Ji bo branna girngtirn byera sedsala 20an di droka azadxwaziya gel Kurdistan de:

Komara Demokratka Kurdistan ji kr heya kder?

Kakar Oremar

Pkhatina herdu komarn Kurdistan Azerbayican di ax er chan y duyemn de derfetek zrn drok afirand, ku di Rojhilata Navn de j killa deriy demokras wekheviy li dergeh Kurdistan bikeve dest Kurdan. Pkhatina komara demokratka Kurdistan dikar v rasty bi awayek ern bi hem geln chan bide selmandin, l dktator dijminn azadiy berjewendperestan nexwestin, ku temen v buhta Rojhilata Navn zde bidome. Herend Kurdan di yanzde(11) mehn desthilatdariya xwe de, ev rast bi awayek pir pvey bi dewletn dagrkern Kurdistan geln din yn chan dan spatkirin, l hzn mezin ev derga rihet demokrasiy z wrankirin. Wan dizan, ku ger wiha kar dewleta Kurdan bidome, y ji hem geln azadxwaz di Rojhilata Navn de bibe qada xebata li dijber kedxwariy.

Di droka hem netewan de hinek byer rojn drok hene, ku ticar nayn ji brkirin. Di sedsala derbasby de gelek netewe, hoz(qeble) komn civak yn bik ala xwe ya dewletbn bilind kirin. Gel Kurd j ji bo ku ala xwe ya rengn wek neteweyeke serbixwe azad li ser erd bav kaln xwe Kurdistan - bilind bike, pir car xebit, ku v xewina xwe ya drok bne c. L mixabin herend di v riy de Kurdan bihayek pir giran j pk kirine, heya niha bi ser neketine. Salek beriya pkhatina Komara Demokratk a Kurdistan, anku sala 1945an di chan de ten nav 54 dewletn serbixwe wek endamn UN dihatin dtin, l di roja ro de nz 200 dewletn serbixwe endamn UNy ne. Kurd mezintirn netewey r erd ne, ku hn j nebne xwed dewleteke serbixwe. L ger bo demek kurt be j, sala 1946an Kurd 11 mehan bn xwed dewleteke serbixwe, ku bguman ger heya roja ro dewam bikira y yek ji dewletn her demokratk li r chan bibya. Mixabin di roja ro de dewletn ku welat Kurdan bi zordar dagrkirine, ji bo xatir daxwazn her km kur ken Kurdan dikujin welat Kurdan bi hsan wran dikin diewitnin. Sala 1946an ji 125000 klometrn ar goe (125000 km) axa rojhilat Kurdistan, ten parek ji axa wilayeta Urmiy, ket bin desthilatdariya Kurdan Kurdan dewleta xwe ya azad damezrandin. Rojhilat Kurdistan ji pnc wilayetn Urmiye, Sine, Kirmaan, lam Loristan pkt, ku ji aliy sirt kann bin erd ve mna pern din yn Kurdistan gelek bedew dewlemend e. Pit ku di 25 Auta sala 1941an dewletn yekgirt, ku li dij fazima Htler hevalbendn w er dikirin, hatin Iran Iran j ji herdu aliyn bar bakur dagrkirin, rejma Riza ah Pehlew bi v byer weke befira ser bihar li Kurdistan wenda b gel Kurd ji dest zordariya selteneta Pehlew nefeseke rihet kiand. Wek helbestvan mill Hejar dibje:

Be bilawbn du per agah
B bilaw, ert ehenah

Pit w arta sor ya Yektiya Soveyet hat Iran li bakur rojhilat Kurdistan cgir b. Dewleta Soviyetistan li bihara sala 1942an dema serhildan bizava siyas ya Kurdn Urmiy btir bi v rastiy hesiya, ku di nava Kurdan de hzeke mezin a netewey mill heye Kurdistan berevaj gelek hermn din yn Iran hermek e, ku hzek veart ji bo ore tde heye. Wan xwestin, ku di nava l eretn Kurdan de hevgirtinek pkbnin kesek bibe nner hem Kurdn Rojhilat Kurdistan, ku ji aliy ol hurmeta civak ve di nava Kurdan de xwed rolek poztv be. Nnern Kurd end caran bo komara Azerbayican hatin vexwendin. Pit van hevdtinn dirj, bi pniyara komsern siyas efsern Soviyet Pewa Qaz Mihemed, ji ber ku him kesayetiyek ol-siyas him j rewenbrek agehdar rewa Kurdistan chan b, wek nner bizava Kurdn rojhilat Kurdistan hat hilbijartin.

