1ê Gulanê û Rewþa Karkeran li Îranê…
Kakþar Oremar, kakshar_oremar@yahoo.de
Kalekî
pîr û westiyayî ji karkeriya rojane bi þile- þilî derî vekir û ket
hewþa malê. Ji dûrve bi dîtina rûyê wî mirov sed êþ û elem di rûyê
wî da dibîne. Keç û jin ji malê derdikevin. Li bin dîwarê hewþê bi
hevre rûniþtin. Keça ciwan bi keneke tejî hîvî çayekê ji bavê xwe
re tîne û dibêje:” babo îro xwediyê xanî hatibû û kiraya malê
dixwest…” wê rojê ev xebera duyê bû ku êþek mezin xistibû riha wî.
Xwediyê kargehê jî berê sibê jere gotibû:” Ji meha bê û pêde pêwîstiya
me bi te tune…”.
 |
Kalê
70 salî bi wan destên xwe yên pînekirî û birîndar bêdeng li dîwar
dinêrî. Çaya wî sar bû û nedizanî çi bêje.
Di rewþeke wiha da wî dizanî kû li Îranê debara jiyana jin û çar zarokan karekî hêsan nîne. Ji xwe pirsî:” çi bikem, em di agirê jiyanê de disojin û debarê dikin…”Ji
aliyekî peydakirina nan û ji aliyê din jî amadekirina cihêza keça
ciwan weke çiyayekî hatin ber çavê wî. Hemû meaþê wî 230.000
tomenê Îranîye, lê kiraya malê bi tena serê xwe 130.000 tomene.
Ê… ka kesekî wiha kîjan derdê jiyanê derman bike…!?.
Wî heya niha bizehmet karîye kirêya malê bide, lê nizane ka yê çawa diravê kirîna cihêzên keça xwe jî peyda bike. Bi hîvî û êþa zehmetiyên jiyanê ti ronahiyek li ber xwe nedidî. |
Ji
sala 1979an heya niha neh dewlet di bin siya komara îslamî ya Îranê da
hatine ser kar. Lê heya niha û heta di çaxê þerê Îran û Îraqê da jî
gel evqas bi zehmetiyên jiyanê re rû bi rû nemane. Fabrîk ji aliyê
aborî ve rastî þikestê hatine, bi hezaran karker ji kar hatine avêtin
û serbarê tevaya vana bi hatina dewleta Ehmedînejad re jî giraniya pêwîstiyên
rojane piþta çîna karker tewandiye. Li rojhelatê Kurdistanê rewþeke
wiha gelek xerabtir e jî. Çimkî li Kurdistanê kêm nine karkerên ku sê-çar
mehan meaþê xwe ji xwediyê fabrîkê nestandine. Hiqûqê wan yê mehane
jî têrî daxwazên wan yê jiyana rojane nake. Nebûna îmkanên dermanî
û hevkariya dewletê di warê xizmetgozariyên civakî da jî sinorê
feqiriyê di nava çîna karker da çiqas ku diçe nêzî xêza sor dike.
Dewleta Ehmedînejad di siyaseta xwe ya aborî da serkeftî nebûye. Ew niha
neçþar mane ku fabrîkên dewletê bifiroþin sermayedarên dewlemend û
karekî wiha bûye sedem ku mesafa di navebra çînên civakê da jî sal bi
sal zêdetir bibe. Feqir û hejar sal bi sal feqîrtir û dewlemend û xwedî
kapital jî çiqas ku diçe dewlemendtir dibin.
| Kesên ku ji mafê karkeran jî parêzvaniyê dikin bi giranî rastî hêriþên dewletê tên. Tên girtin, þikence kirin û di encamê da jî ji kar tên derxistin. Vê siyaseta dewletê tirs û wehþeteke mezin xistiye nava çîna karkerên Îranê. Berî pênc salan Mensûr Isanlo yek ji rêberên sendîkaya þirketa bi navê Vahid hat girtin û heya niha jî di girtîgeha Êvîn(li Tehranê) girtîye. Hemû guneha wî jî ew bû ku li ser mafê karkeran dijberiya xwe dabû xuyanîkirin. Herwiha Mehmûd Salihî çalakvanê karkeriyê li Kurdistanê ji yekê Gulana sala derbasbûyî heya niha girtiye û yazde kes ji hevkarên wî jî rastî þikenceyên giran hatin. Li Îranê kovar û rojnameyên weke Rahê Ayendêh(rêya paþerojê) ku li ser pirsgirêka karkeran dinivîse, rastî qedexe û sansurê tên. |
|
Dibêjin
stûna aboriya her welatekî çîna karkerin. Lê li Îranê rastiyeke wiha
nayê dîtin. Istrês û pirsgirêkên çîna karker wisa zêdene ku aboriya
Îranê nexweþ kirine. Dema hêza mejiyê karkerên welatekî wiha bê
felckirin, gelo ew çawa dikarin afirandkar bin û li ser pêþketina
aboriya welat hemû hêza xwe bikar bînin?!
Rewþa
Îranê di roja îro da li cîhanê tevlîheve. Þerekî hemû cîhanê li
dijî Îranê mumkine biqewime. Belkî armanca rayedarên Îranê ji vê
siyaseta çewt(feqîrmayîn û bêîmkaniyên çîna karker) ewe ku gel
hejar bimîne û di wî þerê ku li hemberî xwe dibînin, hingî hêza wan
bikar bînin. Çimkî di rewþa birçîtiyê da karker neçar dimînin ku
dest bavêjin her karekî.
01.05.
2008 Alman