Rindêxan

 Kamran Simo Hedilî

-Çavên te ronî bin birazî, xwedê keçeke rindik da xanima te. Ewqasî xweşike mirov dil nade ji tirsa çavînan lê binêrê. Lê heta keçik bû, rebena dayîka wê çû dinya din û hat. Min digot dibe ku ev zarok naxwaze were vê dinyayê. Ez heta vêga bûme pîrika bi sedan jinên ku zarokan tînin lê min weke vê zarokê ji bo ku neyê diniyayê li berxwedayî nedîtibû. Bila çavên te ronî bin, xanima te û keçika te ya rindik jî bi selamet in.

Bi mizgîniya ku min dayî mihemed, çavên wî kenîn.

-Xwedê ji te razîbe metê, zarokên me hemû li ser destên te hatine dinyayê. Tu nebûyayî, gelo me yê çi kiribana?

-Min dixwest ku ez mizgîniya kurekî bidime te, lê Xwedê keç kire nesîb.

-Keç çi ye û kur çi ye metê? Ewqasî kur li van derana ji çi re dibin. Pêşiyên me dibêjin, ”şêr şêr e çi jin e çi mêr e.” Li vir kîjan mêr ji te pirtir dikare alîkariya me bike?

-Tu yê navê wê bikî çi?

-Te navê wê got metê.

 -Min tu nav negotin, ma çima ez bêjim? Tu û dayîka wê navê wê lêbikin haqê we ye.

-Te got ku rindik e,

-Erê bixwedê gelekî xweşik e.

-Baş e, bila nave wê Rindêxanê be. Dayîka wê digot ku keç be, ezê navê wê bikime Xanê.

Rindê te lêkir û dayîka wê Xanê lêdikir. Min jî navên ku we gotî, kirin yek û navê Rindêxan lêkir.

-Rindêxan navekî xweş e, li ser xêrê be. Înşellah dê bibe layîqê navê xwe. Ne esil nav in, esil ew e ku bibe layîqê navê xwe.

-Rast e, metê.

-Here hindur, jin û keçika xwe bibîne! Rebenê pir westiya ye.

   Min xelata pîrikiya xwe girt û li ba jin û mêrên ku bi Mihemed re li mala cîran li hêviya bûna zarokê bûn rûniştim. Mihemed bi rûkî şermoke rabû ser xwe xatir ji civatê xwest û berê xwe da mala xwe.

  Piştî sê rojan Mihemed, xwarina keçbûna Rindêxanê amede kir û gazî hemû mirov û dostên xwe ên nêzîk kir. Mêvanên ku hatibûn di nav xwe de dipeyvîn, hinekan digot, ”ev çi ye? mirov ji kuran re şahiyê dike, ne ji keçan re. Mihemed ji keçan re dike, ev ne edetên me ne”. Hinekan jî digot, “baş dike, ma keç ne zarokên me ne?” gûftugoya di nav wan de her ku diçû ji herêma we dûr diket. Ên ku digotin divê were pîroz kirin, nepîrozkirin dikirin tawanê edetên ereban, ên ku bi riya îslamê hatine nav kurdan. Yên din digot, “îslam dînê me ye û ev pîrozkirin di dîne îslamê de tune ye”. Hinekan digot, “ Mezinên me digotin ferqa metên me û apên me nebû, herdu jî weke hevbûn li ba me.” Dengê van gûftugoyên di nav mêvanan de diçû Mihemed jî. Piştî ku herkes rûnişt, Mihemed ji mêvanên xwe re peyîvî.

-Gelî bira, pismam û dostên mala Eliyê Yunis, hûn hemû bi xêr hatine keçbûna keça min Rindêxanê. Rast e, pîrozkirina çêbûna keçan em nakin lê min ev rast nedît û ez keçbûna keça xwe pîroz dikim. Ez ê ne tenê keçbûna wê pîroz bikim. Heta ku ji min were, ez ê wê li ber destên meleyên me bidime xwendin û di mezinkirinê de, ez ferqê naxime nav keç û kurên xwe. Ez ji we dipirsim, jinên me hemû karan bi me re dikin an na?

 Ji nav civatê deng bilind dibûn, “dikin” Mihemed axiftina xwe dewam kir.

-Wê demê çi ferqa keç û kuran heye? Ez hêvî dikim ku Rindêxanê bibe layîqê vê pîrozbahîîî…

  Hê Mihemed peyvên xwe bidawî ne anîbûn li der ve dengê def û zirnê hat, pîrozkirina çêbûna Rindêxanê dest pê kiribû. Şahiyê bi govend û dîlana keç û xortan heta nîvê şevê dom kir.