Wek t zann, Mihabad navendeke and, siyas bizava netewey di rojhilat Kurdistan de t hesibandin. Ez dixwazim, ger bi zimanek sade be j, roka pkhatina v byera drok, ku di nava gel Kurd de mna efsaneyek t bi brann, beyan bikim.

ahiya damezrandina Komara Demokratk a Kurdistan:

Rojeke ge drok !

Mihabad an j Madabad, navenda herma Mkriyan e. Herma Mkriyan navenda w bajar Mihabad herend di coxrafiya Kurdistan de cihek bik bin j, l di derga xwe ya kevnare de gelek qehreman kesayetiyn mezin perwerandine. Mihabad ji ber gelek byern siyas, ferheng mjy di droka serhildan azadixwaziya netewa Kurd de xwed cihek taybet ye. Bi taybet di war xebata ramyar de gel herma Mkriyan xwed kedeke drok ne. Zivistana sala 1946an e. Ev zdetir ji mehek ye, ku karbidestn HDK (Hizb Dimokrat Kurdistan) bi hevkariya tevaya gel herm ji bo karek drok mijl amadekariyn berfireh in. Ji Makoy, Xoy, Selmas Urmiy bigire heya Seqiz, Bane, Sine, Kirmaan lam Kurd bne mvann bajar Mihabad. Ji bona w j niy (nifosa) bajar di van end rojn derbasby de pir zde bye maln hem xelk Mihabad di van rojan de xwed mvan in. Heya roja ro xelk bajar Mihabad evqas mvan di nava xwe de nedtine.

Di roja 26 Kanuna duyan ya sala 1946an de ala Kurdistan bi merasimeke tej heyecan li navenda bajar Mihabad hat bilindkirin. Ji kfa rdana v byer, gelek kesan hsir barandin ji dilxweiyan nedizann i bikin!. ro 22 ileya sala 1946an e. Herend zivistan e hewa sar e j, l tava roj, germ bedewiya v roja proz zdetir kiriye. Reng ry bajar hatiye guherandin di ry herkes de ken ad t dtin. Ji zarokn heft sal bigire heya kaln heft sal tev dizanin, ku ro y titek girng di Kurdistan de biqewime. Gel hd-hd li her dera bajar ber bi meydana iwar ira(1) ve dimee.

Li her dera bajr aln Kurdistan tn ditin hatine hildan(bilind kirin). Ala Kurdistan bi s rengn kesk, sp sor, ku bi gula genim rek li ser, di nvek de hatiye kirin, bala herkes dikine ser xwe. Herkes bi awayek rengn al, gula genim r li ser ala Kurdistan ji xwe re irove dike. Atxwaziya neteweya Kurd, dewlemend bedewiya xaka Kurdistan ervan, mrxas nitimanperweriya Kurdan di nan rengn ala wan de dihatin dtin.

Bi hezaran kes di qada iwar ira de li benda destpkirina merasima ahiy ne. Di v dema averaniya gel de, peway mezin Qaz Mihemed hd-hd ber bi cih xwe y taybet ve dimee. Li dora w gelek kesayetiyn navdar pre dimein: Nemir Mela Mistefa Barzan, Hac Baba x, Qedrbeg Diyarbekir, helbestvann mill Hmin Hejar Mkriyan, Sidiq Heyder, Menaf Kerm, Seydxan Humayon, Mihemed Husnxan Syf Qaz gelek kesayetiyn nasand li herma Mkriyan hem serokl eretn Kurd tev bi ahiyeke bdaw bi hurmeteke mezin r bi ry gel xwe disekinin. Derdora bilindahiya ku ji bo axaftin sekinandina pewa Qaz Mihemed, hatiye duristkirin, bi ala s reng a Kurdistan hatiye xemilandin.

