hja helbesta Ey Reqb bi tena ser xwe bese ji bo nasandin zindmayna nav xizmeta mamosta Dildar ku evndar serfiraziya netewa xwe b. Ew li dij ewsandina hem netewan b.

Ger jn Bot bi mara xwe ya Intirnational b naskirin, Dildar j bi helbesta xwe ya bi nave Ey Reqb tn naskirin.

Herend helbestn Dildar yn din j pirin piraniya wan j ji aliy huner waz ve ji w helbest dewlemendtir ptirin, l ji ber ku naveroka w helbest li ser ewsandina netew berxwedana Kurda ya li hember dujiminan e Dildar li ser v raya xwe pir bi srare, riheke nemir daye v helbest. Dildar ten dikare bi v helbesta xwe bibe bi Marslz netewa Kurd. imk Dildar kar mna nner nivek genc rolek bi kr fer bilze helbestn w mna irayek ryn tar ron dikin.

 

Dildar Parzvan

Dildar di jiyana xwe ya kurt da z di nava dil xelk re rt da cihek taybet ji xwe re vekir. imk w hertim xwe di eper na hejar ewsandiyn civak da didt pitgriya wan dikir. Sala 1940an li bajar Bexda kulca hiqq di sala 1945an de b parzvan. Dildar mirovek merd, cesr mal din li ba w bqmet b. Mna parzvanek bi ev rojan ji bo areserkirina pirsgirjn xelk di nava liv lebat da b by ku ji xelk dawa pere an j mafek bike. Ew mna parzer kesek lhat bi hz b. Yasanas b zagnn hiqq ba fm irove dikirin.

Ew bi re taziyn civak re b heya dawiy di parastina mafn wan de bi srar li kleka wan neliv.

Diladr h nezewicb l li gor gotina mamosta Mesd Mihemed ew evndar keek ya bi nav Behiye Ferecellah Kurd b. L li cem kes behsa v evna xwe nekiriye!!.

Dildar him di qada iyarkirina gel Kurd him j mina sekreter partiya Hwa xwed rolek siyas ye j. W hertim digot: Gel mna trimblekye ku blxr(ofr) nabizive.

Ji aliyek din j Yunis Dildar mna helbestvanek pkevtinxwaz ji her s qnaxn ir derbas bye. Yan di destpka helbestvaniy da bi helbesta kilask destpkiriye, pitre kete nava chana romansyet di helbestn xwe de i titn xweik efaf ku hebn, bikar anne. Ev bedew di helbestn( Law Kurdan, Ttnewan, Ey Kurd, Xendekey Bay, Gul Sor, Mindal Hwa Kurdistan) yn din de tn dtin. Pitre j dest bi gotina helbestn nayet kir tde li ser ewsandina gund cotyaran diaxive ka awa ji aliy axa begn Kurd ve tn ewsandin. Di helbesta bi nav Ttinwan de behsa ttinvanek dike ku awa bi zehmetek mezin ttin dine, pre diweste di dawiy da j ber ked xebata xwe ya end mehan pk bazirgann belaxr dike.

Di w serdem de karek wiha ji aliy Dildar ciwan ngehit ve xebatek pir girng e.

Ger ecela mirin derfet bida, Dildar y di chana helbesta Kurd de xwe bigehenda sere iyay her bilind.

Bihara sala 1948an rayedarn dewleta w dem ji Dildar dawa kirin ku bibe bi mdr herma Sengeser. Herend hing pejirandina karek wiha destkevtek mezin j b, l Dildar daxwaza dewlet nepejirand. Pitre parzvaniya fermandariya Raniy j red kir. Sedem j ew b ku Dildar ji xwe re nedij, belk hem wext heta can xwe j ji bo berjewendiyn nivn paeroj danbn.

Dildar li Kerkk xwndevan b. Sala pncemna amadey b ku ku bi nrnn xwe yn nitiman perweriy helbesta Ey Reqb afirand. Ev helbesta w j mna helbestn din heya radeyek bnav nan b, l pit ku di sala 1946an da komara Kurdistan hat damezirandin bi tewsiya Pewa Qaz Mihemed birvebern Komara Kurdistan awazek jre hat dann bi awayek frm mna Mara Netew di helkeftn mill da hatiye gotin. Dildar h sax b ku ev helbesta w mna Mara Netewya Kurd hat bi nav kirin.

