Dengbj Saln Dr Dirj Red Baso:

(1. Agust 1926_ 12. Nsan 04.2006)

Ji Jiyana Miextiy Heya Mirina Li Xerbiy

Kakar Oremar

kakshar_oremar@yahoo.de

Roja 11 Nsan ez hevkar xwe Proz ji bo seredana dengbj hja Red Baso ber bi mala neviy w y kurn Artr Dawd n. Ew li gundek derdora snabruk( li Almaniya) ne. Min dixwest ji ziman kesek(an j ya batir ewe bjim drokeke zind) pir titan li ser rewa jiyan kar dengbjn me yn Kurd li komarn Qefqaziya bibihsim tomar bikim. L nale-nala deng w y mna zengil d ber bi bdengiy ve di. Reng ry w mna guleke tavnedt irmis zer bib. Ziman nvikest peyvn w nedihatin fam kirin. L dema ku Dilovan jre got: Bavo mvann te hatine, dest xwe dan ser avn xwe, girnij dixwest bje: Ser avan re hatine, l hn pir dereng hatin.  Zaten em Kurd bi dem ax re nemeiyane ku heya roja ro j bdewletn. Em hertim dereng dimnin!!.

Di nrna yek da dmenek xemgn avn me ilkirin: Ap Red d ketib nava destpka xewa mirin heta nedikar avn xwe j veke. Zilfa Teil(kebaniya Red) li kleka text w rnitib bi destn xwe yn zef destn malx xwe yn nvrih diperixandin. Carna j hsirn avn xwe yn tej evn heza jiyana 60 salan, paqij dikirin. Evna rastn ev b hevalno nedikar karek bike, l bi axneke kr li ry heval xwe dinr: De ka rabe kilamek ji mvann xwe re bje Red, ka ew deng y mna zengul li k maye. d dema xatirxwestinye can min ez zanim . bi avn xwe yn xembar li me dinre bi evneke dayikane dibje: Zeif razme, ser avan re hatine.... carek ji bo xatir me mna dengbjan her du destn xwe birin bin guhn xwe wiha xwend: delane, l l delane, de ro....

Ap Red d ji liv lebat ketiye. Carek j ji Guhara kea xwe re got: ka hinek ava Rewan ji min re bnin av jre annin qrtek j vexwar, l w ser xwe hejand got: Tama v av ne ya Rewanye, hn ima min dixapnin?...

Li ser ser ap Red ken w: Tamara, Guhar Bes j hsir dibarandin, l Seyran Astrk ne li wira bn. Di avn Artr neviy w da duniyayek xem jan dibarn.

Me dmenn xwe kiandin pit mvandariyeke germ Kurdane me xatira xwe ji w malbata Kurdhez hunerperwer xwest. Min dizan ku ev hevdtina me ya dawiy ye.

Dawd Kur Red j di 12. 04. 1997an da wefat kirib. Pit 9 salan durist di rojeke wiha da Red Baso j xatir ji jiyan xwest.   

 

Rol Dengbja

Di er geln bindest de ziman eper dawiy y mayn berxwedan ye. Girtina eperek wiha j ji aliy dagirkeran ve ji tkiknandina netewe pde ti wateyeke din jre tune ye. Gelo kye v rastiy nkar bike ku di parastina ziman hunera Kurdan da rol dengbjan iqas bihagiran bye?. Evdal Zeynik, akiro, Reso, Kaws Axa, Hsn M, eroy Biro, Gula Fileh yn din k dizane ku di v doza proz da iqas derd kiandine? i tit wan y v din heb ji xeyn kilamn Kurd? Bel... hem mras mal wan y v din ew kilamn wanin. Kilamn ku gencneya dewlemendiya ziman, drok peyvn Kurd yn irnin.

Red Baso yek ji wan dengbjaye ku di hem 80 saln jiyana xwe ya dr dirj da ervanek serkeft b di w qad da. Dewlemendiya w tev di sing mejiy w da b. Ziman peyvn w yn irn aram bi ser dilan da dibarand. Ew xizneya kilamn cimaeta Kurda b.

 

Kurte Jiyan

Dengbj Red Baso di 1 Agusta sala 1926an li gund Kelebeg(1) y ser bi herma Tahln(komara Ermenistan) di nava malbatek da hat din ku him evndarn ziman hunera Kurd bn, him j ji bo xatir doza Kurdistan ji erd bav kaln xwe(Serhed) reviyabn nava Kurdn Ermenistan.(2)

Malbata Red Baso j mna gelek malbatn din ji ber bay re zulm stema Roma Re(Tirkn ovnst) reviyabn Ermenistan. Wan ten can xwe rizgar kirib ji ber ku bi ola xwe zid bn, qedera wan j tevl qedera gel Ermen bib. Hinek hatin kutin hejmareke km j derbas komarn Ermenistan, Gurcistan   Azerbayican bn. Bel ew ji tevkujiyeke drok rizgar bibn.

