50 saliya ji daykbna hunermend hja Dilovan nirxandina hunera w

Kakar Oremar, navdarenkurd@hotmail.com

Pgotin:

Di er geln bindest de ziman eper dawiy y bergir berxwedan ye. Girtina w eper (senger) ji aliy dagirkeran ve ji tkiknandina netewe pde ti wateyeke din jre tune ye.

Proseya piavtina(asllasiyon) Kurdan demek e, ku hatiye peyakirin niha j di germe-germ asta xwe ya her bilind de ye. Di nv duy y sedsala derbasby de nternasyonalzma bder dwar Kurdan bne bingeha hizr saykolojya v helandina hd   b deng!.

Di saln dawiy de j, ikesta Kurdan ya leker, ev meydan ji dagirkern Kurdistan re berfirehtir kiriye. Ger iyarbna netewey negehe hewara me li ser parastina kesayet, ziman anada xwe em bi srar nebin, gilobalzim teknolojiya n ya zaniyar, y mkann encama v proses bi liv lebattir bikin. Bhvt, pere-perebn zelliya me ya ro hinek ji nann v qedera re in.

Ne merc e, ku helandina geln jrdest her bi zordar, ziman qedexekirin, raghastin bi away wrankirina gund bajaran be. Nexr, di bin siya teknolojiya ragehandin nebna iyariya netewey de, asmlekirin encameke objektv a bi hev re jiyana dr dirj a gel serdest bindest e. Yan peywend bi v ve nne, ku dagirkern me dilovan in an stemkar, bi wijdan in yan b wijdan. Em j ne Viytnam ne, ten tank firoke eskern dagirker bibnin gel serdest j bi hezaran klometroyan ji me dr be. Ti dwarn kin(ur) eper me dagirkern welat me ji hev naqetnin. Em ew ne ten hevayn(him ol) reng pst me j yek e adetn ji hev nzk drokeke tevhev me bi hev re heye, belk wek Blent Ecewt dibje:" Mna got hest tkel in"!.

Par dagrkern Kurdistan ti sedemeke asmlasiyon nemaye, ku di derheqa Kurdan de bikar neynin:

Qirkirinn bi gelemper, kavilkirina gund bajaran, dagrkirina raste-rast a leker, sirgnkirin(drxistin), nkarkirina Kurdan mna netewe, ...hwd.

L wey her bi bandor ji bo helandin, ku dagrkern Kurdistan b cudah pita xwe pve girdane, jinavbirina ziman Kurd ye. Hinek ji wan b virda-wirda mna zimanek serbixwe nkara hebna w dikin(Sriye Tirkiye), hene ziman Kurd davjin pit guhn xwe wek ziman xwendin zanist mediyay(ran), hene j mna zimanek serbixwe dipejirnin, l  rya gekirin jre nadin nahlin mna zimanek standard frm cgir bibe(raq).

Di hal reweke wiha de, ku Kurd li hem Kurdistana mezin di hem waran de dihatin serkt kirin hem ryn pden li ber piyn wan girt bn, Kurdn Ermenistan deng evna ziman hunera Kurd di nava piraniya Kurdn Kurdistan de belav dikirin. rvan mna paytexteke Kurdan ya and b, ku deng bilora Egd Cimo, strann Karapt Xao, Red Baso, Belga Qado di van saln dawiy de j dengn n yn mna Dilovan gelek kesn din di nava Kurdn Kurdistan de belav dikirin.

50 sal derbas bn:

Hunermend xwed hest hissn hunera Kurd Dilovan di 01.08.1953an li bajar rvan (paytexta Ermenistan) di nava malbateke dengbj de hat din. Bav w Red Baso xwediy deng hunereke giran a dengbjiy ye, ku 52 strann w ten di radiyoya rvan de hatine tomarkirin. Delane, Xozandax, Peya, Yusifbeg, Were Mvan, Felek bi dehan strann din bi deng Red Baso gelek caran gehane guh me hem Kurdn Kurdistan.

Malbata Dilovan bi koka xwe ji iyay Tendorek y nz Beyazd ye. Ew ji ereta Re bi esl xwe ji Colemerg hatine herma Beyazd. Sedemn koberiya wan j ber bi Ermenistan girday pirsn ol siyas ne, ku pit fermana Ermeniyan di sala 1915an de b.

Dilovan hn ji zarokatiya xwe de, ji berku bav w dengbj b, guhn w di nava dwana dengbjan de vebn, ku li ser daxwaza bav w y hunerhez hertim li dora hev kom dibn kilamn Kurdan yn otantk distiran. Dilovan di nava ah govendn Kurdn Ermenistan de bi evneke bdaw bedar dib. Bi v away, huner, xwe di nava rehn dil w de pand. Ew 2 bira pnc xwk in, ku mixabin biray w Dawd Dilovan di sala 1997an de li Almaniya ber rehmet. Dilovan di derbar biray xwe de dibje:

 Dawd biray min dema ku ez h 11 sal bn ji min re gtarek kir rya min ya li ser pa huner vekir. Ji w roj heya roja ro ez li ser v r, anku rya hunera Kurd ya resen dimeim. Bav min dengbjn din yn Kurd li Ermenistan wek Necoy Babas, Sosika Simo, Belga Qadir, Zadna akir, eroy Biro, Efoy Esed, Memoy Silo, Karapt Xao, Egd Tcir, Egd Cimo, Xell Evdile gelekn din bandora xwe li ser kar min y huner dann.