Peway Kurd, bi w ry xwe y noran, bi ken tewazueke bnimne die ser bilindahiy pit ku bi dr dirji li ser coxrafiya droka Kurdistan mezlumiyeta gel Kurd di hem pvajoyn drok de diaxive, bi dengek bilind bi hissek tej hest evn wiha dibje:

Em in be Xuda, be kelam ezm Xuda, be ntiman, be erafet mill Kurd, be alay muqedes Kurdistan siwnd dexm, ke ta axir henasey giyanim rijandin axirn qetrey xiwnim, be giyan be mal le ry ragirtin serbexwey w berzkirdinewey alay Kurdistan da, tbikoim nisbet be cimuhr Kurdistan yekit gel Kurd Azerbayican, mut wefdar bimnim.(2) Pitre Pewa li ser droka Kurdistan, dewlemendiya anda Kurdan yekbna ax welat Kurdan, ku bi dar zor hatiye perekirin, hukimdariya mr malbatn Kurd di hermn cur bi curn Kurdistan de, fdakar canfdayiya Kurdan ji bo bi destxistina serxwebn azadiya Kurdistan, siyaseta ewt a dewleta navend ya Iran ji bo sazkirina dubendiyan di navbera l eretn Kurd de, ku bi rihet bikarbin hukmidariya xwe li ser axa Kurdan bidomnin, hwd... bi dirj ji bo gel axiv. Herwiha w behsa kar xebata xwe partiya xwe(HDK) ya end salan di Kurdistan de j kir.

Di tona deng Pewa Qaz Mihemed de bawer, evn paqij t bihstin. Deng w y bi selabet ahiya ku di ry w de t ditin, hsiran ji avn gelek kesan tnin xwar. Prejineke 70 sal bi kelegir dibje: O! xwe! Nemirim min dewleta Kurdistan ji dt. Ax hezar car ax, ku kur min ehd b ev roja muqedes nedt, xweziya kur min niha sax bya, l ew j ehd v doz b xwna w vala ne.

Pit w Mihemed Husnxan Syf Qaz die ser dik Qaz Mihemed weke serokkomar Kurdistan bi gel dide nasandin. epik hawara deng ahiya gel digehije esmanan. Ji nava deng ahiya gel ken, gir till tn bihstin. Merasim t domandin kesayetiyn Kurd heryek bi awayek rk pk derdikevin cih xwe y taybet gotarn xwe ji ber v roja drok dixwnin.

Di axiftina hem kesn ku di w roja drok de axivn, wefadar bo serokkomar Kurdistan, hissa yekt biratiy ya hem Kurdan dihat bihstin. Di droka Kurdistan de herend beriya v byera proz komara Ararat bi serokatiya hsan Nr Paa li Agiriy(bakur Kurdistan) komara Kurdistana Sor li Qefqaziya (paytexta w Lain) j, ji aliy Kurdan ve pkhatibn, l komara Kurdistan li Rojhilat Kurdistan xwediya hinek taybetmendiyn cuda b. W roj, pit ku merasima sondxwarina kabneya dewleta Kurdistan bi daw b, Mihabad wek paytexta komara Kurdistan hat lankirin.

Komara Kurdistan zmneya pkhatina w:

Zemneya ji bo pkhatina komara Kurdistan demek dirj b, ku hatib darijandin. Di sala 1937an de end rewenbrn herma Mkiriyan li dora hev kombn komela (Jiyanewey Kurd) damezirandin di demek km de gelek mirovn ji malbatn mezin di nava gel de bi hurmet, bn endamn (J.K). Ji wan kesayetiyan: Ebdulrehman Zebh, Mihemed Nanwazade, Qasim Qadir, Mihemed Yaho, Husn Firoher, Mela Ebdullah Dawud, Qadir Muderis, Ebdulrehman mam Eqdem, Ebdulrehman Kiyan, Sidq Heyder Faroq, Hamid Mazu, El Mehmud, Mihemed Selm, Mihemed ahpesend, Mihemed Eshab, Necmedn Tuhd pitre Qaz Mihemed j bi nav nihn y (kod) Bnay b endam (J.K). Bi hatina Qaz Mihemed ya di nava v rixistin de gel herm bi dilgerimiyeke zdetir, di alakiyn siyas de bedar kirin. Herwiha ji bar Kurdistan Mirhac Mistefa Xonaw j di yekemn civna damezrandina (K.J) Kurd de amedebn.

