Helbest i ye?

 

Kamran Simo

 

     Ramanwer hunernasan, ser xwe li ser xwezaya helbest gelek andine. Heta v gav ji bo bersiveke rast evndarn helbest tr bikin dixebitin. Li ser pirsa helbest i ye? li bersiveke ku bersiva v pirs bide digerin.

 Bersivdana v pirs di nav herika droka w de, her bersiv bye xelekeke zincra pirsan. Dema ku mirov yeko, yeko li van bersivan dinre gelek caran mirov van bersivan li dij hev dibne. Wane weke ku di nav nekokiy de ne dibne. Her yek ji van danasnan aliyek helbest derdix ber avn me. Van pirs bersivan wer kiriye ku mirov bi zanat ji helbest tahm bigire.

Benedetto Croce dibje, yek in imk ji hev cda ne ji hev cda ne imk yek in. Yekt ji hev cdat di nav hev de ne.

Phesn rastiya riya tesewir ye, ne mimkune ku phesn derbirn ji hev cda bin.

 Berdewamkirina jiyan, ya ku me nav w kir ye drok. bi herika dem re ramann n diafirne hsan kom dike. Bi wane re nrnn n danasnn n j dibin. W dem mirov nikare bje danasn nayn guhartin. Danasn li gor cih dem mercn t de, tne kirin. Her danasna hja n, bixwaze an nexwaze, qmeta ya ber hat kirin dixe. Her danasna n pl pita ya li piya xwe kiriye wisa xwe daye pejirandin. Yan ji ya p sd wergirt ye, ew j re bye bingeha zanna p. Her tit n, zayna ya piya xwe ye. Danasna helbest j, zaroka danasnn ber hatine kirin ye. iqas ji hevdu cudabin j, ev danasn her yek aliyek helbest girtib j, hem berdewama hev in. Bi wek diyelektk bi hevdu ve girday ne.

Benedetto Croce dibje, ziman weke kaxiz ye. Ranam ryek kaxiz be, deng j bervaj y w ye. Ku bervaj y kaxiz jnebe, ry w j j nabe.

Eyn we, ne deng ji xeyal ne j xeyal ji deng cda dibe.

 Ev pirs bersivn ji bo danasna helbest, heta v gav hatin kirin j, ji hev du ne cdane. Her yek ryek helbest ye.

   Bi end peyvan bersiv dana v pirs, t wateya ku mirov ji aqil dr bikeve div ev noqte ney jibrkirin bikmay j be mirov zanibe, ku helbest nivik huner her xwe e ppeloka huner ya her li jor e.
Friedrich hegel dibje: Di hem ben huner ciwan de ya her zehmet her payebilind helbest e.

Di herka droka xwe de ji ryek derbasbna ryeke din, di van r guhartinan de helbest gelek qurban dan pket. B ku ev r guhern qurban dayn werine zann, mirov rn tahliyn di nav hev de hatine hunandin nabne.

Choteaubriad dibje:
Helbest hunera hilbijartin veartin ye.
Pirsa helbest i ye? gelek camran bersiva v pirs dane hem h bbersiv e. Her kesn ku ev pirs ji wan t kirin, bi drbna hs ramann xwe bersiv dane. Heta ro h j nikarne helbest bikin pvana danasn.

Ji keda mirovan titn her zehmet danasna helbest ye.
Ji v zehmettir, titek din nay bra mirov, heta vga bi sedan danasn hatine kirin.
Piraniya van danasnan ji danasna giyana helbest wdetir neye. Ji ber ku helbest xeyala binhina hviya hezaran salan e.
Dubarekirina wn trajed serkeftina mirovaniy ye.
Helbest bi nivsna xwe ten, xwed hebna hest binhin ye.
Ev hebn taybetmendiya helbest ye.
Danasna helbest mirov nikare bi wek ten bje. Yan bi end peyvn ekir bide nasn.
Helbest pwst bi yektiya xeyal hest heye.
Bi ziman xwe w gotina xwe heye.
Bi tkiliya nzk deng muzik,
bi ciwankariya (estetka) xwe bandoreke
bihz li ser giyan raman heye.
Ev xissiyetn helbest ji teref herkes ve were pejirandin j, ji rewa danasna helbest re km dimne.

Neketina helbest nav danasn dibe ku ne ji tnegihitina dema w be. L dibe ji ber cudabna xeyal, raman hestn w be.
Ji bo tgihitina helbest, dsa helbest bi xwe, xwe dide nasn. Bi v away danasna helbest di ti pvan de bi cih nabe.

