Gava kesek te nas neke hebe bixwaze te nasbike, t y bi kurtas xwe ewa p bid nasandin bibjiy ka Aydn Ronak kiye?

 

Kemal Tolan

 
- Bae, beriya ez bersiva v pirs bidim, ku t fersend bidmin, ez pn bi v helbesta xwe(binre texta xwar) ya ku avaz melodiya w j min bi xwe afirandiye bi tembra pk bikim:
 
Por min j reb
Por min j reb weke y tar
Dev li ken bi kfbm, wek w tefal
Min haj j tneb min v bar
Va bihar u, ez bm nz il sal

 

Keko gazin neke ji min ji van oran
Chan pk ve bikf , ah seyran
Ji bil zdiyan li k heft d ferman
Gelek hatin kutin , hinj bn biyan
 
Kaye engal, Xalta, lk Serhed
Sed hed parastin bi ziman kurd
Bi govend , bi dlok, dlan wek ku xwest MED
Silav li sifra hazir evro b xwed

 

 
Aydin Ronak Kemal Tolan
 
Vca, ez dikarim xwe j weha bidime nasandin:
 
Ez di sala 1957 an de li gund slexer, y ku di naveya herma Xaltiyan(bajar Qubn-Biry) li ber av em pik(dcle) de ye ji dayika xwe Menc  
bav xwe Koo re bme. D bavn min zdiyn mirdn amadna ne.
 
Dema temn b het, min gelek hez ji dibistan, xwandin nivsandin dikir. L hing dibistan li gund slexer li gelek gundn derdora w tnebun. Vca, bavm 
got, wek t hewqas dixwaz her dibistan, were ez te bivime mala xal te y ku li gund Hemduna dimine. Min di sala 1963 de li gund hemdnan dest bi 
perwerda dibistana  sereke kir. Pit salek livir mam, d mecbrbm herime gund ahsm cem mala metika xwe Zozana Aqo. Hing li gund ahsm j 
dibistan tneb. L, dibistan li gund imz heb ev j ji gund ahsm  dora 1,5 km drb. Di v nav re gava min dt ku dibistana gund dua y vebye, 
d ez cardin vegeriyame slexer ji mal dime dibistana gund duay. Weha min di sala 1968 de perwerdeya xwe sereke qedand.
 
 Kek Aydn, ez gotina te bi ekir dibirim, t bra te min te j di van saln 1964 de dema ku t dihat dibistana gund me(imz) hevdin naskir ?
 
- Bel raste,
 
T dizan ku mala we ji kjan gund kokiriye hatiye Slexer?
 
- Bav kaln min pn li gund quban man e. Ev j dikeve bin gund rudwan, w devera ku herd av emn di herma xaltiyan de digihjine hevdin di 
herma Biriy de ye. Rahmetiy bav min Koo beriya ku di sala 1978 de kirasbiguhre hercar ji min re digot, ev gund bi milkane y me b ji xwe vga hj 
tapuyn me yn v gund hene.
 
Gava ferman mr bota y  zdn r di sala 1854  de despkiriye, hing em koberdibin tne gund drahemzo mirdsiy. Di pey demek re ew kirv me yn xwn 
ku di gund me quban de mabn, tn xwe davjine bav-kal min wan cardin vedigernine gund me quban. Maliy me heta sala 1935 j liv gund quban dimnin dre cardin ew ji v gund xwe radiben ji mecbr tne  gund renz, xanik v dawiy j slexer. Aboriya me gundiyan tevan hing li ser rncber, titn, cot cobar b.
 
Ba e te di nava van derd belayn koberiy de, keng awa dest bi muzk anj hunermendiy kir?
 
- Dema ez hja zarokbm, bav min tim li goriya zanna xwe ji me ra distra. Her weha diya min j gelek stran di ber kar de digotin ez bme heyran deng wan. 
Ji xeyn van j hing di van saln 1968-69 de radiyoyek bav min heb min gelek li weann radiyoya kurd y rvan bexday guhdar dikir.
 
Ji nava stranbjn radiyo,  min zdetirn ji deng Mihemed Arif cizr hezdikir awazn w bi min gelek xwebn.
 
Wek din j gelek dengbjn  herm  di nava civaka me kurdn zd de hebn.
 