Droma (J.K) serxwebna Kurdistana mezin b hertim li ser berg kovara Nitiman (organa frm ya J.K) dinivsandin:Bij Kurd Kurdistan gewre! Bij Kurd Kurdistana mezin. Di pnc saln desthilatdariya hermeke girng ji axa Rojhilat Kurdistan,(ji dawiya 1941an heya dawiya 1946an) i bi ferm an j ne bi ferm, ku di dest Kurdan de b, ten di van pnc salan de berdevk resm y gel Kurd hem li hem herm hem j di tkeliyn bi derve re Pewa Qaz Mihemed b. Komela J.K di temen end saln xebata xwe de, di nava gel Kurd de cihek berfireh ji bona xwe vekir bi alakiyn xwe yn hem al rewenbriya siyas-civak di nava gel de bi p xist. Di nava v rxistin de Kurdn her ar pern Kurdistan dikarn bibin endam, l bi mercek, ku bi i awayan xiyanet li doza xwe nekin. Herkes ku di destpk de dib endam J.K, bi avgirtina 6 xaln jr s caran j bi Quran sond dixwar:

1. Bi i terz weyan xiyanet li gel Kurd neke.
2. Xebat ji bo serxwebna Kurdistan.
3. Ne bi riya pns ne ji bi riya ziman sirn rxistin(hizbi) ekere neke.
4. Heya dawiya temen xwe weke endam di nava hizb de bimne.
5. Hem jin mrn Kurd ji xwe re xwk bira bihesibne.
6. By agehdarkirina rxistin, nebe endam tu rxistin hizbeke din.
 

Pkhatina komara Kurdistan derfeteke zrn drok b, ku birvebern dewleta Kurdistan dixwestin bi batirn we, ji v derfeta girng mifayn her ba ji bo iyarkirina gel, avedankirina Kurdistan bilindkirina pileya xwendewariy di nava gel de wergirin. Pewa Qaz Mihemed mirovek rewenbr zana b ; bi perspektivn xwe yn pver, dixwest bi hem weyan ji gel re xizmet bike. Dema b serokkomar j barek giran li ser miln xwe hiss dikir ji bona w j di hem waran de, xwe denydar(qerzdar) xizmeta ji bo gel dihesiband. Ber ragehandin lankirina komara Kurdistan endamn kabneya wezrn dewlet hatin diyar kirin:

1. Hac Babe x: Serokwezr
2. Mihemed Husn Xan Syf Qaz: Wezr Ceng parastin hevkar serokkomar
3. Sidq Heyder: Wezr propaganda
4. Menaf Kerm: Wezr Perwerde hnkariy
5. Mihemed Emn Mun: Wezr kar hundirn (
6. Seyd Mihemed Eybiyan: WezrTenduristiy
7. Ehmed lah: Wezr abor
8. Xell Xusrew: Wezr Kar
9. Kerm Ehmediyan: Wezr post telegiraf
10. Hac Mistefa Dawud: Wezr Bazirganiy
11. Mela Husn Mecd: Wezr dadperweriy
12. Mihemed Welzade: Wezr kit kal (andiniy)
13. Hac Ebdulrehman lxanzade: Wezr tegbr meweretpkirin
14. smal lxanzade: Wezr r ban.

Hevpeyvn:

Kurdn her ar pere bedar kar bar komar bn. Mamosta El di dema avabna Komara Kurdistan de hn end sal bn?


Hn dikarin li ser w dem hinek ji me re biaxivin?

ax komara Kurdistan pkhat, ez 12 sal bm. Gelek mixabin roja ragehandin ahiya damezrandina komara Kurdistan, ez ne li Mihabad bm min li bajar Tewrz ders dixwend. ax ku welatn yekgirt (Yekt Soviyet, Amerka Inglstan) ji heral ve Iran dagrkirin dewleta navend ji nav , bi taybet xelk bajar Mihabad hermn din yn Rojhilat Kurdistan bi xwe birveberiya welat xwe girtin dest demek zde nekiand, ku Komeley Jiyaniwey Kurd (K.J) dest bi xebat kir. Elbet di serdema bidestxistin darekirina welat bizava v hereketa netewiya Kurd de, hinek birayn Kurd ji bar Kurdistan hatin nava rzn xebata Kurdn Rojhilat Kurdistan. KJ hzeke ekdar bi nav (gulsor) pkan, ku w hz ji bo temnkirina asaye rihetiya jiyana gel dest bi kar xwe kir. V rew bi qas 4 salan dewamkir pitre Komeley Jiyanewey Kurd (J.K) li ser biryara xwe bi awayek demokras nav xwe guherand di 16 augusta(tebaxa) sala 1945an nav xwe kir (Hizb Dmokrat Kurdistan HDK) pitere j program manfestoya xwe j durist kirin gelek ji xelk hem hermn Kurdistan, ku darekirina wan herman di dest Kurdan de b, endamn HDK. Roja 27.12.1945 ala rengn a Kurdistan cara yekemn di droka Kurdistan de li bajar Mihabad hat bilindkirin. W roj Mihabad hem heremn Rojhilat Kurdistan di ah, govend girn de bn. Roja 22-01.1946an di meydana iwar ira ya Mihabad de Komara Demokratk a Kurdistan hat lankirin, ku Pewa Qaz Mihemed di w roj de sonda serokkomariya Kurdistan xwar.

