anmeldung

Jiyana hunermenda canemerg Merziye Rezazî:

30 Sal Rêya Dijwar: Ji Pêşmergatîyê Heya Stranbêjîyê

Xeber gelek kurt bû:“ Merziye Rezazî jî xatir ji jiyanê xwest.!!!“.

Xeberek wisa nexweş di demjimêr 11.00ê sibeha roja yekşemê(18.09Rezber.05) da mejiyê min qifil kir. Gêj û heyran, min nedizanî çi bêjim û çi bikim. Dil nedixwest xeberekî wiha xemgîn bawer bikim, lê dema ku mamosta Necmeddîn Xûlamî(hevkar û hevalê Nasir û Merziyê yê salên dûr û dirêj) bi rêya telefonê got:“ Kakegiyan malman xera bû, Merziyeş çû…“ êdî xebera reş zû li her derê belav bû. Careke din gotina bav û kalan ket bîra min ku dibêjin:“ Mirin ji guhê mirov jî nêzîktir e.“

Sal 1998 bû. Merziye ji bo piştgîriya xebata siyasiya Kurdên bakurê Kurdistanê hatibû akademiya Kurdî li bajarê Nuess(Almaniya). Cara yekê min ew li wira dît. Bi rûxweşî û keneke sirûştî bersiva pirsên min da. Herçend demeke gelek kêm bû ku me hev naskiribû, lê wê wisa bi germî dan û standin bi me tevan re çêkir ku min hiss kir qey ev deh sale ez ji nêzve wê nas dikim. Cesaret û êşqeke mezin di çavên wê da diyar bû. Xuyabû ku hêvîyên wê pir û xwe ji rêvîngiya rêyeke dûr û dirêj re amade kiribû. Rêya ku têda armancên pîroz pir bûn.

Xweşsuhbetiya Merziyê nedihişt ku mirov dîwana wê biterkîne. Dema ku min jê pirsî: Tu çawa bûy hunermend û di rojhilatê da kê cesaretek wiha da te?..., wisa xuyabû ku min xemeke giran bi bîra wê aniye. Li min nêrî û wiha got:“ Ger tu bizanî ez heya vira çawa hatime, belkî bawer nekî…, lê min di çend qadan da şer kir. Adet û orfên civaka feodalîzimê tenê dixwestin ez di mitfaqê da bimînim. Serê xwe bilind nekim. Mêrsalarî, rewiştên paşdemayî di nava me Kurdan da û ji hemû derdekî nexweştir bi çavekî sivik li jinê nêrîn, û… tevan gelek ez êşandim. Heya min bi civaka mêrsalarî da pejirandin ku ez jî dikarim mîna jinekê di civakê da xwedî rolekî pozîtîv bim, sal derbas bûn. Gelek nexweşî hatin rêya min, ger ji tere bêjim bi rojek û du rojan bi dawî nabin qûrban…“

Biografî

Bi qasî 30 salan ji karê Pêşmerergatiyê heya stranbêjiyê Merziye li ser rêyeke dûr û dirêj meşiya.

Merziye Rezazî(Ferîqî) di 18ê. 05 Gulana sala 1958an da li bajarê Merîwanê(Rojhilatê Kurdistanê) di nava malbateke hejar da hat dinê. Malbata wan bi esilê xwe ji bajarê Sine ne. Hê zarok bû ku deng û awazên xweş(çi Kurdî an jî Farsî) mîna mêqnatîsekî bihêz ew ber bi xwe ve dikişandin. 8-9 salî bû ku di dibistanê da bi Farsî stranên hunermendên Îranî yên navdar dixwîndin. Ji lîstik û şanoyê jî pir hez dikir. Ji ber wê jî di nava mamosta û hevalên xwe da keçeke xoştivî bû. Çi minasibetên cejin û şahêyên ku di dibistanê da çêdibûn, Merziye têda beşdar bû. Dema zanî ku Fetane Welîdî bi zimanê wê yê zikmakî distire, stranên wê ezber kirin û xwîndin. Lê dema ku mezin bû û dengê wê kemilî, êdî di nava malbatê da jî kesî qebûl nedikir ku ew bistire. Ew li ser wan salan wiha dibêje:” Carekê xalê min ez xistim nava tenûra nanpatinê, kêm mabû ku ez ji germa bifetisim. Çimkî him cih teng bû û him jî xuliya hundirî tenûrê hê germ bû. Rojek berî wê nan têda hatibû patin. Sedem jî ew bû ku wê rojê min di dibistanê da bi dengekî bilind stran gotibûn. Xalê min ez ceza kirim û ji min xwest ku êdî nestirim...., hingî min zanî ku rejîmên dagîrker çi bi serê me anîne û çawa em di nava feqîriya çandî da dorpêç kirine...”