 Piştî gelek şev û rojên din, ên ku Rindêxan di leyîstikên wan de westiyaye û gelek xewnên ku di nav wan de geh di ser çiyan re difirî û geh di zinar û latan de diket. Rindêxan hate çaxê xwendinê, bi birayên xwe re, li ber destên gelek meleyên zane fêrî xwendin û nivîsandinê dibû. Mamostên wê gelek pirtûk pê didane xwendine û ew fêrî gelek tiştan dibû.

Di dawet û şahiyan de bi mêran re tiving davêt kêlikên ku ji xwe re dikirin armanc. Gelek caran, di van pêşbirkan de, wê kêlik li ber mêran dişikandin. Di bikaranîna tivingê de şehraza bû û ji xwe bawer bû. Bi qasî zîrekî û aqilbûna wê, her ku mezin dibû xweşikiya wê jî xwe dida pêş.

Li derûdorên Sason nav û dengê xweşikî û aqilbûna wê balav dibû.

Di bihara ciwaniyê de, çavên xwe li nav serhildana Xarziyan a li dijî zordestiya tirkan vekir.

Li her derê hem hawar û nalîn bû û hem dîlan û şahî bû. Herkes ji bo serkeftinê tiştek dikir. Şervanên di kozik û çeperan de dijmin dibizdandin û ên din li ser kuştiyan digirîn û binax dikirin.

  Rindêxanê jî mîna keç û jinên din, geh li kozik û çeparan bû, geh li goristanan bû. Xwarin û pêdiviyê şer ji şervanan re dibirin ji wir jî kuştî û birîndar dianîn.

 Rindêxanê ev kar ji xwe re kêm didît. Biryara xwe ku ji bavê xwe re bêje, ez dixwazim şer bikim da. Bi Jinên ku ji şervanan re pêwîstiyên wan dibirin re çû eniya ku bavê wê fermandar bû. Vê cerê ne bi bar û piştî bû. Xwe bi rext û fişekan pêçabûn. Tivingeke rusî li milê wê û derkete pêşberî bavê xwe. Dikir ji bavê xwe re bêje, ez hatime li dijî dijmin şer bikim. Dît ku komeke şervan yekî ku şehîd bûyî bi jor ve tînin. Berî biryara xwe bêje, pirsa navê şehîd kir.

-Bavo ew kî ye şehîd  bûye?

-Me Sebrî jî winda kir keça min.

Bi bersiva bavê xwe re, li cihê xwe rûnişt û hew dikarî bipeyive. Xeyalên evînê di dilê wê de qurmiçîn. Rondikên xwe di dilê xwe de ji giyanê Sebrî yê xwe re, rê dikirin. Dixwest bi hawar û qêrîn li ser evîna xwe ya têkçûyî bigirî, lê nedibû. Di her saetê de stêrkek ji berxwedanê kêm dibû. Dema wan ji girî re tune bû, dijmin ew dem nedida wan.

 Rindêxanê di dilê xwe de strana evîna xwe û Sebrî digot, “ax ax Sebrî, te derî li ber kenê min girt. Te xeyalên min ên zarok mezinkirinê cemidandin. Te yadîgara têkçûna min a yekem nîşanî min da. Sebrî, te şev di hundirê min de hişyar kir. Siya nefretê ji dilê min difûre. Hespê daxwaza tolhilanînê çargav direve, hefsarê xwe ji destên min revand.”

  Hem jana dilê xwe digot û hem xwest rabê ser piyên xwe û here pêşiya şervanên ku laşê Sebrî dianîn. Bi rabûnê re hejiya, hindik mabû ku bikeve. Du jinên li wir bi milên wê girtin û ne hiştin ku bikevê. Şervanan termê Sebrî anîn û li maydanê danîn. Rindêxanê loriyên xwe dewam kirin.

 ”Sebrî, tu bajarê kombûna şahiya xeyalên min bûyî. Tu plana pêşeroja cejn û Newrozên min bûyî. Te çeka evînê a dawî ji min stand. Te temenê min di nêrînên xwe yên sar de rawestand.

Bi van awirên te ên bêhêvî, ez têgihiştim dema ku ez hesreta nedîtina te a şev û rojeke bikêşim û li benda hatina te bimînim çû.”

 Awirên xwe ji nav awirên Sebrî ên sar rakir û li şervanên hevalên wî ên westiyayî nêrî û dîsa berê xwe da Sebrî û axivî. ”Sebrî, her roja derengmana min dê bibe temenê ji temenê marekî dirêjtir. Êdî ez ê ne li hêviya hatina te bim. Ezê rojên hatina xwe bihijmêrim. Ez jî hatibûm ku şer bikim û gorekê ji xewnên xwe re bi we re çê bikim. Xeyalên min, bi koçkirina te re koç kirin. Te şîna xewnên min li min kir Sebrî. Te welatek di hudirê min de şewitand. Te kulîlkên evîna min qurifandin.” Bi rondikên ku ji ser dêmên xwe ziwa dikirin re, berî Sebrî birêke goristanê biryara xwe ji bavê xwe re got.