Mnak:
 
Min dtiye ku gelek caran rspiy(kalepr)n zdiyan digotin , Dengbjn zdiyan yn dema ber de her binav deng Eliy Mamed li herma Kurdn xerzan(garzan) 
bi taybet j di nava civaka zdiyn xaltiyan de afrender gelek strann mran drok b. Ew hunermend(ar)ek gelek mezin b .Hunermend x Silo j li 
tembureke gelek xwe ldixist hwd..
 
L ,dengbjn ku min bi dehn caran wan dtiye zind min li deng wan guhdar kiriye ; Hesin eto Mecd Mamed li gund imz, Xelil Berf li gund duay, 
Hizniy Bgiy li gund gedk  hwd. diman.
 
Ji xeyn van j dsa dengbj Salihoy Qubn, Rahmetiy Teybo(ez w bibrtnim) gelek caran dihate mala Hec Silhedn (gund slexer) dengek w gelek zelal 
hja heb. Di nav kilamn Teybo de j kfa min zde ji kilama Reo Silo, herd xortn zdiyan re dihat.
 
Wek din j carnan gava ku temburvan di herma tor lkiyan de her bi nav deng, Pr zdn Newroz dihate mala me, ew ji bav min Koo re tim li tembur 
dixist. Deng w ne gelek li hevhat b lewma j hercar di gote bavm, ka bila Adyn j bistr min  hing p re ten bi deng kilam digotin.
 
Ji d bav te k zde alkariya frbna dengbj mzk bi  te re dikir?
 
- Bi rast , ew dlokn ku diya min hercar di ber kar destar gerandin de digotin zdetir tesra xwe li min dikirin.
 
Nimne:
 
Ev dloka ku diyamin Menc ya Hes Mirad tim li ser El Beg mr zdxan hercar digot, hj li ber guh min e (Aydn destn xwe dav je tembr bi sazre 
dibje) teksta navaroka w weha ye:
Aydn diya xwe Menc ya Hes
El beg yek yeke lo bego , lo avo,  l way
Berx Tawis-Meleke lo bego , lo avo, l way
Ji zdiyan re geleke lo bego , lo avo, l way
 
El beg t ji beriy lo bego , lo avo, l way
Rabin biin piy lo bego , lo avo, l way
Biin ttn eniy lo bego , lo avo, l way
 
El beg t ji swas lo bego , lo avo, l way
Ew e mr esas lo bego , lo avo, l way
 
Li goriya te, zahmet anj astengyn ku hunermendek di nava civaka zdiyan de nikarb bi saz enstrmentan lxin ibn?
 
- Zahmetiya her mezin ewb ku hukumetn desthilatdar tim axaftin nivsandina bi ziman Kurd qedexekiribun, ne dixwastin ne dihtin ku tu hnermend 
anj kes v ziman bikarbnin.  
 
Astengiyeke din j, gava min dest bi lxistina saz kir, hing gelek endamn civaka kurdn Misilman j digotin, lxstina saz ji me re guhne ye. Ji xwe di v wext 
ku temen min neh anj deh sal b mala me li gund slexer b, gelek kesan ji ber v tirs neheqiya dn slam digotin e min, t dikar li dewsa saz li elban 
bix. Min j heta demek hestn xwe bi lxistina elban didane xwan. Dre gava temen b 13 sal min ew tirs, guhne qedex ji ser xwe rakir min ekere li saz xist.
 
T di kjan sal de hatiy almaniya y di w dem de zahmet anj astengyn hunermendan di nava civaka zdiyan ibn?
 
- Hinga ez di 12.04.1978 de hatime Almaniya rojava(BRD), min pn pwendiyn xwe bi hinek oregern Kurdn ku li vir dijiyan re dan. Dre ez di hinek ev  
ahyn komeln Kurdan de weke hozanek tev end hunermendn Kurdan yn weke Ciwan Haco, Rencber Ezz, ivan Perwer, rn Hesen hwd. , ku d w 
wext de j gelek alakbun re derketime hember gel xwe.
 
