anmeldung

Xweziya Mirin Nebûya Para Herkesî!

( Ji Bo Bîranîna Mihemed Arifê Cizîrî û Eyşe Şanê )

Kakşar Oremar

kakshar_oremar@yahoo.de

Cîhana hunera Kurdan di meha Kanûnê da du hunermendên mezin ji dest dane. 17.12.1986an Mihemed Arifê Cizîrî li bajarê Dihokê di temnê 74 saliyê da xatir ji jiyanê xwest.

Eeşe Şan ew xanima ku tenê ji ber xizmeta ji bo huner û strana Kurdî jiyaneke tejî êş û elem di nava civaka Kurdistanê da bihûrand di 18.12.1996an bi êşeke giran serî danî.

He du bilbilên xweşxan ji bakurê Kurdistanê û di nava derya hunera Kurdî da kemilîn. Yek ji Cizîra Botan bû û bi kilamên Koçeran bi sedan kilamên Kurdî ji mirinê rizgar kirin, ya din jî ji paytexta Kurdistanê Amedê bû ku di xwîndingeha bavê xwe Osmanê û dengbêjên din yên Kurda de ket nava deryaya hunera Kurdî.

Mihemed Arifê Cizîrî bi tembûra xwe ya çar perde û dengê xwe yê şirîn û Kurdî zû di nava dilê gel da cihekî taybetî ji xwe re vekir. Dengê ku ji dil dihat û li ser hemû dilan jî rûdinişt. Aramî bi can û rihê mirovan da datanî. Kilamên wî tevan ji kaniya gel bûn. Mïrasekî çend hizar salî ku bi denê wî xwedî tameke din bûn.

Eyşe Şana Kurd xwediya dengê şilik û nazik, xanimeke dûrbîn bû. Wê bi hizar xwelîseriyan pêngava yekê di rewşekê da avê ku sed astengî li ber rêya wê derxistin. Navên nebaş û gefa kuştinê lêkirin, lê wê dizanî ku rojekê ewê poşman bibin. Ji aliyekê piraniya Kurdan bi xweşiya dengê wê dibûne evîndarên kilamên bav û kalên xwe, ji aliyê din jî ew mîna jineke gunehkar tawanbar dikirin. Lê di roja îro de ew tev dizanin ku Eyşe Şan di wê serdemê da çiqas zana bûye ku hemû nerhetî pejirandine, lê li hemberî çewtiyên civakî serî netewandiye. Ew dizane ku rojekê Kurd jî yê pêş bikevin û qedrê wê yê bê zanîn.

Mihemed Arifê Cizîrî bi wî dengê xwe yê sed rengê têda bûn geh em dibirine nava derya dîroka Kurdistanê, geh jî evîna Eyşana Elî mîna rêze filmekê li ber çavên me zidî dikir. Geh li ser mêrxasiya Kurdan distirî, geh jî wesfa deşt, çiya, gund û bajarên Kurdistanê dida. Carna jî bêbextiyên Roma Reş û Ecemên derewîn û carna jî li ser xiyaneta Kurdan ya li dijî hev mîna birîndarekî bêderman dinalîne û dikalîne. Dengê wî ji hêlekê û tembûra wî jî ji hêla din hevûdin dikemilandin. Deng û awazên ku mîna hingivê çiya û zozanên Ûrmiyê xweş bûn û hizar xwezî di mejiyê mirovan da diafirandin. Gelo ma peyama hunerê ji vê hindê mezintir dibe ku dengek liv û lebata mirovan ya ji bo jiyanê zêdetir bike? Ferqa di navbera hunermend û pêxemberan da çiye? Ma her du jî bexteweriya mirovan naxwazin?

Karnameya Eyşe Şan gelek dewlemende. Ger tenê stranên ”Derdê hewiyê, Mem û Zîn, Cembelîyê Kurê Mîrê Hekariyê, Qederê, Welatê Min Diyarbekir, Heywax dayê, Lê lê Bêmal, Hesreta Dilê Min, Werin werin Pêşmergene, û …” ku bi hostatîyeke mezin ji aliyê wê ve hatine gotin, bêne şirove kirin, mirov yê pêbihese ku Eyşe Şanê baş bi derdê gelê xwe zaniye. Strana Derdê hewiyê di çaxekî da ji aliyê wêve hate xwîndin ku jina Kurd ji hemû mafên xwe yên siyasî-civakî bêpar bû. Him ji aliyê sîstemên serdestve dihat serkût kirin him jî li cem mêrên Kurd qîmeta wê ya rastîn nedihat zanîn. Eyşna rewşenbîr di çaxekî wiha da rabû ser piyan û bi dengekî bilind wiha qêriya:” Welleh nastînim, bîlleh nastîn, derdê hewiyê Welleh nakişînim…”.

Ev stran bi serê xwe rêbaza şoreşekê bû di dilê jin û keçên Kurdistanê da dîwarê tirsê dişkand. Ew neçar dikirin ku ji mêran re bêjin:” Em jî mirovîn, çima kerameta me dişkênin û hûn bi ser me da carekê heya sê caran jî dikarin bizewicin?...”.