-Bavo ez dixwazim bi we re li dijî van tirkên xwedênenas şer bikim.

-Keça min, şer her ku diçe zahmet dibe. Li vir, li vî şerî mirov nêçîr e, an nêçîrvan e. Riyeke din ji me re nehiştine. Mîna mirov derkevine nêçîra kew û kîvroşkan, derdikevin nêçîra kuştina me. Di dilê neyar de rahma xwedê û dilovanî mirîye. Heqê me tune em ji nêçîrvanê xwe dilovaniyê bixwazin. Ji ber em dizanin ku bê feydeye û mecbûrin mîna wan bibine nêçîrvan. Şert û mercên vir wisa ne ku tu ji xwe bawer bî were. Tu dê pir zahmetiyê bikşînî, ez ditirsim ku tu nikaribî xwe li ber vê bigirî.

  Rindêxanê, kesereke kûr kişand, bêyî ku li bavê xwe binêre axivî.

-Bavo ma tu vê zilma ji asîmanan bi ser erdê ve dibare û nalînên difirin asîmanan nabînî?

Ez ji van lewendan ne çêtirim. Piştî van agîdan ez naxwazim li navbera eniya şer û goristanê bijîm. Min biryara xwe berî niha dabû ku ji vir û pê ve mîna şervanekê bijîm. Lê ji îro pê ve ez ê ji bo tolhilanînê bi tenê bijîm. Ji bilî tolhildanê tu armanca min ji bo jiyanê nema bavo.” 

  Hate ber devê wê ku bibêje, ez naxwazim mîna jineke giriyok bijîm û ez dixwazim tola Sebrî ji dijmin hilînim. Lê nikarî, çavên wê tijî bûn, serê xwe xwar kir û şerm kir negot.

  Bavê Rindêxanê, pêta agirê di dilê keça xwe de didît û hew dizanî çi bêje û bersiveke çawa bide.

-Were keça min, were ez te ji berdêla hemû hezkiriyên xwe hembêz bikim. Li te temaşe bikim, rûyê Sebrî û birayên te ên di vî şerî de mirî bi rûyê te vegerînim. Di rengê çavên te de, şehîdên bêxatir xwestin çûne bibînim.

  Mîna hechecka ku xwe ji ber baranê davêje hêlînê, Rindêxanê xwe avêt nav hembêza bavê xwe û di giriyê dilê xwe de, ewrên raserî çiyayên Sason ziwa dikirin. Rindêxanê, digirî û bavê wê êşa dilê xwe û sedemên serhildanê digot.  

-Min ji xwe re hilbijart ku ev çiya bibana mala min. Bibine medresa xwendina min a veşartî. Bibine hêlîna min a azadiyê. Min zanî bû ku jiyana min dê biqasî firehiya di navbera azadiyê û mirinê ji hev vediqetîne de, kurt an dirêj be.

Henasa xwe kişand, serê Rindêxanê maç kir û axaftina xwe domand.

-Ev mirina ku me navekî din jê re hilbijartî, mîna ku em diçine karwanê deştê û emê fêkiyê xwe bi genim biguharin, em xwe davêjin ser mirina xwe. Di vê rêwîtiyê de mirin bi me re dimeşe keça min. Bêhna hilma mirinê, em di nav hilma xwe de hîs dikin. Her roj ji roja li pêşçûyî hişktir e û dijwartir e, guhartin di rojan de tune. Ji bilî pirbûna hejmara şehîdan… Ewqasî ev mirina me navê wê bi şehîdiyê guhartî nêzîke û ewqasî biêş e keça min ji êşê re meferê girî tune. Di vî şerî de ên perîşan, ne ew in ên ku dimirin. Ên perîşan, ew in ên li paş wan dimînin. Ew in ên sêwî, jinebî û evîndarên ku xewnên serjêkirî dibînin.

  Rindêxanê hinekî şerm kir ji gotina bavê xwe ya dawî, bavê wê evîna wê û Sebrî zanîbû. Wer dizanî ku bavê wê ew gotin ji wê re digotin. Dengê giriyê xwe kêmtir kir û xwe bi hembêz bavê xwe ve gûvaşt.