Salên desthilatdariya Mihemed Riza şahê Pehlewî rojhilatê Kurdistanê ketibû ber şilqên siyaseta serkût û asîmîlasyonê. Dema ku Merziye bi çavekî vekirî li derdora xwe nêrî, zanî ku dewleta desthilatdar ziman, çand û edebiyata Kurdî li her derê qedexe kiriye. Ji ber wê jî êdî bi zimanê Farsî nestirî û giraniya xwe da guhdarkirina stranên radioyaya Bexdayê. Li wira bû ku êdî Meryem Xan, Nesrîn Şêrwan, Eyşe Şan û Gulbihar jî bi rêya deng û stranên wan nas kirin. Ew têhinîya wê hindê bû ku li ser jiyana jinên Kurd yên stranbêj infarmationan kom bike û wêneyên wan jî bibîne.

Min carekê jê pirsî:” Merziye xanim di nava Kurdên me yên Soranî da çima jinên stranbêj kêmin?...”. Wê bi axînekê ku hizar kul û kovan têda xuyabûn, wiha got:” Ev pirs an jî êş ji temenê ciwaniyê riha min xistiye nava şikencê. Wijdana min jî gelek nerihete. Heya niha min bixwe jî sedhizar caran ji xwe pirskiriye ka gelo çima li bakurê Kurdistanê zêdetir ji 70 salaye ku jinên stranbêj hebûne, lê di nava me da kesî tiştekî wiha ji xwe re nekiriye kar? Lê di bersiva pirsa te da tenê dikarim vê bêjim ku kevneşopîyên civakî, ferhenga serdest ya dagirkerên Kurdistanê, siyaseta neyarên me û negehiştina Kurda di qada jiyana sosyal da, nehiştiye ku jin di vê qadê da liyaqeta xwe nîşan bidin. Lê ez soz didim ku di vê rêda heya dawiyê bimeşim û berhemên dîrokî biafirînim. Ezê vê valahiyê tejî bikim...”

Ji ber van nêrînên wê ye ku mirov dikare bêje: Merziye di rojhilatê Kurdistanê da yekemîn jina Kurd bû ku huner û strangotin ji xwe re kiribû karekî sereke. Herçend beriya Merziyê gelek jinên mîna Menîc Heyran, Gîtî Bêhiştî, Şehîn Talbanî, Îran xanim Mocered, Fetane Welîdî û çend kesên din jî hebûn ku dengê xwe gehandibûn guhê xelkê, lê zû ji qada hunerê derketibûn û kesî nedizanî li kûne û çima rêya xwe nedomandin!.

Merziyê ji zarokatiyê destpêkir. Evîna hunerê mîna agirekî êşqa wê gortir kir û weke tiştekî cewherdar kete nava xwîna wê. Dema ku bû ciwan, doza Kurdistanê jî naskir û zû pêhesiya ku rejîma Pehlewî dijberên azadiya bîr û rayên Kurdayetiyê ye. Çalakiyên xwe yên siyasî destpêkirin. Xwîndina xwe ya destpêk û navendî li bajarê Merîwanê bi dawî anî. Li Sine xwîndina xwe ya di warê hînkariyê da bi dawî anî. Bû mamostaya dersbêjiyê û di gundên herêma jiyana xwe de dest bi dersgotinê kir. Di nava civaka gundiyan da bêtir bi kurahiya êş û elemên Kurda hesiya. Ji ber wê jî şev û roj dixebitî ku sewiya xwîndinê di nava zarokên Kurda da bibe serî. Ji keç û jinên Kurd re behsa rolê jinê dikir. Dixwest wan ji rewşa rastîna jiyanê aghedar bike, lê derdên giran ne yek û hiza bûn....

Sala 1977an bi koma( Korî Mûsîqay Sine) re dest bi xebatê kir û çendîn cara li pêşberî gel dest bi strangotinê kir. Careke din vegerî Merîwanê û li gundekî derdora bajar dest bi dersgotinê kir. Piştî du salan careke din çû bajarê Sine û li wira ji zarokên dibistana seretayî re ders digot.