Rewa gel ya w dem hestn wan bi i away bn?

Bi br baweriya min, gel Kurd di w ax de bi qas roja ro di bin tesra anda bganeyan de nemab gel di wan salan de zdetir ji niha xwed ehlaqek Kurdewar b. Herend di w dem de xelk Kurd ji sed 5 (5%) j xwende nebn, l hest hissn netew- kurdbn kurdayetiy gelek tj tund bn Pewa Qaz Mihemed di axftina xwe de got: Ev xebata ku ez niha dikim berdewama oren ber ye bi taybet orea x Sed Pran x Mehmd Berzenc ye. Komara Kurdistan xwed taybetmendiyeke her mezin b, ku Kurdn herar pern Kurdistan di pkhatin birvebirina kar barn Komar de bedar bn. Komara Kurdistan di w ax de, ji bo pxistina rewa abor, siyas civak hem pngavn pwst avtin. Bo nimne, cara yekemn radiyoya kurd li Kurdistan hat damezrandin, snemayeke gerok (seyar) anne nava xelk herm herwiha gelek anoyn bi naveroka xwe nitimanperwer bi taybet li ser ehdbna x Ebdulqadir Geylan ehdn din yn Kurdistan hatin nandan. Kurdan karb, cara yek di droka xwe de, ew berhemn andin li Kurdistan (genim, ceh, tutin) bo derve bifiroin. Ji hemyan girngtir mesela sstema darekirina komara Kurdistan b. Di w dem de kmneteweyek ol-netew ji Yahdiyan di Kurdistan de hebn komara Kurdistan hem mafn and, siyas hwd ji bo wan temn kiribn. Ti kesek ji ber br rayn siyas ol nediket bin teqbat herkes di ramann xwe de serbest b.

Tkiliya Komara Kurdistan ya Azerbeycan w dem awa b?

Di navbera herdu komaran de peymanek hevalbendiy hatib lidarxistin, l div em titek ji br nekin, ku ferqek mezin ji aliy deoloj rewa birveberatiy di navbera Komara Kurdistan Komara Azerbayican de heb. Di axek de, ku Komara Azerbayican bi sstemek komonst peyrewkirina ji Yektiya Soviyet dihat darekirin, Komara Kurdistan ji orf adetn kurdayetiy dr neket ji wan peyrew dikir, ji kultura gel Kurd dr nediket bi sstemek Sosiyal-lberal dihat darekirin. Em dikarin bjin, ku di gelek waran de demokrasiya drekt (raste-rast) dihat bikarann. Cudahiya herdu komaran di ax tkna herdu dewletan de batir ji hem chan re ekera b. Di destpka pkhatina Komara Azerbayican de gelek kes, ku li dij w komar dihatin hesibandin, hatin kutin, l di hem ax desthilatdariya Komara Kurdistan de ten kesek bi nav Xefur Mehmdyan hat teror kirin, ku heta roja ro j kes nizane awa ima hat kutin. Girtgehn Komara Azerbayican ji wan kesn ku ji ber br ramann xwe yn siyas hatibn girtin tej bn, l di Komara Kurdistan de heya kesek j, ji ber karn wiha, nehat girtin an j cezakirin. ax ku arta Iran daxil nava snorn Komara Azerbayican b, hem karbidest serokn Komara Azerbayican reviyan n Yektiya Soviyet ji bona w j li Tewrz bi hezaran kes atin ktin, l pewa Qaz Mihemed Kurd Kurdistan bi cih nehitin xwe fday gel xwe kir.

Hn dikarin hinek qala rvebirina Komara Kurdistan bikin?