-Keça min, di vî şerî de, min ev rastî zû fêhm kir. Êşa şehîdekî evîndar li peyî yekî li paş xwe jineke sitûxwar, bavekî di çavan de rondikqurmiçî û dayîkeke kezebşewitî hiştî. Êşa her yek ji wan bû çîrokek li pey çîroka din û hate gotin. Sebrî jî bû yek ji wan. Li peyî wan tiştên ji me re mayî goreke tijî girî û bêrîkirina ji êşên me xatir ne xwestî. Tiştek din di destên min de tune ji bilî çeka ku ji wan ji min re maye û hemû stêrkên li ser milên me dê navê şehîdbûna me be.

  Bi van mêrxasan re, her cerê min xwe davêt ser mirinê, mîna ku min bêriya mirinê kiribe, lê mirinê ez ne dibirim û ez bi paş ve dihatime nav meydana êşan. Îro ne mirin min qebûl dike û ne ez jiyana bindest qebûl dikim.

  Bi dengekî kûz û nîvgirî Rindêxanê peyvî, xwest dilê bavê xwe xweş bike û wisa got.

-Xwedê neke bavo, ku tu werî kuştin ez ê çi bikim? Ji te pê ve kî heye ku li me bibe xwedî? Bi tenê tu dikarî di bin vî barî de rabî û vê zilmê ji ser me rakî. Ez zanim ku te nedixwest ev şer bibe û ev hemû mêrxas werine kuştin.

  Hê Rindêxan dipeyîvî, bavê wê weke ku bixwazê sedemên destpêkirina şer bibêje axivtina xwe bire cihekî din. 

-Axxx ax xinisî, te mal li xwe û li me xira kir. Te çima xwe da dest?

-Xinisî kî ye? bavo.

-Keça min, xinisî, Xalid begê Cîbranî ye. Bê şensî bi dîlgirtina wî re, li me barî. Ew serokê Civata Azadî kurd bû û zanîbû çawa kurdan bînê cem hev. Me hemûyan li wî guhdar dikir. Bê şensî ya duyem û a mezin şikestina hêza şêx Seide Efendî bû. Bê şensî ya sêyem bi darvekirina wî û zanayên me kurdan bû. Ev bê şensî yek li peyî ya din hat, me di nav van şertên giran de dest bi serhildanê kir. Ya rastî keça min, em mecbûrî vê serhildanê kirin.

Ji malbata me gelek kes di nav Civata Azadî kurd de bûn û tirkan ev zanî bû. Piştî ku derdorên me kirina destên xwe, bi ser me de hatin. Du rê li ber me hebû keça min. Yan divê me şer bikira, şeref û navê xwe biparastina. Yan jî em teslîm bûbûna û bi serjêkirina xwe razî bûbûna. Ji van herdu riyan pê ve li ber me, riyek din tune bû. Roja pêşî min zanîbû ku ev şer dê pir bi êş be keça min.

Ev çiyayên me ji xwe re kirine hêlîna azadiyê, di vê dorpêçkirina tirkê romê û rûreşên kurdan de her roj zarokên xwe dadiqurtênin keça min.

  Piştî vê axaftina dirêj, destûr da ku Rindêxanê di nav şer de cihê xwe bigire.

-Keça min tu bi min re li serê rîsê goga ku tevlîhev bûye bigere. Em bi hev re, hem li tolhildanê bigerin û hem li serkftinê.

Êdî Rindêxanê, di eniya şer de bû.

Fêr bûbû di nav demhijmêreke de, fêrî êş û şadiyê bibe û di eynî demê de xewnên evînê û têkçûna evînê jî bibîne. Xeyalên serkeftinê û têkçûnê bi hev re bibîne. Ji kozikekê dibezî kozika din, şervanî  û zîrekiya xwe nîşanî neyar dida.

  Her ku diçû şer ji şerê mêranî dûr diket û dibû şerê derveyî hêza şervanan. Sasoniyan cara pêşî Balafirên bombaavêj didîtin. Şervanan navê van balafiran kiribûn teyrên ku bomba davêjê. Ev nav li van balafiran kiribûn û ji van teyrên bombaavêj re digotin, ”ma ne hûnê êvarê herine lîs, ezê nîşanî we bidim bê çawa teyr hêkên ku biteqîn tavêjin dikin.” Cara pêşî balafirên kujer didîtin.  şer, ne şerê baş bikaranîna tivingê bû. Li hemberî çend tivingên di destên berxwedêrên Sasonî de, artêşê dagîrkar bi balafir, top û metaryozan êrîş dikir.

  Di eniya rojava de li nêzîkî pira Malabadê, şer giran dibû. Rindêxanê û hevalên xwe ketine çembere. Ketina çemberê demî dizanîn û wer dizanîn ku di demeke kin de, dê çemberê bişikînin.

