Man ola w - 2

 

 

 Kamran Simo Hedil

 

 

http://e-weje.com/images/stories/mani.jpg

Zerdet, bingeha felsefa xwe li ser ramana ba, peyva ba kar ba danb. Buda j baweriya xwe li ser perensp ehlaq nefsa xwe terbiyekirin, rast, aqil, xwe bi xwe ronkirin bi vn xwe ji xirabiyan drgirtin  avakirib. Isa j, li dij b ehlaqiya Roma oldarn sexte bingeh ola xwe li ser ehlaq paqij aramiya mirovahiy avakirib.  

Man j bi erkn bingehn, ola xwe li ser esas bi bay li dij xirabiy derketin avadike. Serdema ola ku Man derket, serdemeke ku mirovah di nav ern ol mparatoran de ber bi xerabiy ve di. mparatorn ku dixwestin chan bikin bin dest xwe oldarn di bin fermana mparatoran de ev er gur ge dikirin.  

Li aliyek mparatoriya Roma li aliy din mparatoriya Sasan er bdilovan li dij hev dikirin. Bi taybet a er li ser axa ku Man ji dayk by, xwe dida nandan. Ji rojhilat ve Sasaniyan r dikir, ji rojava ve Romaniyan r dikirin li welat Man digihitine hev. er carnan li rojhilat em Firat carnan j li rojavay Firat dibn. Y di bin piyan de diperiq gel herm b ev gel j, gel ku Man endam w b. Di nav van mercan de Man weke pxemberek n derdikeve nav meydana pxemberan ola xwe beyan dike.

Di 20 adara 242 an de li bajar Gundahpr, di roja ku ahpr yekem derbas ser text ahahiy dibe ji ar terefn mparatoriy mirov ji bo r resim hatibn wir, bi van gotinan ola xwe beyan dike. B awa Buda hate Hndistan, Zerdet hate van  deran, sa hate Quds, ez j qasd yzdan rast li vir pxemberiya xwe beyan dikim. Ez berdewama Zerdet im, ya sa me, ya Buda me. By cudaxwaziya olan, ez tevay olan diparzim. Min li gor pvan aqil ji bo bextewariya mirovahiy dest bi v kar kir. Erkn bingehn yn ola min bi qenc li hember neqenciy rawestandin e. Ba, ronah giyan yek in. Neba, tar qalib giyan bedena me j yek in. Mirov sirt (xweza) ji tevlheviya baiy xirabiy ne.

 Ev z beyankirin dibe sedem ku Man cara p bi ser nakeve mecbr koberiy bibe.

Man j weke gelek pxemberan, di dema destpk de li welat xwe bi ser nakeve ji welat xwe derdikeve. Li bakur rojavay Hndistan gelek welatn din digere.

Di van salan de, li gelek welatan baweriya ola xwe belav dike. Li van welatn ku li wan geriyaye komn Many saz dike. Pit demeke dirj karye ola xwe bi biray ahpr yekem Perwz bide pejirandin bi alkariya Perwz vedigere welat xwe. Bi alkariya Perwz, ahpr w qebl hzra xwe dike. Bi v r Man kar ye ku baweriya xwe ya ol ji ahpr re bje.

