Newroz Di Coxrafiya Chan Da

Kakar Oremar, kakshar_oremar@yahoo.de

 

Netewe bi adet orfn xwe tn naskirin. Kultur and, drok huner di nasnameya netewan da xwed cihek bilindin. Droka prozkirina Newroz di nava geln Ar da pir kevine. Hem sala nye bi w watey ku sirt dest bi liv lebateke n dike hem j di jiyana mirovan ya meinew da bi awayek otomat gherandin dibin. Evna mirova bilind nxwaz j di jiyan da dibe armanca her pn. Newroz cejina drna geln Ar ro di welatn: ran, Kurdistan, Azerbayican, Qezaqistan, Efxanistan, Qirqzistan, Tackstan, Ozbekistan Turkemenistan her sal di 21 Adar da bi awayn hinek ji hev cda t prozkirin. Herwiha li hermeke bi nav Zengbar ku dikeve Afrqaya Rojhelat ku cihwar jiyana ranyn mihacire, j Newroz t prozkirin. Dema destpka sala n pit deqeya yek di yekemn roja bihar de ye.

Li gor bawera Zerdet j meha yek ya bihar(Adar) ew deme ya ku chana madd di rojn xwe yn dawiy da rast gherandinan git t. Ji ber w j di jiyana Zerdetiyn ran da heya roja ro j deh rojn destpka bihar pir prozin di van deh rojan da ji bo adkirina riha mezinn xwe tirba wan t ziyaretkirin. Di droka ran da j nav wateya Nerwoz bi roja tacgzariya hinek padiahn mna Kiyaxsro Cemd Pdad ve t girdan. L detayn prozkirina Newroz heya destpka desthilatdariya padiahn Hexameni zde ekere nne. Di serdema hakimiyeta Part Sasaniyan da prozkirina Newroz xwed bihayek taybet di w roj da padiahan xelatn mna: zr zv, r, tr keman, pns an j gul ji mvann xwe re pk dikirin. Hilkirina agir di ax var da yek ji wan adetn drne ku ax Newroz di nava gel da karek git bye. Heya roja ro j agir Newroz t wateya felsefeyek kr. Yan er ronahiy li dij tart zulm ku di roja ro da bitaybet j ji xebata Kurda ya ji bo azadiy re pir watedare.

Newroz cejineke ku prozkirina w ji hem minasibetn din dirjitire. Yan di roja aremiya dawiya sal da bi hilkirina agir, pwaz j t kirin di roja szdan da j bi derketina derve seyran re xatir j t xwestin. Bi derbasbna dem sedsalan re di prozkirina Newroz de j gherandin bne.

 

Amadekariyn Beriya Newroz

a.    Paqijkirina Mal: Bi qas ku ez dizanin di nava Kurdn Rojhilat, Fars netewn din yn di erdnigariya ran da 10-15 roj beriya hatina Nerwoz hem titn mal tn paqij kirin etmosfer jiyan hezar bhnn xwe j tn.

b.   Hevdtinn Malbat: Heya dawiya roja 12an endamn malbat tn dtina hev, l di yekemn roja Newroz da ji ser sib hem kes ber diine dtin destmakirina bav d, bapr dapr, xesu xexur, xalet xal, met mamn xwe. Rojn pitre mvandar hevdtina xizmn drtir destpdike. Di sala n da kesn ku di sala derbasby da ji hev qehirbn careke din li hev tn rojn wiha derfetek mezine ji mirovn xrxwaz re ku di navbera kes malbatan da atiy pkbnin.

c.    Rvng Sefer: Bi destpka bihar hatina Newroz re heya 14 rojan xwndingeh girtne gelek malbat bi hevre diin rvngiya ryn dr ji bo dtina xizim kesn xwe li bajar hermn din yn ran.

d.   Kartpostal: andina kartpostaln prozbahiy j di roja ro da bye adetek berdewam. Bi nivsandina helbestek an j gotineke xwe li ser kartpostaleke rengn dilovan evna di navbera mirovan de germtir dibe.

Elbete di sedsaln derbasby da resim weyn prozkirina Newroz ji yn ro zdetir bne. Mesela: Li Mehabad resmek heb ku jre digotin: Mr Newroz ku di 5 rojn dawiya sal da dare fermandariya bajar didane dest kesek ji na her jra civak. W j bi rya end kesn derdora xwe ferman destrn mna standina dirav titn din ji dewlemendn bajar didan. Di wan pnc rojan de ew azad b ku hem titek bike hem kes j bkn nerihet near bn ku destrn w c bi c bike.

Newroz Di Roja ro De

Li ba me Kurdn Kurdistana mezin di roja ro da ji hla siyas ve Newroz yan mayn hebn. imk bi rya Newroz ye ku Kurd bi awayek kiftir li pey mafn xwe yn her sirt digerin: Azadiya br ramann siyas-civak, serxwebn azad diyarkirna maf qedera xwe ya siyas.

 

Yan ro di nava Kurdan da d Newroz xwed wateyeke dine. Bi taybet j li bakur Kurdistan Kurda agir Newroz wisa gor ge kirine ku heta sstema Kemalstn nkarger desthilatdar j near man ku bjin Nevroz( ne Newroz) ya me ye j!!!. Hem armanca wan ew b ku di germahiya Newroz da Kurd behsa xwestekn xwe yn siyas, mafn wekheviy, bi frm nasandina nasnameya wan ya mill serxwebna Kurdistan neken. L dsa j ew di v plana xwe ya ewt anku gherandina drokeke end hezar sal da biser neketin. Kurda Newroz agir w y bdaw kirine aletek dijber, kn nefreta xwe ya li dij dagrkern hem Kurdistana mezin. d zde nemaye ku hvyn hezret Ehmed Xan, Hac Qadir Koy, Mezlum Dogan, Leyla Qasim, Premrd, Pewa Qaz Mihemed, Cegerxwn, Ereb emo cbic bibin. imk ro d Newroz yan serhildan, berxwedan serkeftin.

Gehitina bi wan xwez hesretn drok zde ne dre. Cejina Newroz li we hem rvngn rya azad doza Kurdistan proz be.

HEM ROJN WE NEWROZ

NEWROZA WE PROZ.

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org