Yekemn strana ku Dilovan ji xwe re afirandiye L l Sm xasa mine, ku di sala 1970 de xwend. Gelek strann ku Dilovan di nava ah dewatan de diafirandin z diketin ser lvn gel li her der belav dibn. Mna strann " Lawik n zozana, Hey Silman, Leyla Leyla, Domam gelekn din, ku tev di saln 1970an heya 1980an de pir ji aliy gel ve hatine pwaz kirin.

Pit ku li bakur Kurdistan deng orea Kurdan bilind b, Dilovan ji nava Kurdn Sovyetistana ber yekemn kes b, ku deng ore bi strann xwe gehand nava Kurdn Ermenistan Ewropay. Pit w ji saln 1985an pde Dilovan di kar xwe y huner de pngavn n avtin strann mna " Span Xelat, Hey hey Kurdino ka Kurdistan, Dayika Min Kurdistan, er dikim er naxwazim, Bavo, Peran, ehd Namirin, K dibje Kurdistan ,." pir strann din yn folklor siyas j di nava behremn Dilovan de tn bihstin. Naveroka strana "Span Xelat" bi ser xwe felsefeya mayna neteweya Kurd ya li ber opa talann Tirkan ji me re dide diyarkirin, ji ber ku ava Wan ava qudret (bihzbn) ye.

Heya niha ji xeyn strann gelr, bi git 48 strann Dilovan hene.

Sala 1977an Dilovan di du hlan de li ser huner kar dikir. Ew him di nava gel Kurd de mijl kar huner b him j di nava orkstrayeke Ermenistan de, ku tde kilam folklora chan bi 16 zimanan dihat pkkirin, kar kiriye. Ji bona w j bi rya w orkstrey re ew di nava gelek geln Sovyetistan de hatiye nasandin.

Dilovan di derbar armancn xwe de, yn ji bo kar huner, dibje:

Ez dixwazim ku her hunermendek bikarbe hunera gel Kurd bi awayek zanist bigehne dereceyn here bilind. Ji ber ku herkes dizane, huner anada Kurdan gelek kevnar e, l bi sedsalan ketib bin bandora geln cran. ro derfet ketiye dest me, ku em bikaribin v anada bav kaln xwe ji her al ve bi awayek zanist p bixnin.

Hunermendn mna Kaws Axa, Meryem Xan, M. Arif Cizr, Hesen Cizr, akiro, eroy Biro ji hunera Kurd re bn bingeheke drok dewlemend, l pwste nifn n bi wan dengan ve hem titn xwe yn Kurdewar kevnar bi awayek njen bi harmoniyeke n pk civata xwe ya royn bikin. Ez di w baweriy de me, ku pwst e di v dema pdena teknolojiy de hem cureyn mzka Kurd j hebin. Mna senfonk Orkstra Kurd, Opra Kurd, Oprta Kurd, mzka Caz, Rock hem rengn din yn mzk, ku li chan hene. Ji ber ku em j pareke neteweyn v chan ne.

Dilovan gelek keyfxwe e, ku niha medya Kurd bi pketiye xebata xwe ya li ser and hunera Kurd pde dibin. Ew dibje:" Pwst e TVyn Kurd hem kar xizmeta xwe bxn xizmeta dewlemendkirina huner anda Kurdan. Bila deng hunera Kurd bigehe her dera chan zarokn me guh xwe bi hunera Kurd vekin."  

Zarokn Dilovan Nr Reo Dilovan li ser riya dr dirj a bav kaln xwe dimein. 

Nr Dilovan di konsrvatora rvan Reo Dilovan j di akademiya mzka rvan de xwendina xwe ya li ser hunera Kurd chan didomnin. 

Ew fkiyn malbata Red Baso Dilovan hunermend in. 

Dilovan bi srar dixwaze ji niha pde bi awayek njen hunera xwe ya Kurdewar pk gel xwe bike. Berhemn Dilovan heya niha bi germ ji aliy gel Kurd ve hatine pwazkirin. Ji ber ku ew serokaniya ku Dilovan j av vexwariye, paqij Kurd ye. Ava w ji mrasek end hezar sal t.

Dilovan sala 1990 kasta xwe ya yekemn " Dayika min Kurdistan", li 1992an " Rya Serxwebn", li 1994an "er dikim er naxwazim", li 19997an "Ava n", li 1999an "Evna Me", di sala 2002an "Bihara Rengn" pk civata mzkhezn Kurdistan kirine.

Di saln ber de, ji ber ku di sstema Yektiya Sovyet de ji Kurdan re kirina kastan pir zehmet b, lewma j ti kasttn Dilovan li w dem nebne. L bi sedan strann gelr bi deng w gelek dengbjn din yn Ermenistan Gurcistan di nava gel de belav bn li arva radyoya rvan mane.

50 sal e, ku zdetir ji 40 saln w di nava derya hunera Kurd de derbas bne, ji bo karek wiha proz ne hindik e. Hvdar im, ku Dilovan wan tecrbeyn xwe yn li ser hunera resen a Kurd bi away nivsk pk nifn paeroja welat xwe Kurdistan bike.

Em bi dilgerm kfxwe 50 saliya temen pir qmet hunermend xwe Dilovan hunerhez proz dikin. Bi hviya w roj, ku ew bi deng xwe y xwe berhemn hn dewlemendtir biafirne.