Serhildana ku Eyşe Şanê bi dengê xwe dabû destpêkirin bû sedem ku êdî ew heya roja mirinê ji ezîztirîn kesên xwe dûr bikeve. Dema dayika wê di ber mirinê da ye ji birayên wê dawa dike ku izinê bidin ”Eyşana ezîza ber dilê wê” ku were ser wê. Lê ew vê xwesteka dayika xwe napejirînin û Eyşe Şan wiha dinalîne:

” Dayikê qûrban ava çemê Diyarbekir têye dîsa leme leme,

dayikê qûrban pêl li pêl dixe davê ser keleme,

wele îro dayika min nexweşe haya min tunîne

hêsirê çavê min dêrana Xwedê weke barana biharê diherike nasekine

Heywax dayê xerîbim dayê, heywax dayê bêkesim dayê,

bê te kesê min nemaye dunyayê ez bimirim dayê….”

Ji aliyekî rayerdarên sîstema Kemalîzimê stran û xebatên wê yên hunerî qedexe dikirin, ji aliyê din jî bira û kesên wê ew bi kuştinê tehdîd dikirin. Ew çendîn caran ji kuştinê filitî, lê li berxweda. Kesî nekarî dengê wê di qirika wê de bifetisîne. Ew bi hesret bû ku ji bo dîrokê karekî bike.

M. A. Cizîrî ji bo ku xizmeta hunera Kurdî bike cihê bav û kalên xwe terikand û xwe gehand başûrê Kurdistanê. Wî derdê feqîrî û xizaniyê pejirand lê wijdana wî nedipejirand ku mîna Celal Güzelses xiyanetê li hunera netewa xwe bike û samanê hizar salan erzan bifiroşe wan kesên ku hebûna wan înkar dikin. Mihemed Arifê Cizîrî ew mêrxas bû yê ku di nava gel da jiya û heya dawiyê xwe ji êş û kulên Kurdan dûr nexist. Carna bû avkêşê kulanên Cizîra Botan, carna di xwaringehan de kar dikir, carna dibû sûnetçî û carna jî hunermendê dîwanxaneyên axa û began bû. Lê di xanîyên teng û tarî yên feqîr û nedaran da jî distirî. Bêtir xwe ji çîna hejaran dihesiband. Çimkî dixwest bi serbilindî û bêminnet nanê keda xwe bixwe. Ew carna bi ser kul û xemên xwe de werdibû, têlên tembûra wî dilivlivîn, feqîr û hejar li dorê kom dibûn û bi dengê xwe yê tejî soza xerîbiyê diqêrand:

Xezal Xezal de hayê hayê
Îro minê dîbû mala Xezala min barkir çû zozana oy cefayê
Şewtê kulê dilêm pir bûn Xezalê… hayê ...
Ezê van kulê dilêm’ heya dare bûye j’tere bibim
Cem aşiq û cem xozana.. oy cefayê..

Gelî gundyan û cîranan ma hunê qey nizanin
Ma rûkê Xezala min sor bûne ji kut û matê lolo... ramûsanan oy Xezal
Xezala min xeyidiye gelî gundyan û cîranan
Ezê nizanim va qîza seba çiye hoy.. nayê rayê
Xezal biyan e oy Xezal, Xerîbî zor e oy cefa
Belê meryê xerîb li welatê xerîbiyê kor e Xezal…”

Dengê wî yê nerm û germ ji aliyekî xemrevîn bû, ji aliyê din jî hîvî di dilê xerîb û feqîran da diafirandin. Ew xwedî îlhameke esmanî bû ku jiyan jêre dihate wateya dilxweşkirina gel. Xwediyê tembûra çarperde û dengê zelal êdî bibû melevanekî behra hunera Kurdistanê. Ji ber destê mamostayên şehreza rabibû, ji ber wê jî bû mamosta û di xwîndingeha wî da bi hizaran kes hatin perwerdekirin. Wî di hemû jiyana xwe xweşî nedît, lê dilxweşiya wî ya herî mezin sê tişt bûn: Xwe ji Kurdan cuda nekir, dengê wî bû melhema birîna dilşewatên ziman û çanda Kurdan û xizmeta hunera Kurdistanê kir. Bi vî awayî M. A. Cizîrî di cîhana hunera Kurdî da bû xwîndingehek bêmirin.

Eyşna Osman di salên dawiya jiyana xwe da dema ku Kurdan dest bi serhildanan kiribûn dest bi afirandina berhemên nû kir. Dixwest li gor dem û çaxê bi gel re bimeşe. Ew di vê qadê da jî biserket. Carna li ser zulima Seddamê cinayetkarî stirî, carna serhildana Cizîrê bi bîra me anî û carna jî li ser bajarê Diyarbekirê xwend. Lê him folkolora Kurdî ji bîra nekir, him jî ji meydana hunera Kurdî derneket. Di parastina nasnameya muzîk û hunera Kurdî da pi bi îsrar bû. Gilî û gazindên wê ji tacirên hunera Kurdî pir bûn. Di wê bazara tevlîhev da rexneyên wê pir bûn. Zehmetiyên ku di salên reş da dîbûn bi bîra herkesî dianîn ka çawa ji aliyê dagirkeran ve rastî astengîyên giran hatiye lê ji qada hunera bav û kalên xwe neçûye der.

Him Eyşe Şan û him jî Mihemed Arifê Cizîrî ji bo hunera Kurdî jiyan û evîna stran û zimanê Kurdî di dilan da zindî hiştin.

Di dawiyê da tenê dibêjim: Xweziya mirin ne ji herkesî re bûya!!. Xweziya li gor ked, kar û xizmeta mirovan temenê mirovan jî bihata diyarkirin. Wê demê em pedihesîn ku Mihemed Arifê Cizîrî, Eyşe Şan, Meryem Xan, Hesen Cizîrî, Tahir Tofîq û hemû kesên ku xizmeta huner, wêje û zimanê xwe kirine, nemirine û qet jî namirin.

çapkirin