Man weke pxembern din, oln ku hene yn rabird nkar nake. Hem pxemberan weke pxember dibne dibje, ez berdewama we me. ahpr nrnn Man balk dibne destr dide ku bi azad ola xwe balav bike. (pwst were gotin ku apr ji kurdn Hewraman ye.) apr ola w qebl nekiribe j, di bin bandora Man de maye hitiye ku ola xwe ya n li mperetoriya w (mperetoriya Sasan) belav bike.  Hem j weke wirmendek oldar gelek caran xwestiye ku Man di derbar pirsgirkan de fikir xwe bje. L her cara ku ahpr yekem di er an j dema ku dixwaze r cihek bike, pirsa serkevtina er ji Man dike. Ka here ji xweday xwe bipirse, em awa bi ser kevin. Ew j bersiveke wisa dide. Xweday min di ser min de ye, ez p biwirim ez bjim. Pitre t wisa dibje, xweday min nahle ez biryara er kutina mirovan bidim. L bi v bersiv re j, her bi iretn pketin edalet erkn aristan dide piya w. Hn dikarin bi riyn din biserkevin. Qasidan bi r bike daxwaza atiy ji wan bike. Medeniyet, zann atxwaziya xwe nan wan bike. Hem dil ahpr nahl hem tit dixwaze bje, dibje. Ji ber ku bikarib dixwaz er rawestne, bersivn xwe bi zann dide.
Man, pit destra ahpr s sal, di dema apr yekem Hurmuz yekem de di ola xwe de frkirin belav kir. Di nav wan salan de algirn ola Man zde dibin Man Bijart andine welatn der doran. Hem li devern di bin mperetoriya Sasan de hem li nav geln derdorn mperetoriya Sasan de bandora ola Man belav dibe.

 

Ev ola ku li Kurdistana ro derdikeve, bi ewk z hem ber bi rojhilat ve hem ber bi rojava ve belav dibe. Ola Man bi rojava ve heta Atlantk, bi rojhilat ve j heta Pasfk belav dibe.

L her zde li cih ku ji daykby, li nav geln di nav sinor mparatora Sasan de (mparatora Sasan Tacikistan, Kazaxistan, Ozbegistan, Qirxizistan, Afgistan, Pakistan rojavay Hndistan, Kurdistan, Anatoliya   Mezopotamya digirte nav xwe.) p dikev ji wir ber bi rojhilat rojava ve die.

 Li n, Ugurisitan,Tbet, Moxolistan Tayvan heta sedsalan 13an hebna xwe didomne.Bi rojava ve j li Bakr Afrqa, Spaniya, Fransa, taliya li Balkanan zdey hezar sal bandora xwe berdewam dike.
Man, di dokumentn ferm yn ola xiristiyan misilmanan de weke yek ji ol derket dekbaz didine nandan. L bi lkolnn ji sedsala 18an p ve zannn li ser Man hem hatine guhartin. d Man li gor hinan zanyarek ku olake n avakir ye. Li gor hinan dihayek ku baweriya Zerdet, ehleq Buda, anda Mthre hin nrnn xiristyaniy kir yek e. Man d ne weke ku nrnn ferm got ji ol derket ne j dekbaz ku xwestiy xwe nanbid b. Man pxember, erif, zanayek xwed peresp feylosofeke mezin b.

Pit tevgra Reform li gelek cihn rojava biserket p de, lkoln li ser Man hatin kirin. Her iqas dra xiristan ji nrnn xwe teng gav bi pa ve na avtibn j, lkolnvanan ber xwe dane ser lkolna berhemn Man Many, batir hate fhmkirin. Bi lkolnn li ser dokumentn Many dtin ku Man, zaniyarek ku bi tkona xwe xwestiye rojhilat rojava, Zerdet sa bigihn hev e. Bi naskirina baweriyn rojhilatnavn Hndistan re, danasna Man Many y ji n ve hate kirin. Lkolnvann rojava, Man y wisa dane nasandin.
 Di bingih Many de duwalzima baweriya Zerdet ya kevin baweriya Hnd, Pagana rojhilat, oln sirt ncl di nav hev de hatiye hunandin oleke Asiyay ye. Oleke mezin e, oleke xwed pirtk e, oleke misyoner e, oleke tevgrkir ye. Oleke ku xwestiye hem oln mezin bik di nav xwe de bi mihn, oleke chan ji bo hem mirovahiy ye. Ji van xisusiyetan hemyan girngtir j, tit ku di ser her tit de danna herdu djberiyan, ron tar ye. Many ola ku nehniyn mizgniya sa day, ekere dik. Oleke ku hem zannn jiyan digir nav xwe oleke civak ye. sa bi ser neketiye, tkona Ezz Paul Marcion vala ye ji bo ku dra rast ji n ve ava bike, cwk xwe nan Man daye ew erkdarkiriye.