Merziye sala 1978an bi hunermendê naskirî Nasir Rezazî re zewicî. Êdî ji wê salê û pêda hêdî-hêdî dengê serhildana gelên Îranê li her derê dihat bihîstin. Merziye mîna şêrejineke çeleng mil bi milê Nasir û hevalên xwe yên din di rêpîvanên li dijî rejîma Pehlewî, beşdar dibû.

Êdî mîna keçeke şoreşger ji aliyê dost û dujiminan ve Merziye navekî naskirî bû. Sala 1978an demeke kurt ji aliyê beşa parastina rejîmê ve hat girtin û ji ber çalakiyên siyasî mafê mamostatiyê jê hat standin.

Wê û Nasir hêlîneke germ ji xwe re durist kiribûn. Êdî bi Nasir re hizr û ramanên wê yên siyasî û hunerî bêtir ji berê bişkivîn. Li Sine û bajarên din yên Kurdistanê wan komeke hunerî damezrandin û xwestin bi stranên xwe yên siyasî pileya rewşenbîriyê di nava gel da bilind bikin: N. Rezazî, Necmeddîn Xûlamî, Merziye Rezazî û çend hevalên din li dora hev kombûn û dest bi karê kolectîv kirin.

Huner û Siyaset Di Nava Çiyayên Kurdistanê Da

Sala 1980an rejîma Xûmêynî piştî ku cihê piyê xwe peyt kir, kete serkûtkirina şoreşgêrên Kurd. Nasir pêşmergê Komeley Şoreşgêrî Zehmetkêşanî Kurdistanî Îran(Komel)ê bû. Ber bi çiya meşiya, lê Merziye di nava bajar û gundan da mijûlî dersbêjiyê bû.

Dujmin zû bi kar û çalakiyên wê jî hesiya. Êdî li gor zagûnên komara îslamî mafê jinê yê strangotinê jî tunebû. Ev di rewşekê da bû ku Merziyê him xebata siyasî dikir û him dixwest di cîhana hunerê da jî şiyanên xwe bide xuyanîkirin. Neçar ew jî ber bi çiyayên Kurdistanê çû û çeka pêşmergatiyê da milê xwe. Di jiyana pêşmergatiyê da Merziye him dayik, him hunermend û him jî şoreşgereke bi pirensîp bû. Di nava şer û şoreşê da ew bûn xwediyê keç û kurekî bi navên Dilniya û Mardîn. Wan hemûyan li çiyayên Kurdistanê xwestin ku qeb-qeba deng û awazên xwe bigehînin her dera Kurdistanê. Wan bi hevre di nava çiya û newalên Kurdistanê da komek bi navê Korî Bangewaz damezrandin. Di nava “Korî Bangewaz” da gelek stran û marşên millî tomar kirin û bi rêya radioyê bi xelkê dan bihîstin. Êdî ti pêşmerge nebû ku hemû rojê bi stranên wan zêdetir ji rojên berê hez li welatê xwe neke.

Cara yekê ku dengê Merziye li her derê belav bû, ew hê li çiyê û pêşmerge bû. Marşa bi navê “ Silaw bo Pêşmerge” bi dengê Merziyê li herdera Kurdistanê belav bû:

Silawî germî dilî pir hûmêdî met pêşkêş

Pilingî herdî wilat ey hevalî Pêşmerge

Le dewrî dest û tifengit gerêm ke rojî xebat

Le astî helmetî tîjit çi agirê berge

Ewêste tuy le şewî tar momî helgîrsaw

Le nêw dilî şewezenga weku girêk rasaw

Ke ratşekanduwe ala be destî xarawit

Degey le kosp û bowaran be hestî parawit

Silawî germî dilî pir hûmêdî met pêşkêş

Pilingî herdî wilat ey hevalî Pêşmerge

Merziye di rojhilatê Kurdistanê da yekemîn jina Kurd e ku marş an jî sirûda bi navê (Silaw bo Pêşmerge) tomar kiriye. Piştî wê stranên:” Giyanekem be asmanî şîn( ku straneke mamosta Ezîz Şarox e û Merziyê bi hinek gûherandinên ku di helbesta wê da çêkirine, ew xistiye qalibê marşeke şoreşgerî), Maçî Xudayî û Payîz” tev stranên serdema pêşmergayetiyê ne ku bi îmkanên herî kêm di çaxê şoreşgeriyê da xwindibûn.