Dildar bi helbesta xwe ya navdar (Ey Reqb) de mna wnekek wijdana civaka serdema jiyana xwe ye. Hissn w yn netew j di cewher v helbest da nasnameya Kurdpeweriya w didin xuyankirin.

Bel helbesta w ya her xweik xwe di Kerkk de ji dayik b li Mehabad b mara netewya hem gel Kurdistan.

 

Helbestn Dildar (ku destnivsa w bixwe bn niha j li cem birazyn w mane), pit saln dr dirj bi hevkariya biray w Mecd Ref nivskar hja Ebdulxaliq Ellaedn li sala 1983an hatin weandin. Beriya w dwana w carek li sala 1961an carek j li sala 1971an li apxaneya Kurdistan li Hewlr hatiye weandin.

Yunis Dildar ji temen 20 saliy pde brannn xwe nivsandine ku ten para yek ji fewtn rizgar bne du parn din dema ku ew h sax b, wenda bne. Mirov dikare bje ew yekemn kese ku dest bi karek wiha girng kiriye. Bel xweziya hem nivskar, hunermend rewenbrn Kurd bi girngiya karek wiha bizanin ew j mna Dildar brannn xwe ji bo nivn pit xwe binivsin.

 

Mirineke Xemgn

Demeke dirj b ku Dildar ji ber n Romatzim dil nerihet b, l li rex hem nerihetiyan dsan j kar xwe y wekalet didomand ji paeroj re pir bi hv b.

Di reweke wiha de barek din li ser miln w zde b: Dema Asef biray w j di temen 42 saliy da wefat kir, d berpirsyartiya zarokn mala bir w j ketin ser stoy w.

Roja 12 Mijdara sala 1948an Dildar dema ku li snemaya Hemra(li bajar Hewlr) mijl temaekirina filma Selahedn Eyyb b, ji ber a dil xwe ji snem derket, l ber ku bigehije nexwexan li nava kulann bajar bhi ket. Herkes texmn dikir ku ew ji ber vexwarinn elkolk bhi ketiye. Ji bona w j ew dereng gehandin cem doxtor. Dema ku end kesan ew gehandin wira j doxtor nbedar amade neb.

Bi v away Dildar ku di nava civata rewenbr siyastmedarn Kurda da kesek naskir b, by ku kes w nas bikin bkes xwed ber dilovaniya Xwed.

Yunis Dildar hem hza mk, dil ziman xwe di rya azad bexteweriya Kurdan de derbas kir. ira pirenga helbestvan me y mill di temen w y her ciwaniy da vemir.

Dildar di demsalek da ku mna dareke bi ber b, guln w dibikvn, jiyan tde ji nve pel didan, mixabin gula w ya ciwaniy hilwer ira jiyana w vemir.

Roja 12. 11 sala 1948an li bajar Hewlr axa mqedesa Kurdistan la w y paqij ji xwe re kirib mvan. Mvan ku xweziyn w pir bn, l hesreta w ya her mezin bna dewleteke Kurd bexteweriya gel Kurd b.

Cih daxbariy di vir daye ku di hemen sal da ji xeyn Dildar canemerg edb droknivs navdar Emn Zek Beg di 10.07.1948, Zwer helbestvan behredar Kurd di 10.11.1948an Fayq Bkes j di 18.12.1948an de koa dawiy dikin.

Jder Tbn:

(1). Jina ku di nava mala wan de mna xudamek dixebit Dildar mezin kiriye. Li Kurdistan ji wan jinan re dibjin dayn. Dildar di brannn xwe de li ser dayna xwe pir pir diaxive. W di torekirina Dildar de rolek mezin lstiye.

 

(2) Dildar ar oreger Kurd. Nsn Ebdulxaliq Ellaeddn

 

(3) Hn titn xiyal diperestin, werin min tbgehnin k ol iye?

 

Ey Reqb

Ey reqb her mawe qewm Kurd zuban
Nay rimn daney top zeman
 
me roley reng sor orn
Seyrke xiwnawye rabrdman
 
me roley Mdya w Keyxosrewn
Dnman aynmane ntiman
 
Kes nel Kurd mirdwe Kurd zndwe
Zndwe h nanew alakeman
 
end hezar lawan Kurd ner rer
Bn be qrban hemyan njran
 
Law sta hazir amadeye
Canfdane canfdane canfdan
 
Law Kurd helsane ser p wek dilr
Sa be xwn neq eken tac jiyan
 
Kes nel Kurd mirdwe Kurd zndwe
Zndwe h nanew alakeman

 

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org