Di pirsa ji Octavio Paz, helbest i ye? t kirin de, dibje danasna helbest xetereke mezin e, di rastiy de helbest nne, helbestvan hene.
Yek din, bi hsan dikare bj helbestvan nne, helbest heye.
Shelley dibje: Helbest di nava we de tunebe, hn w li ti dern din nabnin.
  Bi gotineke din di nava her kes de helbest heye, hin kes w dibnin, hin nabnin. Yn w dibnin, dibin helbestvan. irska di nava xwe de digihnin pa tnin. awa hk di nava mirk de digih mirk nikar w neyne. Dema di nava helbestvan de j, helbesta w xwest wer helbestvan nikar w neyne.

  Digel v yek j, gelek helbestvan ser xwe li ser helbest andine. Ev kiryarn wan hemetkariy (heyrantiy) di hest me de bikin j, ew nedanasna helbest ne.
Di derbar helbest de zann didin me.
Ev zehmet sera helbestvanan bi ten dewlemendkirina asoy mirovan e.

Ji bersivn zaneyn di v war de zana, mirov dikare bi hezaran mnakan bide. Chana me bi saya ser helbestvanan, an bi saya ser helbest ber bi kamilbn ve die.
Helbest di nav ziman de afirandina ziman e.

Vco dibj: rayn ziman di helbest de ye. Mirovn p ji bo adiyn xwe bnine ziman, bi w helbest peyvne. Ev peyvn p ne peyvn ferheng bn, di nava xwe de derbirna pikivna helbest bn.
Bi peydekirina ziman re helbest weke w nivsa p hatiye dtin. Mirov dikare bje, temen peydakirina deng bi hev re peyvna mirovan ji bo tgihitin helbest yek e. Li ba ziman rojane, xwezeya ku mirov l difikirn ji bo bandora xwe l bikin dtinn xwe bjin, ziman shr kirin. Ev xissiyta v ziman, b peng ziman helbest. Platon di danasna helbest de, gotina ziman shr bikar aniye.
 Di hem axan de stran, qasde helbest an bi dev an bi nivsk jiyane. Ji her and civak re helbest biqas ziman rola pxistin leystiye.

Bi karn rojane re mirovan stran gotine. Yek bi yek an kom bi kom tekakes ji bo pwstiyn xwe bidest bixin bi hev re kar kirine. Bi karn cuda re stran helbestn cuda hatine meydan. B awa zimann cuda bn helbestn cuda j bn.

Erk helbest, kirina hiiyariya hevpar wijdana hevpar, pergal kirina pwendiyn mirovan xwezay ye. Byern ku rojane dibin mirovn ji rza civak dibihzin l nikarin fade bikin. Bi wek xweik ev byer phesn, bi zimanek cuda anne rojev byna peyva civat, erkeke helbest wisa j heye.

Roman Jakobson: erk helbest bedew kirina phes ya ziman e.
Ji ber ku ziman helbest ji ziman rojane cuda ye, helbest dibe navenda pxistina ziman, muzik xeyala mirovan.

Jean Cocteau: Ne ji bo gotina mas  peyva mas, ne ji bo gotina kan peyva kan, ne ji bo gotina evn peyva evn di helbesta xwe de bje.

Nivskarn drok, felsef, ol, brdoz, roman, rok, gotaran, rojnamageriy wek din, wateya tgihitina nivsn xwe didin. L wateya tgihitina nivsn helbest xwendevann helbest didin. wn tgihitina xwendevann helbest li gor ngarn di ser wane de li wn helbest dinrin wisa tdigihin. Ji ber ku helbestvan rasterast nakeve nav tma, bi neqandina peyvan wn tma xwe nan xwendevan dide. Bi gotineke din, feylezof yekser dikeve nav tma tma xwe rove dike. Yan bi derbirneke rasterast bi hza xeyal raman, felsefe t kirin. Feylezof ji bo gotina xwe bide pejirandin bi dehan mnekan dide. Li derdora mijar digere, dixwaze w bide peyitandin (spatkirin). Xwendevan li gotina feylezof dinrin, yan feylezof i gotiye dinrin, l li ya helbestvan b awa gotiye dinrin.

Tagor dibje:
Peyvn helbestvan ji bo mirovan bikar tne crn wateyn wanan hene, herkes peyvn li xwea wan diin ji xwe re dineqnin.

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org