Jixwe hing li Almaniyay km hunermendan di nava civata kurdn zd de li saz muzk didan anj kilamn dawet, ah kf dizanbun. Vca, gava min biray 
xwe Eli Koo di dawetn zewac, sinet, bisk, kf ahiyn kurdn zd de li saz dixist, hing j hinek kesan em bi v kar km didtin. Weha ji nezan dixwastin, me 
bi kar me pik bidine xwan. L, min biray xwe guh neda van gotinan dikarim bibjim, pit demeke kin pve, d kes ahiyn xwe by me nedikirin. Ji xwe 
div dem de zarokn min yn ku vga li tembr, kemane, timbilk(elbane) bilur l dixin hja tnebun. Min biray xwe ten ev kar dikir em her dawiya heftiy li 
ahyek bn. Ew dawtn hing gelek qelebalix(gera w mezin) bi kfbn. Dawet ne wisa hebn ku dora 2000 3000 hezar mirov t de bedardibn. Ji xwe hing her hunermend/sazbend j nikarb di van ahiyn weha mezinde zewq kfa dil govendgeran bne. Ez bawerim gelek xwandevan j dizanin ku ev destpka me gelek 
alkar da piraniya hunermendan Gelek xwediyn dawet, kf, ah hunermend hj i gava me dibnin, ew w hunera me prozdikin me spas dikin. Ez  j li vir cardin 
wan kesan tevan spas dikim.
 
Dre min, biray min El, law min Menal Jiyan  koma xwe ya bi nav KOMA RONAK damezirand ro hj gelek kes me bi v nav nasdikin.

 

Koma RONAK heta niha end kasset anj cd derxistine berhema heri daw te di kjan wext de derxist?
 
- Niha nikarim bibjim, b em di end ahiyn kf dawetan de bedarbne. L, her dewet kfa ku me 
t de li muzk dixist, kassetek vido y ji ber w dihate girtin. Weha dizanim niha bi sedan kassetn 
muzka me dibrannn gelek pk , zava zarokn sinetkir de hatine parastin.
 
Wek din j li ser nav koma RONAK d kasset(band- erd)n teyban j li goriya derfetn xwe belakirine.
 
Ji xwe gelek xwandevan j dizanin ku derxistina band kassetan ne wisa hesane. Koma me,  ne bi tu 
part rxistn va girda ye em biserxwe ne. Bguman, derxistina berheman ji bo hunermendn bi 
ser xwe gelek etne. Bi dtina min, dezgeh(irket)n Kurdan yn ku van berheman(kasset,CD hwd.)
apdikin j gelek caran astengiyan ji meriv hunermend re derdixnin. Ji xwe ji ber van pisgirkn wan 
hunera gelek hunermenda j nay xwankirin.
Nimneyek ji van astengiyn ku min dtiye weha ye:
 
Di sala 2004 de ez agirtiyek xwe ji bo apkirina kassetek une bajar Diusburg` me bi berpirsyarn MR MZK ra xeber da. Min ew kasseta xwe ye 
dduyan ji berka xwe dan min ji wan re got, ji xwe hn j dizanin ev stran kilamn min e di v casset de tevj di nav weann MED-TV de bi deng min 
hatine weandin. Vca, eger hn alkariya apkirin bidine min, ez dixwazim niha dsa cassetek ji ber hner strann flokloriya me kurdn zd derxnim. 
L, pir mixabin ewan berpirsyaran tu giring ne dane v lava min, ewan ez cardin destevale dilikest vegerandime mal. 
 
Weke ez dizanim, t bixwe j li gelek klamn dengbjin din gohdar dik. Gelo dem ku t li deng hunermend dengbjan gohdar dik, i bandora wan 
li ser te dibe hestn te ji bo wan ine?
 
- Her weke ku min got, eger  Pr zdn Newroz alkariya lxistina tembr bi min re ne kirina bandora w li ser min nebna, min nikar b fer tembr bivim. 
Ez w gelek spas dikim.
 
Li aliy dengbjiy de j min got, di nava wan dengbjn herma me de y ku her zde tesr li min dikir, xal Hesin eto b. Gava rahmet tilkn destn xwe 
dikirine kerika guhn xwe distra, dikrb bi gelek seat an li ser hevdin bibje. Ez gelek di bin bandora deng, stran kilamn w de mame. Ew hj rber, 
mamoste hezkiriy min e.
 
T dsa destr bide min, ez rayijime tembra xwe(Xal Hesin li tembr ne dixist) v strana ku w tim distra bibjim.:
 
Ay medet
 
Ay medet, ay medet.
L l medet, kubar
Ez bi nazikim,
Ez v sibek iqas bi nazdarim
 
Ez nizanim, ez nazik nazedaren dil xwe l k kim ?
Ez nizanim, ez ne li d ne l bav kim?
Ez nizanim, ez ne li xuk ne li birakim?
Ez nizanim, ez ne li xwesiy ne li xwezr kim?
Ez nizanim, ez ne li psik endol nemerd mere xirab kim?
 