 Nrnn lkolnvann rojava y pit reform li ser Man Many kirine, wisan e. 

Mirovn wek Man ku tevgereke wisa li d xwe hitiye pir km in. Ji ber v yek Michalel H. Hart di nav rza kesn ku bandora ehleq xwe li ser civak hit de Man di rza 83an de nan dide. Man ji gelek zana danneran girngtir e.

  Bi taybet di sedsal 20an de bi destxistina hin belgan kir ku jiyana Man di ber avan re were derbaskirin. Nivsn hatine dtin, nivsn di derbar jiyana Man de bn. Ev dokument, dokumentn ku Man bi xwe nivsandibn. Nav hin ji van dokumentan wisan e: ahprgan, Mizgniya n (ncla n), Niyn znegan, Nama, Razan, Kawan pirtka proz Arjeng hatine dtin. Van dokumentan dane nandan ku Man ne sextekarek ol ye. L pxemberek ku rizgariya mirovahiy xwestiye. Man ji pengn ku ji bo rizgariya mirovahiy kar kiriye yek e. Ji pengn demn her girng yn peng ji mirovahiy re kirin, yek j Man ye. B awa Man di dema xwe de peng ji ehlaq re kiriye; her wisa ew hem pengn ku di demn xwe de peng kirine ji xwe re peng dibne. Man, Adem, Nh, Buda, Zerdet sa ji xwe re peng dibne.  

Di van nivsn xwe de, Man demn girng yn jiyana sa, tkona agirdan (Hawar yan), rola Ezz Paul, aloziya dra xiristyaniy ku di nav de ye nivsandiye.

Man, sedema serneketina Zerdet, Buda sa di nenivsandina frkirinn wan de dibne. Man wisa dibje ku van pxemberan nrnn xwe binivsandina pit mirina wan oln wan wisa ji r dernediketin.

 Man, hem Qannn ola xwe ew bi xwe dinivse. Berhemn xwe bi zimanek ku herkes tbigih sivik sade dinivse. Nivsn Man di nav gel de pir bi dilxwe tne pewaz kirin. Ev xwepeewaz kirine berheman dibe sedema ku dijbern Man pir bibin. Bi taybet dra xiristaniy oldarn Zerdet li dij derdikevin. Pitre xelf misilmanan Tatarn Moxol v djberiy berdewam dikin.

L weke t zann baweriya Man, di nv sedsala 3 an de dert h sed saliya xwe ya p ne qedand, ber bi rojhilat ve ber bi rojava ve pkeftinn mezin bidest xistib. Li rojava raqb xwezay bb xiristan sedama rn dra xiristaniy t fhm kirin. V neyartiya dr kir ku mparator Roma Diocletianus, di 279 an de li bajar Skenderiya y ferman bide ku hem berhemn Man werin ewitandin. Fermann tunekirina nivs berhemn Man bi sedsalan berdewam dikin.  
Her wisa li nav mparotiya Sasan j, dibe raqb ola zerdet. Man bawer dikir ku zerdetiya oldarn Sasan dikirin, ne zerdetiya Zerdet pxember e. Ji ber v yek dijminahiya oldarn Zerdet zde b. B awa Hahamn yahudiyan sa bi dest Parzger (waliy) Quds, Pontius Pilatus dana kutin, Maxn zerdet j, Man bi dest Bahram dane kutin. 

Pit mirina ahpr yekem kur w Hurmz yekem cih w digire. Hurmz destek dide Man pitevaniya w dike. Ji Man dixwaze ku ola w bike ola ferm ya mparatoriya xwe. L Man v daxwaza Hurmz napejirne wisa dibje. Ne te dikar bar min rak ne j ez dikarim bar te rakim. Hurmz dipirse, awa em nikarin bar hev rakin? Man dibje, ola min oleke atxwaz e mparatorit erxwaz ye. Ez nikarim destra er bidim tu j nikar b er li ser text xwe bimn.


