Li Rojhilat Kurdistan Newroz awa t proz kirin?

 

Kakar OREMAR

 

 

Li gor piraniya jdern drok ji roja ku jiyana mirovan li r erd dest pkiriye, di dem axn sal da jiyana wan j bi edet orfn cr bi cr reng xwe gherandiye. Di Mezopotamiya da geln xwed bajarvaniya kevnar end hezar sal beriya zayn yekemn roja destpka sal proz dikirin. Nav cejin an j ahiy bi piran li gor ax, dem cewher cejin dihat diyarkirin. Someriyan pnchezar sal Babilyan j duhezar sal beriya zayn sala n bi away cejin proz dikirin.

Di salnama Babliyan da sala n an j hatina bihar bi kifbna hevy di esman da destpdikir yazdeh roja berdewam b. Di rojn dawiya cejin da xizim kes tev bihevre din dervey mal bi v away di sala n da ku bi demsaleke n (bihar) destpdikir, dine pwaziya sala n.

Newroz wek cejina sala n ya hem geln Ar t hesibandin. Di nava geln: Kurd, Fars, Tack, Azer Efxanyan da Newroz bi weyn hinek ji hev cuda t proz kirin. Di nava hem Kurdan da( Sn, Elew, i, zid, Zaza, Kurmanc(bakur naverast), Feyl, Goran hwd) ji v cejin re Newroz, l Fars jre dibjin Nrooz.

Rojhelat Kurdistan Newroz

Ji roja yek Adar anku bst roj beriya hatina Newroz, di nava gel da liv lebateke n dest pdike. Herkes ji bo titek n hatina demeke xwetir xwe amade dike. Ber ke jinn ciwan bi paqijiya nava mal dest pdiken ku jre dibjin: malxawn. Dayik dapra j wek mezinn malbat di demsala zivistan da bi vehnandina titn weke gore, ala pit gerden xelat ji xotiv an j kesn xwe yn ezz re amade kirine. Zilamn mal j kmasiyn reng ry nava xan dervey xan serrast diken. Kirn kar kiryar j dikeve ser mil jin mran. Li bajaran ew bi hevre diine bazar, ji xwe zarokn mal re kincn n dikirin, l li gunda zdetir mr kar kirna derve dikin. Herwiha ji bo prozbayyn roja Newroz xelk li gor hza xwe ya dirav(mad) du-s titn girng j qet ji br naken: irn, mwe titn weke fisteq, dendik, mwj hwd. Xwarinn her xwe j di s rojn destpka Newroz da tn amadekirin. Yan bi git pwste heya roja Newroz reng jiyan j bi hem aliyn xwe ve n gherand be. Rojek beriya 21 Adar bi qas szdeh rojan xwndingeh hem darn dewlet yn frm tn girtin. Li gunda roja Newroz ber sib z zarok kincn n dikin ber xwe di nava nasn xwe da(li gund bajaran) digerin cejin proz dikin. Mezin j bi malbata xwe re karek wiha dikin ber diine dtina mezinn malbat( dayik, bab, mam hwd) bi hurmeteke mezin cejina wan proz dikin.

Li herma Erdelan Kirmaan Sifreya Heft Sn bedewiyeke taybet dide xemla mal. Sifreya Heft Sn yan: danna heft tit ku nav wan bi tpa S destpdike: Sv(sembola dost, evn hevkariy), Sr, Semeno an j genim nnby heryek wek semboln ji xewrabna sirt), per hesin (ku bi Fars jre Sike dibjin) weke sembola bereket, hz keyfxweiy), Av, Mas Xwedk(ayneh) j wek nann serkeftina zelal ronahy li hember tart psiy sifra ku ev tit tev li ser hatine bicih kirin j wek nana mvanhezya Kurda t hesibandin.

Saln ber di erdnigariya ran da hejmara cejinn mill git zdetir b, l pit hatina rejma slam merasimn n teiziyegirtin ji ahiyn mill zdtirin. Li gor nrna piraniya rewenbrn navdar nasyonalstn ran tewqkirina xelk ji bo karek wiha t wateya bi chkirina anda slam li cih ahiyn netew kevnar!. Ji ber w j bi helwesteke tunda dijberiy pit hatina Xmyn Kurd netewn din bi coeke mezintir Newroz proz dikin. imk di ax selteneta Mihemed Riza Pehlew da Newroz wek cejineke hem geln Ar xwed bihayek pir zde li hem ran bi frm dihate proz kirin.

 

Agir Newroz...

Hilkirina agir Newroz di nava Kurdan da xwed wateyeke drok felsef ye: Pit hatina slam ten nanek ji nann ola Zerdet di nava gel da dimne ku ew j agir e. Yan zindmayna kultureke wiha pit hatina slam di nava Fars Kurdan da karek nye ku Fars jre ihar enb sr Kurd j jre arema sor dibjin.

Agir Newroz pwste di cih her bilind jiyan da b pxistin ku ew j serban xan ye. Li hermn weke Hewraman karek wiha h j berdewame. Li piraniya gundan gel di eva Newroz da li ser gir iyan agir hildikin ke xurt, jin mr, pr ciwan j li dora agir dewat dikin bi ser agir da baz diden. Li gor baweriy ola Zerdet h j li hinek hermn rojhelat Kurdistan agir di aremiya her dawiya sal eva dawiya sala ems (an j Hetaw) da t hilkirin. Karek wiha 100% bi and aynn Kurda yn kevin ve peywenddar e. imk di baweriya Zerdetiyan da hilkirina agir di destpka bihar da yan serkeftina ronahiy li hember tart hem cre nexweiyn jiyan.