Birveber bi awayek demokratk dihat birvebirin di bersiva pirsa ber de me behsa sstema birvebirina dewleta Kurdistan kir. Birvebern Komara Kurdistan tev ji nava gel herm bixwe bn derd gel xwe ba fam dikirin. Ji bona w j bi can dil ji gel xwe re dixebitn xwe ji jiyan qedera gel cuda nedidtin.

Di dema Komar de rewa wean perwerdehiy awa b?

Yek ji karn her sereke, ku komar p rab girng day, damezrandina apxaneyeke mezin li Kurdistan b. Di dema Komaa Kurdistan de gelek rojname, kovar pirtk hatin weandin. Xwendina bi ziman kurd dest pkir. Xwendegeh ji bo mezinan hat damezrandin, ku xwendewar di nava gel de bi p bikeve. Ji bo ku zarok hissa dewlemend feqriy nekin, komar kincn wekhev ji hem zarokan re kirn bela (bdirav) pk wan kirin. Kesn dewlemend ji zarokn feqr ytm re alkar kirin, ku bi rihet bixwnin. Bi pkanna komek anoy ast rewenbriya gel hat bilindkirin. Bi taybet anoya Dayk Nitiman, ku pir deng veda hem rojnameyn Iran behsa pwaziya gel Kurd ji v anoy belav dikirin. Cara yekemn di droka xebata Rojhilat Kurdistan de Yektiya Jinn Kurdistan pkhat maf wekheviy ji jinan re hat dayn xuyakirin. Ji berhemn her mezin yn ax Komara Kurdistan herdu helbestvann netew Hejar Hmin in, ku di edebiyata oreger ya Kurdistan de herdem mna du strkan w ge bimnin.

Rola hza Barzaniyan di avabn parastina komar de di dema komar de i b?

Di Rojhilat Kurdistan de km kes hebn, ku bikaribin bi ziman kurd bixwnin binivsin, hema di destpka xebata kurdayetiy di Rojhilat Kurdistan de, end kes ji bar Kurdistan hatin bedar xebata Komeley iyanewey Kurd bn. ax ku nemir Mistefa Barzan pit hria arta Inglzan near ma, ku Kurdistana bar bi cih bihle li bajar inoy cgir b, Pewa Qaz Mihemed heyetek and xizmeta nemir Mistefa Barzan ji Barzan dawet kir, ku bte rza xebat xizmetkirina Komara Kurdistan. ax ku nemir Mistefa Barzan ev vexwendin pejirand, bi hurmetek her mezin pwaz l hat kirin. Di w pwaziy de, ku li dervey bajar Mihabad ji Mistefa Barzan hat kirin, hem endamn komteya navend ya HDK gelek ji xelk herm n pwaziya w hevaln w. Roja 22.01.1946an, ku Komara Kurdistan hat lankirin, Mele Mistefa Barzan yek ji wan kesan b, ku ji herkes btir nz Pewa Qaz Mihemed sekinb.

Ev bixwe viya dide xuyakirin, ku Mistefa Barzan li cem serokkomar Kurdistan xwed hurmetek mezin mna serok orea bar Kurdistan xwed rz hurmetek mezin e. Pitre Mele Mistefa b yek ji generaln komara Kurdistan. Barzanyan herwiha ew kesn din, ku hatibn nava pmergeyn Komara Kurdistan ji wan end efsern arta Iraq, bi awayek gelek alakane di parastina Komara Kurdistan de bedar kirin; end kes ji wan di er bi dewlet re ehd j ketin. Div li vir ev rast j b gotin, ku li Bakur Bar Rojavay Kurdistan j gelek kesayet pmerge j hatibn Mihabad di parastina komar de bedar kirin.

Nzkatiya dewletn cran welatn chan ya li hember Komara Kurdistan awa b?

Crann Komara Kurdistan tev ew dewlet bn, ku dagrkern Kurdistan bn. Ew j Tirkiye, Iraq Iran bn her s dewletan pkhatina Komara Kurdistan ji xwe re xeter metirs dihesibandin. Ji lewre, ti peywendiyn Komara Kurdistan bi dewletn cran re tunebn. L bi Komara Azerbayican re protokoleke hevkar dostatiy heb. Herwiha bi Yekitiya Soviyet re peywendiyn gelek germ hebn. Dan standina Komara Kurdistan Inglistan bi riya konsolxana Inglistan li Tewrz herwiha bi dewleta Emerka re j dan standin hebn endamn sifareta Emerka ji Tehran seredana komara Kurdistan kirin, ku yek ji wan Archibald Rozvlt b, ku pit vegera xwe bo Emerka nivsek gelek ba derheqa Komara Kurdistan di kovara Middle East Journal de di julaya(trmeh) sala 1947an de nivsand.