  Roja nehem, Rindêxanê û çend şervanên birîndar ên ku gulên wan qediya bûn mabûn. Roj çend bejinan bilind bûbû. Toz û dûmanê girtibû ser kozika ku Rindêxanê û hevalên xwe têde dîroka xwe dinivîsandin. Di vê navê de tevzînok ji milê Rindêxanê yê rastê çû, her ku diçû cihê tevzînokên germ, êşa sar digirt. Êşa milê wê, hêdî hêdî dikete hemû laşê wê, di gewriya wê de girêkekê gewriya wê teng dikir. Girêka êşê û tirsa bi saxî dîl bikevê dest bû. Êdî nedikarî tevinga xwe bikar bîne. Bi bêdengiya kozika Rindêxanê re serleşker fermana êrîşê da, "ileri" bi pêş ve paşî çend eskeran bi hev re xwe avêtin kozikê û bi singuyên xwe şervanên birîndar ji janên wan, ew rizgar kirin. Her şervanî bi dihan serê singuyên tirkan di laşen xwe de dîtin. Dema esker nêzîkî Rindêxanê bûn dîtin ku ya hewqas şer li hemberî wan dikir keçek e. Matmayî rawestan, nizanî bû çi bikin. Bê vîna xwe yekî kire qîrîn "komtanim kiz dir" fermandarê min keç e

  fermandar bibihîstina navê keçê re fêhmkir ku Rindêxanê ye ji bo ku di gelek şeran de navê wê dibihîst û zanîbû ku keça Mihemdê Eliyê Yunis e. "onu oldirmeyin ben geliyorim" wê nekujin ez têm.

  Fermandar li pêşberî xweşikiya Rindêxanê matmayî rawestiya. Xwîn, xwêdan û toza ku ew çend roj bûn li ser dêmên Rindêxanê hişk bûbûn û bi hev re dixwestin, xweşikiya wê ji dijminê namûsê veşêrin jî, ne dikarîn veşêrin. Mîna Xezala birîndar ku xwe ji deren keftarê kujer dûr bike, Rindêxanê jî, xwe da paş û qîriya, "nêzîkî min nebe"! bi qêrina Rindêxanê re ken ji ser nikilê hemû çûk û dêmên kulîlkên çiyayên Sason û herêma Xarzan firî. Serleşkerê ku çavên xwe berdabû destdirêjiya Rindêxanê, a dilê xwe ji Rindêxanê re got, "Tê bibe ya min, tu zanê ku ez çiqasî li hêviya vê rojê bûm ku ez te bi saxî bigirim û bi dilê xwe vî bi…te"?

Gotinên bavê wê ku li ser laşe Sebrî gotin, hate bîra wê, ”heqê me tune em ji nêçîrvanê xwe dilovaniyê bixwazin. Ne mirinê ez qebûl dikirim û ne ez jiyana bindest qebûl dikim keça min”. van peyvan di guhên wê de dikire çinge çing. Rindêxanê fêmkirin ku rizgarî ji destên serleşker nîne bi lez axivî.

-Rast e, ez esîr ketime destên te û tu çawa bixwazî tu dikarê bikî. Lê ne li vir, li vir nabe. Tu li vir destên xwe bidê min ez ê xwe bikujim.

Serleşker pirsî;

-Çima ne li vir?

Rindêxanê, bilez got;

-Ev der erdê ku dibin destên bavê min de ye ji bo wê ne li vir.

Serleşker pirsa sinorê erdê bavê wê kir;

-Erdê bavê te heta ku ye?

Rindêxanê pira Malabadê nîşan da.

-Erdê bavê min heta aliyê dinî pira Malabadê ye.

Serleşker bi destên xwe pira ku Rindêxanê nîşanî wî dayî işaret kir.

-Pira Malabadê ev pira li ser vê avê ye? yanî ev pira nêzîk e?

Rindêxanê bi serê xwe erê kir.

-Rast e, ev pira li ser çemê Batmanê ye. Sinorê Sason û Farqînê ew der e. Ev aliyê pirê erdê Sasonê ye û aliyê pirê din erdê Farqînê ye.

Serleşker li pirê nêrî û dilê xwe xweşkir, pir riya nîv saetê ji wan dûr bû. Di dilê xwe de got, "Ma tu yê ji destên min rizgar bibî pir va ye" lê nedixwest ku ev destdirêjî cerek be, dixwest Rindêxanê mîna ceriyekê bi kar bîne ji bo wê hem bi nermî û hem bi tehdîtwarî bi Rindêxanê re peyivî.

-Tu bi dilê xwe bi min re razê û bixwazî bibe yarika min, ezê te naşînime mehkama şarq îstîqlalê û tu yê ji mirinê jî rizgar bibî. Binêre tu birîndarî jî, ez ê bihêlim ku tu birîna xwe derman bikî.

Rindêxanê êşa birîna xwe ji bîr kiribû.

-Birîna min ne giran e, bi tenê gule li milê min ketiye. Min devê birînê bi desmala xwe girt, xwîn sekinî.