ewa sere v sibek hat ji derde
Min qam nekir ranebm ji ber de
Darek li zenda min e zer baday  daye
Ez nikarim go tenbork bi ser enya gewher de xwarkim medet
 
Ay medet, ay medet.
Medeta min tu y Xweda yo
Bila kils xopan me Serhed
Ne bariya baran berfe
Kew Nredna ewit
Nebuna colan col ref bi ferge
Gav bav Sebr siwar ngeer
Ji dor nv evan p de
T nava taxim sing ber min zeriy,
Sinbln bav Sebr siwar ngeer
Soren bipalikin biqaydene
Gav li kil av min zeriy dikevin
Kil sphan ji avn min diwee medet 
 
Ay medet, ay medet.
Medeta min tu y Xweda yo
Ez herime iya Mua ewit , li blan bilind bisekinim
Ez ser xwe ser qotkim, destn xwe bilindkim raber Xwed kim
Ez bjim Xwed yo cy nifir dual disekinin !
Bila dk bav min xr bikin, ji destn te xr nebnin
Ez ewa nedame bav Sebr, siwar ngeer
Ez rabim xwe di goln av , li ber pln mewckim
Ay medet, ay medet.
Medeta min tu y Xweda yo
 
Ji xwe i gava rewa wan e hing t ber avn min, ez gelek xemgn dibim ku heta vga km kesan weke te giring daye w huner jiyana wan hunermend  
dengbjn Kurd. Ez dibnim ku di mediya apemeniya Kurd de kes bahsa asteng zahmetiyn wan parzvann floklora me nake bi taybet j yn ji nava 
civaka zd derketine hatine jibrkirin. *
 
Binren li wan navn ku min li jor birzkirine.!
 
 Mala te ava, ez j dibjim bila rahma Xwed li wan hem dengbjn Kurdan yn ku kiras guhast(mirin)ine be ji yn sax re j serkeftin dixwazim.
 
Nrna te li ser naveroka stran kilamn ji bona er, nav dengn x, ilimdar, axa begen Kurd tine gotin iye?
 
-Tit bala min gelek dikiand, evan dengbjn civka me di nava strann xwe de hem rengn dilgirtin(evndariy), hezkirina ji mr, beg, serhildan droka 
Kurdan, zilma roma re paveruyn Kurdan bi pisporiya xwe diyardikirin. Weke em dizanin, hinek dengbjn bi nav deng, km kilamn evn ne distran. 
Her weha heta ji wan dihat ewan cdat ne dikirine nava civakn Kurd. Gelek zane ilimdarn me j dizanin ku, ev edebyata Kurdan ya bi devk bi xra 
dengbjiy heta ro maye. Em tev j deyndar wan wje tarxzann Kurda ne.
 
Mamoste Kemal, ez dibnim t j di v nama xwe (binren li,
 www.pen-kurd.org/kurdi/kemal-tolan/ez-damezrandina-navenda-cand.html ) de gelek berfire li ser bersiva v pirs rawestiyay ez naxwazim titek din l zdebikim.
 
Hvdarim hem hunermed kesayetn me Kurdan v gotina bav-kalan ku dibje, kesn ku kevn w nebin, w nuyn w j nebin ji bra neke. Lewma j div em 
hunermend gelek haj ji bingeha muzka Kurd ya kevn hebin li ser wan riknan berhemn xwe yn n biafirnin. Bi dtina min, hner hestn ku li ser rikna kevn 
neyne afirdin, tesra wan j di nava endam civak de kme tne. Div em strann kevn b ser b ber nedine xwan. Gava meriv ber li stran anj kilameke 
dengbj anj hunermendek guhdar dikir, meriv ji deng, peyv kesern hunermend fhmdikir ku ev stran anj kilam ya kjan herma Kurdstan ye. Ez dibnim  
p diim ku gelek stran kilam tev tev hevdin bne meriv gelek carnan ji gotin avaza hinek hunermend ku dibje j fahmnake.
 
Di dengbj muzka Kurd de, kjan aletn muzk zdetir tne bikarannin?
 
- Enstrumentn ku hunermendn Kurd p kardikirin bilr, saz(tembur), elbane(def), dahol, fq, zirne, ptptik, kemane hwd. bn.
 
Hinek stran maqamn te yn pir xwe hene. Te ev maqam melodiyn klamn ku t distiry, te bixwe kirine, an ev yn hinek dengbjin din ne?
 