Di encama kjan poltkayan de Komara Kurdistan hat hilweandin?

Di droka azadxwaz ya gel Kurdistan de herdem dewletn mezin yn chan Kurd kirine fday berjewendiyn xwe yn siyas abor. Mna ku em dizanin, parek ji Rojhilat Kurdistan di dest Yektiya Soviyet de b. Yektiya Soviyet, ji ber ku piraniya karbidestn wan ji Azeryan pkhatibn, dixwestin, ku komareke azer durist bikin w para axa rojhilat Kurdistan, ku li gor sstema parvekirin darekirina dewleta Iran, parek e ji wilayeta Azerbayicana Rojava Rojhilat, di komara Azerbaycan de bi cih bikin. Li ser v bingeh wan dixwestin Kurdistan j bikin pareke komara Azerbayican. L pewa Qaz Mihemed pdest kir bi lankirina Komara Kurdistan Yektiya Soviyet li hember karek encamby qirar da. Dewleta Yektiya Soviyet ji mj de b, ku dixwest Iran maf derxistina petrol li bakur Iran (derya Xezer) ji dewleta navend ya Iran bistne. Dewleta Iran j ji Yektiya Soviyet re got: Ger hn dev ji hevkarya herdu komarn Azerbayican Kurdistan berdin, em amade ne, ku mtiyaza derxistina neft li bakur Iran bidin we.Dewleta Soviyet ev soza Iran pejirand ji herdu komaran re da lankirin, ku div bi dewleta navend ya Iran re areseriya pirsgirkn xwe bikin. Ji ber w hind j, berpirsiyarn dewleta Iran bi Komara Azerbayican re ketin nava dan standinan dewleta Iran amadeb, ku otonomiy bide Azerbayican. Di w protokol de Kurd mna kmneteweyeke mill hatibn binav kirin, ku maf wan hind heb, heya kilasa aran ya destpk mna Asr Ermeniyan bi ziman xwe y zikmak bixwnin. L Pewa Qaz Mihemed bi v peyman raz neb dawa ji dewleta Iran kir, ku Kurd j li Iran bibine xwediy otonomiy. Dewleta Iran j pit hevdtinn gelek zde, ev maf ji bo Kurdan j pejirandin. Pit ku di civneke mezin de li Mihabad gel bi piran ev peymana han pejirandin komara Kurdistan qeblkir, ku arta Iran vegere Kurdistan, l weke ku me dt, dewleta Iran peymana xwe ikand desthilatdarn komara Kurdistan damkirin.

Hn di war xwebirvebirina komara Kurdistan rewa ro de guherneke awa dibnin?

Xala her berav ya komara Kurdistan, kurdistanbna w komar b. Bedarbna Kurdn parn din yn Kurdistan di pkann, darekirin parastina komara Kurdistan de v rastiy bi herkes dide selmandin. Heya w dem nav rxistina Kurdan Hizb Demokrat Kurdistan ran neb, belk ten Hizb Demokrat Kurdistan b. Herwiha li ser pniyara Pewa Qaz Mihemed sala 1946an li bar Kurdistan j Part Demokrat Kurdistan hat damezrandin. Div em bipejirnin, ku Komara Kurdistan ten dewleteke serbixwe bye, ku di droka siyas ya Kurdistan de heya niha pkhatiye.

Kurd dikarin encameke awa ji xwe re ji Komar rvebirina Komar derxin?

Ez di w baweriy de me, ku Komara Kurdistan ji bo pkhatina dewleta serbixwe ya Kurdistan di peroj de bye nimneyeke her drok. Ji ber ku ew dewletek b, ku dixwest ji gel Kurd re xizmet bike. Herwiha dixwest bi hem hza xwe ji bo bakirina hem aliyn jiyana abor ferheng ji gel Kurd re bixebite. Ew komarek b, ku ji bo gel xwe dadperwer bi edalet b demokras di komara Kurdistan de heb. Hurmet ji bo kmnetwn din mill heb. Ev avek b, ku Komara Kurdistan ji bo hem dewletn serbixwe di peroj de rijand.