Xwest bêje, yê birîndar dilê min e, ne milê min e lê xwe ragirt û negot.

-Ku tu li vir dest li min nedî, ezê li aliyê pirê din bi dilê xwe bi te re razêm. Lê ne li vî aliyê pirê.

Fermandar, pêşî nexwest vê pêşniyazê bipejirîne û dixwast li wir destdirêjiyî wê bike. Lê hem pir ne dûr bû û hem xweşikiya Rindêxanê ew dîl girtibû. Li gerantiya berdawamiya destdirêjiya xwe digeriya û dîsa pirsî.

-Te negot, tu ê bibe yarika min an ne?

Rindêxanê xwest baweriyê bidiyê û bersiveke sergirtî da.

-Bê çawa êsîriya min, ne bi dilê min bû. Yarikî jî, dê bêdilî be, lê ez mecbûrim ji te re bibim yarik ku tu min ji mirinê rizgar bikî.

Serleşker, mîna roviyê ku mirîşkê ji dûr ve dibînê û av ji devê wî tê bi zimanê xwe dora lêvên xwe dialîse, serleşker jî wisa lêvên xwe alast û got.

-Baş e, lê divê ku ez destên te jî mîna van kesên din girê bidim.

Bi gotina van kesên din Rindêxanê fêhm kir ku ne bitenê ye. Lê hê jî nizanî bû kesên din kî ne û çi kes in.

Rindêxanê zû pirsî;

-Kesên din? we hemû bi singuyên xwe kuştin.

Serleşker bi rengekî ku serkeftineke mezin bi dest xistî got.

-Na, na, ne hevalên te. Me jin û zarokên ku çetan dixwestin wan bi xwe re bibin girtin, em wan dibin.

Pirsên Rindêxanê li pey hev dirêj dibûn.

-Çawa? hûn wan dibine ku? çi ji mêran hat?

Serleşker bi kene kî quretî bersiv da.

-Dixwestin vane jî bi xwe re bibin, lê nikarîbûn li hemberî eskerê me xwe ragirin. Tu pirsên xwe ji wan bike, ew dê merîfeta me ji te re bêjin.

Ferman da eskerên li dora xwe, "esker destên wê girêdin! Wê jî, bibine nav wan heywanên din. Ev ne mirovin, hemû weke heywanên kovî ne. Di rûyê van kurdên pîs de, bi hezaran eskerên me di van çiyan de şehîd bûn. Ma ev heqê xwedê ye? xwedê bela xwe bidê kurdan hemûyan”.

  Şadiya rizgarbûna ji destdirêjiyê, hindik mabû ku dîl girtinê bi Rindêxanê bide ji bîr kirin.

Henaseke dirêj kişand û rabû ser piyên xwe. Destên wê girêdan û du eskeran bi milê wê girtin û ew jî anîna nav koma me jin û zarokên ku dîl hatibûn girtin. Hê negihiştibû pirsa tiştekî bike dengê serleşker hat. Ferman da ku rabin û bi kevine rê, "rabin bimeşin kûçikên heram, rabin zû!”

Di nav komê de, Rindêxanê ez jî dîtim. Rindêxanê xwe gihanda min û pirsa serhildanê ji min kir.

-Dayê çawa bû? hûn çawa ketin destên van bêbavan?

Min xwest ta bi derziyê ve bikim, çi min zanîbû hemû min ji Rindêxanê re got.

-Keça min ev serê du heftane ku bi şev û rojê êrîş ser me dikirin. Gelek xeyînên kurmancan jî, alîkariya romiyan dikirin. Quweta şervanan ne digihişte romî û xeyînên kurmancan. Kom bi kom berê xwe dane Binxetê û eniyên şer berdan. Berî ku xeberê bidine we, romî ketine navbera me û we. Nedikarîn xeberê bidin ku hûn xwe xilas bikin.

Her komeke şervan komeke jin û zaroka bi xwe re dibirin. Koma ku em bi wan re diçûn ketine şerekî pir dijwar, gelek ji şervanan şehîd ketin. Şer wisa giran bû, êdî îmkanên ku şervan me bi xwe re bibin tune bû. Em di gelîyê Sêvan de veşartibûn û wan li jorê gelî, li dijî romiyan şer dikirin. Roja çaran romiyan cihê me dîtin û em esîr girtin. Gelek ji me hatine kuştin, jinên ku tirka dixwest destbavêjina wan xwe dikuştin ji bo ku werine kuştin ji nav me direvîn da esker gule berdina wan û wan bikujin. Di rê de gelekan xwe di zinaran de avêtin û xwe kuştin. Yên ku tu wan dibînî em pîrejin û zarokên di bin heft salî yê de ne. Xwedê ev qeder layîqî me dît û em kirine esîrê roma reş keça min.

