|
|
- DIJBERITIYA
DI NAVA OL Û NETEWÊN LI KURDISTANÊ DE, DERIYÊN GELEK DERGEHÊN ME
MORKIRINE
-
-
Kemal Tolan
-
- Her
çiqas min ilmê ekonomî(aborî)yê nexwandibe jî, ez dizanim gelek
sedemên pêþveneçuna aboriya me Kurdan hene.
Dema
ez li goriya vê zanîna xwe li rewþa kronolojiya aboriya Kurdîstanê
dirênim, ez gelekî xemgîn dibim û dibînim ku piraniya maldar,
sermayadar û karbidestên me Kurdan jî timî ji ber zordariya dewletê
û kevneperestiya di herêmê de nikarîbune li goriya azadiya dilên
xwe kar bikin. Tiþtê min herî zêde diêþîne, ew jî ku em Kurd
bixwe bûne û hêjî dibine kevnika ser destên kevneperestan û dewletê
û me bixwe zirar daye-didine hev û netewa xwe. Bi dîtina min, ji xwe
gava hinek kes, dezgeh û saziyên “rizgarîxwazên” Kurdîstanê jî
bi rastî ji van sedemên ku dijberiya me zêdedikin baþ fahm bikirina
û ew jî ji erkên xwe ye netewî re biaqilî xwedî derketina, hingê
û vêga jî ev dagerkirin, talanî û wêranbuna welatê me ewqas mezin
ne dibûn.
-
- Keremkin
birênen, ez niha bi xêra gotinên þadên dinava me de zindî ne û nûçeyeke
ku di rojnama Batmanê ye herêmî de hatiye weþandin, nimûna buyerke
ku hêjî aktuelle(dirojevê deye) bînime ber çavên we hêjayan.
-
- Dema
min di nûçeyên rojnama “Batman Çaðdaþ Gazetesi” de bihîst ku
“deriyê
fabrîka herdû birayên Êzdî ji ber zordarî û kevneperestiya di herêmê
de heye tê morkirin-girtin” [1],
ez gelekî pêêþiyam û ev
buyer jî ji min re bû derd. Ez rabûm çûme cem camêrekî(lê,ez
naxwazim navê wî eþkere bikim)[2]ku min dizanîbû ev meriv û gundiyê
van herdû birayên Êzdî ye. Min rojname jê re xwand û ewî ji min
re got: ”Belê, rojnamevan buyer rast nivîsandiye û eger tû jî
binivîsînî ezê vê buyerê tevî ji serîve ji te re bibêjim…..”[2]
-
- Min
gotê, de ka ji kerema xwe re tû jî vê buyerê ji me re bibêje!
-
- Þade
dest pêkir û got: “Belê,
raste di wextekî de gelek mal û milk(erd)ê van herdû birayên Êzdî
di gundê Qorixê de hebû. Me merivên wan jî hingê alîkarî dida
hevûdinê û me gundiyan(hingê
em çil malên Êzdî, sê malên xaçparêz û çend malên musilmanan
tevî þêxekî wanî bi navûdeng di gundê Qorixê de dijiyan)
jî bi xêra çandinya erd-debara wan xwe xwedîdikir. Evan herdû
bira Xelîl û Usiv di sala 1981 de Qoperetîfa çêlekên þîr
didên vekirin. Ji xwe di wî wextî de piraniya Kurdên di herêma me
de nizanîbun ka Qoperetîf çiye. Wexta qoperetif vekirin û 50 çêlek(mang)ên
þîr didan anîn, çend ji me karkerên gundivên xwe jî ji bona xwedîkirina
mangan û hilanîn-danîna þîr di nava þuxlê qoperetîfê de dane þuxlandin.
Dûre ji bo karibin karûbarên qoperetîfê çêtir nasbikin û þuxlê
xwe hînjî bi zanistî birêve bivin, rabûn çar ji ciwanên me(ev þexsan hêjî saxin û ez dikarim navên wan jî eþkere bikim.Lê..)
gundiyan þandine dibistana ji bo zanîna karê qoperetîfê. Gundiyan jî
didîtin ku ev nikaren hemû karkerên li gund(Qorixê) hene tevan di
qoperetîfê de bidine þuxulandin. Hinek ji gundiyên me yên betal ku
ji ber zilm û zora dînî nikaribûn ji gundê xwe derkevin jî çûn
xwe avîtine ber bextên van biran û gotine wan: “hukumet û alî we nasdikin, gava
hûn bixazin hûn dikarin me di ciyekî dinê de bidine þuxlandin”.