Hunermend Red Baso tev hinek kes karn derdora xwe xurtaniya xwe di reweke siyas xirab da derbas kir. Yan xurtaniya w di ax rijma Staln da ji bo xatr 200grem nan re di girtgeh jiyana drwelatiy da derbas b. ar sal jiyana di nava darstan seqema Sbiriyay da ji bo Kurdek hsan neb. Ji kesek re ku evndar huner strana Kurd b drketina ji cihwar jiyan cezayek pir giran b, l hza evn bi ser hem nexweiyn v din da proz dibe. Evneke kr di dil Red Baso da heb ku rojek vegere cihwar bav kaln xwe xizmetek ji wan re bike.

Ji heft xwk biran Red Baso kur mal y mezin b. Ew bi cefayek bdaw li ser areserkirina pirsgirkn xwk birayn xwe disekin. Herwiha di nava malbat da ew hostay afirandina hunermendan e j. Hunermend Dilovan(kur w), Nr Reo(neviyn w) perwerdeya xwe ya huner mna mrasek ji w standine. Dilovan dengxwe di v derbar da dibje: Ger ro ez di v qada huner da heme, tev bi xra bav min b. Min da ser pa w bi vre j pir serbilindim... Dawd bir min j hem mkan dan min

 

Evna Dengbjiy

Ji zarokatiy evna ap me Red Baso ya heza dengbjiy pir b. Deng hunera dengbjn mna Neoy Cemal( an j Neoy Babas), Hemzey Aqo, dad Ecem, nok Fileh ew evna w getir kirin.

Ji saln 60an pda hate radioya rvan deng xwe y germ li ser iyay Agir derbas welat bav kalan (Kurdistana delal) kir. Li wira Red Baso li rex dengbjn mna eroy Biro, Karapt Xao, Efoy Esed, Dawd Xelo, Memoy Silo, Egd Tcir Ordn Dengbj xeml rewa civata dengbjn Kurd gehandibn astek her bilind. Di radioy da ew tev bibn niwnern nasnameya muzka Kurd ya resen. Kilamn ku wan digotin drokeke ifah nenivsand b. Droka siyas, civak huner di peyvn strann wan da esaleta Kurda radixistin ber avan.

Ferqa Red Baso bi hinek dengbjn din re ew b ku w piraniya strann ku gotine bixwe afirandine. Hinek ji strann w j hunermedn din strne. Strann mna Felek, Peyawo, Delal ha delal gelekn din hunermendn mna emdn Dilovan kur w di berhemn xwe da gotine.

Ji bra neken her dengbj ku ji nava me kober dibe, arveke dewlemend j bi xwe re dibe nava axa sar. Heya ew saxin bila medya ragehandina Kurd desthilne. Keda wan biqedrne, xizneya stran jiyana wan ji bo arva me ya netew tomar bike.

 

Xweziyn Nedt!!

Ji tebaxa sala 2003an dengbj saln dr dirj Red Baso ji bo areserkirina nexweiya xwe ya giran hat welat Almaniya. av w li w roj b ku vegere gund Kelebeg ku careke din xizim hevaln xwe yn saln ber ji nzve bibne.

Bel rvan mna paytexteke Kurdan ya and b, ku deng bilora Egd Cimo, Xell Evdile, strann Karapt Xao, eroy Biro, Red Baso, Belga Qado, Sosika Simo, Xana Zaz, Aslka Qadir, eroy Qasim, ibily aan gelek kesn din di nava Kurdn Kurdistana mezin de belav dikirin.

L mixabin d ro xwndevanek w xwndingeha qedirgiran di nava me da nemaye.

Hozan Dilovan hem endamn din yn malbata wan( Zilfa Teil, Tamara Red, Guhara Red, Bes Red, Artr Dawd hem kesn din) bi wijdana we rihet be. imk i tit ji dest we hat, we ji ap Red re bi cih an. Ev xizmeta we, xizmeta ji hem Kurdn Kurdistan re b. imk ap Red milk hem Kurda b.

Bila ser hem dengbj hunermendn Kurdistan sax be.

 

Jrnivs:

_ 1. Gund Kelebeg ku dikeve 60 kmya rojavay bajar rvan nz Qers gund Dgur li bakur Kurdistan ye.

_ 2. Li gor gotina Tamara kea Red Baso sala ji dayikabna bav w di nasnam da 1927 hatiye nivsandin, l ya rast yek Agusta sala 1926 e.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org