Hê ez dipeyivîm, em hatine ser pirê. Rindêxanê li pirê, diwarên li herdu eliyên pirê û rûbarê di bin pirê re dişemitî dinêrî. Keneki mehsune li ser dêmên wê herikî. Herkes ji pirê derbas bûn, fermana bêhnberdanê hate dayîn. Koma jin û zarokan rûniştin ji bo bêhnberdanê. Rindêxanê berî rûne, çû ba serleşker û destûr jê xwest ku bihêlê here ser pirê.

-Ez hêvî ji te dikim ku tu destûra min bidî, ez cara dawî derême ser pirê û têr li erdê bavê xwe binêrim û werim, êdî tu çawa dixwazî wisa bike. Tu destên min jî veke dê gelekî baş be. Ez dixwazim vê qirêja li ser rûyê xwe hinekî paqij bikim. Destgirêdayî ez nikarim rûyê xwe paqij bikim. Tu jî, jineke rû qirêj naxwazî.

Serleşker bi gotinên paqijkirina qirêjê û tu jî jineke rû biqirêj naxwazê bawer kir ku Rindêxanê dixwazê xwe ji wî re xweşik bike. Bi awayekî ku gelekî medeniyetê dizanî got.

-Ez ê, medeniyetê nîşanî te bidim. Tu ye li bajaran bijî û tu ye bi xanimiya xwe bihesî.

Rindêxanê, xwest baweriya wî bi xwe bîne

-Ez jî, hin tiştan dizanim, ne wisa cehil im. Tu zanî ku ez keça Mihemed Eliyê Yunis im û min li ber destên gelek mamosteyên baş xwend. Ez zanim ku jiyana bajaran ji ya van çiyan xweştir e. Hemû pirtûkên ku mamosteyên min bi min didane xwendin li bajaran hatibûn nivîsandin. Di helbestên wan de xweşiya jiyana bajaran û bajarvaniyê hebû. Min pir xeyal dikir ku li bajarekî mezin bijîm. Min Şîraz nedîtiye lê ez ji şêx Sadî yê Şîrazî, bajarê Şîrazê nas dikim.

  Her ku diçû serleşker pirtir bawer dikir ku Rindêxanê dê bibê yarika wî û destûr da ku here ser pirê û rûyê xwe paqij bike.

-Baş e, pir dereng nemîne, em îşev divê xwe bigihênîn Farqînê. Li wir ez ê te li mala hevalekî xwe veşêrim û paşî bêjim dixwest birêve min kuşt. Tu zanî ku her kesên li Tirkiyê bijîn pêwîste nav û paşnavên wan bi tirkî be. Ez ê navêkî bi tirkî ji te re bibînim û bi wî navî te li her derên Tirkiyê bi min re bijî. Tu kes dê nizanibin ku tu Rindêxan î, bila navê te Yildiz be. Ez hew dihêlim ku destên te werine girêdan, tu yê dest vekirî bimeş î.

  Hê Rindêxanê bersiv nedabû, fermana ku destên Rindêxanê vekîn da, "destên wê vekin"!

Destên Rindêxanê vekirin û Rindêxanê hat li ba Min li ser çokên xwe rûnişt. Şe û neynika xwe deranîn ji bo ku nedikarî destê rastê bikar bîne, neynik da min ji bo jê re bigirim û bi destê çepê biskên xwe şe kir. Reng ji ser rû yê min çû, hew min xwe girt.

-Tu çi dikî? Porê xwe ji kê re şe dikî? Dema ku tu ketî destên wan, mezinê romiyan dixwest destbavêjê te. Te li wir çi jê re digot ku dev ji te berda bêje?

Rindêxanê bersiva min da.

-Min jê re got, ev der erdê bavê min e li vir nabe. Tu dest bidî min li vir ez ê xwe bikujim. Wî pirsa sinorê erdê bavê min kir, min got, heta pira Malabadê ye. Ji bo ku pir nêzîk bû wî heta vê derê dest neda min.

Min, bi dengekî nîv fetisî û gelekî hêrs got.

-Vêga jî tu dûvê xwe li ber wî tirkê qetil dihejînê na? Heyf û mixabin ku tu ji malbeta Eliyê Yunis î.

Bi gotinê re min neynik ji destê xwe avête erdê.

Rindêxanê, fêhmkir ku ez wer dizanim ew xwe ji serleşker re xweşik dikê. Ji bo ez hê pirtir xemgîn û hêrs nebim ya dilê xwe got.

-Dayê ez naxwazim bi vî halî herime ba Sebrî.

Bi bihstina navê Sebrî re, hindik mabû ku ez biqîrin, lê Rindêxanê destê ku şe têdebû danî ser devê min.