Ev dostan dirj berdawam nake. Bi ten hukumdariya Hurmz salek ajot. Kur apry din Behram text ahnahiy girte bindestn xwe. V veguhartina hukumdariy dumahiya Hurmz Man an.
Di sala 276'an de, gava Behram yekem b mperetor, Man da girtin ew avte zindan. Pit bst e rojan, Man di kenc de li bajar
Gundiapr mir. 

Ji bo ku avn bawermendn Man bitirsne pit ku Man kut, Man post kir (erm Man j kir) post w tij ka kir bi deriy bajr ve hilawst (daliqand). La w j, ketket kir her beek la Man bi deriyek bajr ve hilawst. Droka mirina Man 277an nan dide. Man 61 sal jiyaye.

Man ola xwe afirand, ol saz kir, teolojiya w bi p xist qannn ehlaq bic kirin. Rast e pir ramann xwe ji ramann kevn standiye, l kes ku ev raman veguhestine ramaneke n cuda, Man ye. 

Man ji bo ku ola xwe bide pejirandin e pirtk nivsandin. Ev pirtk ji bo ola Man bne qanunn bingehn. Her iqas bi jiholrabna ol re ev pirtk winda bbin j, hinek ji wan di sedsala 20an de hatine dtin.

 Man, pirtka proz ya ola xwe, Arjeng hem bi wneyan hem bi nivs li nav oldarn xwe bi pirtkn din re belav kiriye.

Man bi qas ku pxember b, ewqas j hunermend b ji wekarn yekem y serdema xwe ye. Ez bawer dikim ku Man ne li erdngara Rojhilata Navn bihatine chan, d weke danner Akadamiya ciwankar bihatina zann. L ew j weke kurdn nitecih v herm ji teref xrnexwazan ve hatiye lanetkirin.
H pxember Man li jiyan b, ola w ji in
Hind heta Ewropay algiran dibne. Ola w, pit mirina w j gelek belav b. Li rojava giha Spanya, li rojhilat giha n. Ji bo ola xiristiyanan b reqbeke ku j wer tirsandin. Di wan saln p ve n de Ezz August ar salan bye bawermend ola Man. Pit ku ola xiristiyan b ola ferm ya Romay, Maniyiyan gelek taday dtin ola Man di sedsala ean de, li rojava, hema bje ji hol rab. L heta 1244 an j, hin roln (mezhebn) ku ji ola Man qetiyane xuya dibin. Di nava wan roln ewropay de ya her girng Kathasar ne. Ji ber ku ew ji bajar Albiy bn Alb, li Fransay kela wan a her girng b ji wan re Albiy j dihate gotin. Katharosiyan di sedsala 12 an de li Ewropay, bi taybet li bar Frensay xwe wek xiristiyanan didtin. L desthilatdarn dra xiristiyaniyn qatolk, ew weke b olan didtin. Papay her bihz nexwebn y serdema navn, Papa nnocentus syem li hember Albiyan banga seferberiya xaparziy kir. Sefer di sala 1209an de dest p kir. Di sala 1244an de bi mirina gelek Albiyan wranbna bar Frensay, Alb tk n.

Di dema ku li Kurdistan, Mezopotamya li ran hza xwe didomand. Ji w ber bi Asya Navn n ve belav bb. Di sedsala 8an de b ola ferm ya yguran. Di w dem de beek mezin ya rojavaya n Moxolistan di bin dest yguran de b. Ji wir j, li n Tayvan belav b.

 Di sedsala 7an de, bi rn misilmanan re, ola Man j bi pa ve . Di sedsala 8an de, xelfeyn Ebasiyan li Bexday, bi tnd li hember ola Man derketin ola Man bandora xwe li Rojhilahta Navn wenda kir. Di sedsala 9an de li Asya Navn j bi pa ket di sedsala 13an de bi dagrkirina Moxolan bi temam ji hol rab.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org