- Bel, ew strana ku min di destpk de got, min ji hunera xwe tekst melodiya w ekiriye. Her weha hna gelek kilam, stran helbestn ku min bi xwe afirandine 
hene. Min ev helbest berhemn xwe hna di tu deveran de ne weandine. L min ew di gelek kf, dawet ahiyan dost hevalan de gotine. Ez dizanim gelek 
hunermend j bi van kardikin. Ancax ew endamn civaka me dikarin bibjen, ka ew iqas bune mal civak.   
 
Her dengbjek klameke xwe ya her ezz kubar heye, ew klam dibe navnan nasnameya w. Gelo! Klama te ya her t j hez dik t dixwaz her tim bistiry kjane?
 
- Div, ez dsa rayjime qevda saz xwe ez v stran ji te re bibjim.:
 
Jiyan wek bihar
 
Jiyan wek bihar, i z hat
Van rojn bi jimar dinya derewn
Xelq chan tev de dil xwe adin
Kaye gula min, gul gulstan
 
Ka ew rojen xwe qwet huner
Ez bm komek hest, ez mame li vir
Bay say li min t, v xwinava hur
utim alatim, rakirim ji vir
 
Dinya ji bo min ten buye weke zndan
Kaye Zna min, Zna mr Zdan
Xelq tevb aiq zr zeynetan
Zn bn pepk li dev  zndan
 
Kek Aydn, te keng dest bi kar helbest nivsandin kir?
 
-Ez ji sala 1984 an vir de kilam helbestan dinivisnim.
 
Eger hn fersend bidine min, ez dixwazim nihaj d helbestn xwe pk xwandevann hja bikim!
 
Bl, keremke bira !
 
STRKAN J DGOTN, ER
 
Strkan j ji xwestekn min re digotin er
ro ew j ji min dilikest sar in
Dibjin, me hezar xwez bi demn ber
ew hem dil min de pt ar in
 
Hv xwe dixemiland mna bkek n siwar
Nobe digirt li me bi evan, ta seher
d ew j ne hewqas delal e , mna min sar
Her var dibje min, hezar xwez bi demn ber
 
Buk j xwed ne, xwe dane nizar iyan
d ew ban nakin nadin min deyer
Wek kalek t mame li ol berriyan
Ez her her bibjim, hezar xwez bi demn ber
 
 
ZANA DVN
 
Yn wek dem lezgn divn
Yn hemdem pispor divn
Bo min ga guhre na bin
Bi agah , ji xweber divn
 
Bo em bigjin radeyek
Zana, Ronak Pispor divn
Ew ronya avn min in
Kesn yek r rast divn
 
Bo birinn r bn girtin
 Rast, zana, doktor divn
Da nekevin bin lingn ga
Yezd kurd MESUD divn
 
Bel, ji xeyn van hj ji 100 btir helbestn min yn ku qet ne hatine weandin hene.
 
Biray Aydn li goriya ku ez te nasdikm, dizanim taybetmenyeke ku te ji hunermendn din cdedike heye, ewe j t mamost perwerda tembr y dikar gelek strann xwe yn dengbjen din bi tembr j bibj. Gelo plan xebatn te y ji bo parastin pvebirina v ande ya Kurd i hene?
 
- Bel, ji xeyn wan taybetmendiyn we annine ser ziman, ez niha ji bo  nesl li pey me weren bikaribin xebat ande xwe ya Kurd batir halbivin biparzin, 
min gelek gotinn bav-kalan(piyan) tev weteya wan  bi ziman Kurd kitbek amade kiriye.
 
Wexta yek ji weangern Kurd bikarbe alkariya apa v kitba min ya bi nav WETEYA GOTNN BAV-KALAN HEMDEM   bide min ez v berhema xwe 
j bi rk pk pk xwandevanan bikim, hing ez bizanibim ku min ji bo  dewlemendbna ande kultura Kurd xizmetek kiriye gelek dil ad bivim.
 
Ba e, hunermend, helbestvan, nivskar dengbj Aydn Ronak !
Ez j hvdarim ku hinek weangern Kurd v banga te ye hja bibihzin t karib bi wan ra v berhema xwe ye n z pk me bik. Her weha dibjim, sipas 
ji bo van hest, helbest, stran, v deng xwe v hevpeyivn ..
 
- Mamoste Kemal, ez j te pir spas dikim ku t bi v kar xwey bixret dixwaz alkariy bid nasandina min pitgiriya dewlemendbna ande kultura Kurd dik.
 
 
 
Oldenbur, 19.04.2007
 
Kemal Tolan

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org