Elbete di het sal ern di navbera ran raq da kevnepiyn wiha(prozkirina Newroz hilkirina agir) dihat ku hd-hd ji bra xelk bie l bi berfirehbna bizava rizgarxwaz li bakur bar Kurdistan niha Newroz bi away xwe y her ba li rojhelat Kurdistan j t prozkirin.

Di hem serdemn dijwar da hakim dewletn slam nekarn ronahiya v agir han tar biken. Ji ber w j di nava Kurd geln din yn ran da Newroz bi cewher xwe y rastn yan: azad rizgariya ji dest zor zulma stemakaran. Newroz li ba Kurdn rojhelat Kurdistan yan ji dayikbneke n destpka kar xebateke dubare ji jiyaneke xwetir pirbartir re.

Li gor efsaneyn Kurd raniyan serhildan serketina Kawey Hesinkar(wek sembola azadxwaziy) li dij zor cewra Zehak xwnmj (wek sembola xerab psiy) di yekemn roja bihar da bye. Ji ber w j ev roj wek Nroj an j Newroz hatiye binav kirin. Ev rast hem di ahnama Kurd(ku bi zarava Goran hatiye nivsandin) hem j di ahnama ar Persan y binav deng Firdos da j bi away helbest hatiye nivsandin.

Di baweriya Kurdn rojhelat Kurdistan da Newroz r ronahiyeke n li ber jiyana wan ya siyas-civak vekiriye. Bi v re ye ku em dibnin Kurda ji bo azadiya xwe heya roja ro Newroz kirine nana dijberiya ramann xwe yn li dij dagrkern Kurdistan. Em v dijibery niha btir ji hem parn Kurdistan li bakur Kurdistan dibnin. Bi vre ev rast bi ba t selmandin ku Newroza ji Kurdan re hem dubare hembzkirina irtye hem j nana rizgariya ji zor koletiy ye. Bi v armanc gel Kurd j li rojhelat welat xwe sala n ya Kurd destpka bihar bi hilkirina agir proz dikin. Gekirina Agir Newroz ji Kurdan re t wateya dijberiya li hember kevneperest bidawanna jiyana hsr bindestiy.

 

Newroz di nava Kurdn Sn i e da

Li rojhelat Kurdistan ji herma Mako heya Sine Kurd bi mezheb xwe Snyn afi ji wira j heya Kirmaan, lam Loristan j Kurd i ne.

Prozkirina Newroz di nava Kurdn Sn i da ne weke heve hinek ji hev cudaye. Yan Newroz ji kevin da heya roja ro di nava Kurdn i da bi awayek germ gortir hatiye proz kirin. L di nava Kurdn Sn da cejina Remezan Qrban xwed girngiyeke zdetirin. Ev ne ten di nava Kurdn Sn da belk di nava netewn din yn hundir sinorn ran j ku bi mezheba xwe Sn ne, prozkirina Newroz zde germ nebye( mesela di nava Bel Erebn ran da).

Hinek Kurdn i li rojhelat Kurdistan Kurdn Elew li bakur Kurdistan roja ji dayikbna hezret El di yekemn roja bihar da wek cejina Newroz proz dikin. Di nava Kurdn Xrasan( rwan, Bicnrd, Kelata Nadir Qoan) da j Newroz weke ya Kurdn Kirmaan, Loristan lam t prozkirin.

Tev v rew xala balk di vir daye ku di war siyas da li Rojhilat Kurdistan Kurdn Sn btir ji Kurdn i di qada xebat da diyarin Nerwoz wek naneke netew ji bo bi destxistina mafn xwe yn rewa proz dikin. Pit sala 1979an reweke wiha di nava Kurdan da batir ry xwe da xyankirin.

Roja ro prozkirina Newroz di nava Kurdan da xwed wateyeke siyas ye. Kurd bi agir Newroz re hem xwestekn xwe ybn siyas hem j anada xwe ya end hezar sal nan geln chan didin. Bi awayek ku Tirkn ne Ar j ji bo kmkirina qmeta prozkirina Newoza Kurdewar ber end salan nav Newroz kirin Nevroz wek cejineke xwe binav kirin!!. L germahiya prozkirina Newroz li Kurdistan xeyaln Tirka vala derxistin. Li ran j di rojeke wiha da Kurd btir xwestekn xwe yn siyas ji dewleta navendiya ran re didin xuyankirin. Li hember karek wiha dewleta ran j gelek caran li bajarn Kurdistan tedbrn ewlekariy bihz diken.

Roja szdan ji bihara her sal Kurd tev ji bajar gunda derdikevin ku xweiya sirta bihar batir bibnin hiss biken. Ji v roj re Szdeh bderanku( szdeh binder an j dervey der) t gotin. Di v roj daye ku d teitln Newroz bidaw dibin d jiyan vedigere ser rewa xwe normal dareyn dewlet bi awayek ferm dsa dest bi kar xwe dikin.

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org