-Dayê, nehêle ku ev bêbavên eskeran gumana revê ji min bikin.

Min şe ji destên wê girt, bisk û tembûriyên wê ên di nav xwîn û xwêdanê de tevlîhev bûbûn şe kir. Biskên wê badan, xwîna ku bi tozê re li ser dêmên wê hişk bûyî tifî tiliyên xwe dikir û bi tifa xwe paqij dikir. Min di ber van karan re, qermîçokên rûyê xwe bi rondikên xwe av didan. Bêhna bêrîkirina tunebûna Sebrî ji nav rondikên min difûrî. 

-Vêga vê, dizanim bê çima şeva ku dayîka te, tu dianî, te çima nedixwest werî, te ev êş û têkçûn dizanîn ji bo wê te nedixwest werî. Weled dayê, weled bê miradê. Ma min ê tu ji mirinê re xweşik bikira? Cara pêşî, şeva tu bûyî min tu şuştî û vêga ve jî, ji çûna dawî re xweşikkirina te, xwedê kire nesîbê min. Bila xwedê vê nehaqiya ku li me dikin ji wan re nehêlê. Ev serê du rojane ku van zarokan pariyek nan nexwarîne, ev zarok dê çawa vê zilmê ji bîr bikin? Heta ku dinya dinyabe, ew vê ji bîr nekin.

  Rindêxanê mîna ku xwest ji min û komê xatir bixwaze, henaseke kûr kişand û axivî.

-Giya di bin keviran de namînê dayê. Van celatan, şadiya meşa me, a ber bi jînê ve nexwestin.

Jîn ji nav destên me revandin û kefenê bindestiyê layîqî me dîtin. Lê ew dê nikaribin meşa me, a ber bi rûreşkirina qederê ve bisekinînin.

Me dinyayeke xweşik û têra me hemûyan bike dixwest.

Jiyaneke bê şer ji reng û dengan tijî.

Jiyaneke ji hezkirinê tijî û xewnên wê rast dixwest.  

  Bi van gotinan, bêhna hebûn û mirina xwe dikişand nav xwe. Bêhna hebûn û tunebûnê, jîn û mirinê bi hev re êrîş dibirinê. Bê ku destên min maç bike û xatir ji komê bixwaze, rabû ser xwe û berê  xwe da pirê. Eskerek çû pêşiyê û dengê xwe lê kir.

-Raweste! tu bi ku ve diçî?

Berî ku Rindêxanê bersivê bide, serleşker dengê xwe li esker kir

-Dev jê berde, bila here heta ser pirê. Destûr ji min xwest wê.

Cara dawî li koma jin û zarokan nêrî û bi gavên giran ber bi pirê ve meşî, Rindêxanê. Mîna ku ji kesekî nêzîk re bipeyive, di ber xwe de dipeyîvî.

-Wê roja ku tu çûyî, min mîna gêjan ji paş ve li te dinêrî Lal bûbûm, zimanê min di devê min de ziwa bûbû. Bi tenê min hêza ku xwe bavêjim hembêza lehiya barana çavên xwe, di xwe de didît.

Bi çûna te re, hemû hevokan wateya xwe winda kirin. Min jî, wateya şadiya evîna xwe û wateya jînê winda kir.

Ji roja tu çûyî ve, dilê min bû erdê mîmkirî û giyanê min di nav mîman de serxweş digere.

Piştî wê rojê, lêvên min ên xweşik ewên tu wan nas dikî, ken nedîtin û maç ji bîr kirin.

Lingên min ên mîna lingên kûliyan jêhatî nesekinîne û ber bi te ve direvin.

Îro mirin ji mirina min ditirse û ez ji herduyan ditirsim.

Min ji te re digot ku ez ji şeva pêşî ditirsim.

Ji têkçûna keçkaniya xwe ditirsim

Were bi rêz û hezkirin, were.

Were zavayê rizgariya şîn û şadiya min were.

Were Mîrê mirina min were!

Were êdî bese were! destên min bigire û here!”

  Di navbera ken û girî de dipeyvî. Bi van peyvên di nav xeyal û rastiyê de gihişte pirê. Di nav xilmaşî û şiyariyê de derkete ser diwarê pirê. Li erdê bavê xwe li çiyayên derdorên xwe nêrî û bi dengekî bilind bangkir bavê xwe,

"Bavooo, bavooo, bavooo, mirin min qebûl nekê jî, ez ê îro mirinê hembêz bikim û di hembêza wê de razêm."

Di nav awirên zarokan ên tirsonek û awirên eskeran ên matmayî de, bi ser bêdengiya çem ve firî.

14.02.2008

kamran Simo Hedilî

çapkirin