Jiyana Li Ewropa

Sal derbas bûn. Êdî ji ber nebûna îmkanên hunerî li çiya û şaxên Kurdistanê, Merziye û Nasir sala 1985an dest ji karê Pêşmergatiyê berdidin û mîna penaber hatin welatê Siwêdê.

Li Ewropa Merziye xebitî ku bi awayekî profesyonal dest bi kar û xebata xwe ya hunerî bike. Lê zarokê malê yê biçûk(Kardo) bû sedem ku ew çend salên din jî bêçalakî bimîne. Sala 1994an bi mamosta Nasir Rezazî re Cdyeke hevpar belav kirin ku bi germî ji aliyê muzîkhezên Kurd ve hat pêşwazîkirin. Piştre geşteke hunerî li Amirîka, Ustraliya û piraniya welatên Ewropa dan destpêkirin. Bi vî awayî Merziyê di huner û evîna xwe ya ji strana Kurd re pêngaveke din ber bi pêşve avêt. Dema Med TV dest bi weşanê kir, deng û dîmenên Merziyê û Nasir li her çar perçên Kurdistanê belav bûn.

Li rex karê huner, Merziye ji bo mafê jinan û zarokan jî xebat dida meşandin. Wê xwe ji partî û rêxistinên Kurdistanê dûr nedixit. Bîr û ramanên Merziyê Kurdistanî bûn. Di hemû civînên ku li ser mafên jinan dihatin çêkirin, Merziye amade bû. Ew li welatê Swêdê endama komela parastina mafê zarokan bû. Herwiha di Parlmana Kurdistanê û Kongra netweyî da jî endam bû.

Mamosta Nasir Rezazî ku ji xeynî hunermendîyê nivîskar û rewşenbîrekî hêjaye jî, hertim ji Merziyê dawa dikir ku di kar û hunera xwe da hemû perçên Kurdistana mezin û diyalêktên zimanê Kurdî li ber çav bigire. Ji ber wê jî Merziyê stranên xwe ji hemû zaravan zimanê Kurdî hildibijartin. Demekê li Medya Tv bernameyek bi navê Jîlemo ku li ser pirsgirêk û parastina mafên jinan bû, pêşkêş dikir. Di merasimên taybetî û şahîyên netewî da li kêleka Gulistan Perwer û Beser Şahîn bi awayekî herî hêja bername pêşkêş dikirin. Ew her sê xanimên hunermend mîna sefîrên çand û her sê zaravên zimanê Kurdî, bibûn sembola hevgirtina netewî li her çar parçên Kurdistanê. Merziye di şînkirina fikreke wiha da xwedî rolekî gelek bi bandor bû.

Taybetmendiyeke din ya herî berçav û balkêş ew bû ku Merziye Rezazî jineke rexnegir bû. Pir bixwe bawer bû û di nava sedhizar kesan da axaftina xwe dikir. Ji kesî neditirsî û şerm nedikir ku di nava hizar mêran da rabe ser piyan û bi dengekî bilind biaxive. Hertim ji bo serketina mirovan karê wê teşwîqkirin bû. Ken û heza Merziyê çaxê ku digot:” Qûrbanî tu....” qet li ber çava naçe. Dema diaxivî bihîstina dengê wê dengê dayikên Kurd bi bîra mirov dianî. Çimkî jineke xêrxwaz bû û ji pêşkevftina mirovan hez dikir. Armanca wê ya herî mezin ew bû ku rojekê Kurdistaneke serbixwe bibîne. Ji ber wê jî berî du salan wê û Nasir biryar dan ku vegerin Kurdistana azad û li Silêmaniyê bi cîhwar bûn. Wê dixwest di nava gelê xwe da be û di warekî da xizmeta wan bike.

Em Kurd îro xwedî xemeke giranin. Me dengekî xwe yê herî bilind ji dest da. Projên Merziyê di nîva rê da man. Ew di rêvîngiya xwe da negehişt qûnaxa dawiyê.

Belê Merziye can di dawiyê da tenê dibêjim: Rêya te ya jiyanê çi zû û çiqas bi awayekî tirajîk bi dawî bû!! çima? Ma qey hêvîyên te kêm bûn?...

Xweziya qedera jiyana mirova wiha bi hêsanî bi dawî nebûya...

20.09.05 Almaniya

çapkirin