Birastî jî, hukumeta hingê gelekî kêfa xwe ji van herdû birayan re
tianî. Bixêra wan dahin û standinên wane baþ, rabûn hingê 10 kesên
gundiyên xwe ji bo kar þandine derveyî welat. Belê, vane hinek ji
van deh kesan vêga hêjî li Almaniya û Feransa kardikin. Gelek merivên
li derûdora Biþêrî yê û ne Êzdî jî dizanin, van birayên Êzdî
hingê çûne nava Tirkiyê ji herêma
Çukurova çar barên qamiyonan ji zeyt, margarînê û hwd.ê anîn bi
nîvbuhayekî li gelê herêma xwe belakirin(Bi Xwedê, vêga hêjî
gelek kesan ew perên deynên xwe ye hingê nedane van biran).
-
- Ji
xwe heta ku xwediyê fabrîqa þîr ya li bajarê Sêrtê nizanîbû ku
ev herdû biarayên xwediyê qoperetîfa gundê Qorixê Êzdîne, ewî
þîrê ji qoperetîfa wan dihat tev bi dilxweþî dikirî. Dema hinek
kevneperest û olperestên li derdora Biþêrî û Batmanê dîtin ku va
rewþa van herdû birayên Êzdî ji ya wan gelekî baþtir dibe û yên
bi wan re diþuxulên jî gelekî pêþdikeve. Ew radibin diçine cem
xwediyê fabrîqa þîr ya li bajarê Sêrtê re dibêjin, “ev
berhemên fabrîqa te, ji þîrê ku Êzdî tînîn didine te
çêdibin û hûn jî dizanin keda ji ber destên Êzdiyan dertê
herame. Emê ji gelê musilmanî li derûdora xwe re jî bêjin, bila
kes hew berhemên fabrîqa
te bikire….” Ji ber vê gotegota xêrnexwazên Êzdiyatiyê, încar
xwediyê fabrîqa þîr ya li bajarê Sêrtê jî kirîna þîrê
qoperetîfa gundê Qorixê da rawestandin. Dûre me þîrê ji qoperetîfê
derdiket dibir dida hinek karbidestên(weke nanvan, pastecî û yên) ku
di nava bajarê Batmanê de berhemên xwarin û vexwarina ji þîr çêdikirin
û difirotin. Paþê gava ev kerbidest jî pê hesiyan ku em Êzdîne,
ewan jî êdî hew þîrê me kirîn.Heta hinekan ji wan jî gelek tiþtên
ne baþ anîne serê me.…
-
- Vêca,
Xelîl û Usiv ji vê rewþa nebaþ fahmkirin û rabûn ji mecbûrbî
çêlekên xwe yen qoperetîfê firotin. Dûre fikirîn û dizanîbûn
ku di herêma me de qet fabrîqên arvan tûne ne. Rabûn încar di sala
1987 de dest bi vekirina fabrîqa arvan kirin.
Dema karê fabrîqa arvan xelasbû û fabrîqê dest bikarkir,
hingê dîsa sed karkerên li gund û di herêma gundê Qorixê de di
karê nava fabrîqê de karkirin û ewan jî bixêra vî karê nava fabrîqê
de aboriya nava mala xwe gelekî serrerast kirin. Weha qezenc-kara gelek
cotkarên ku zadê xwe încar ne dibirine deverên dûr jî zêde bû.
Ji xwe hîna gelek cotkaran nizanîbûn ka wê di dawiya debara wan de
çiqas dexil-zadê didestên wan de bimîne, dihatin hêja hingê bi
sedhezaran qirêdî ji van herdû birayên Êzdî yên xwediyê fabrîqa
arvan distandin. Ji xwe gelek axa û cotkaran hêjî ev deynên qirêdiya
hingê standine ne dane wan. Di van salên dawî de hinek ji wan
deyndarên xayîn dizanîbûn ku tû kesê Êzdî zêde li
deodora herdû bira nemane. Heta ji bo ku hinek ji wan deynên qirêdiya
standî nedin, rabûn încar fesadî, nakokî û dijberî
xistine nava gelê herêmê û gotin:” Em nanê ji arvanê li
ber destê Êzdiyan dertê naxwin, divê musilman genim(zad)ê xwe
nedine Fabriqa Êzdiyan, Nanê musilmanên di vê fabrîqa Êzdiyan de
kar diken jî ne helale, keda musilmanên ku di fabrîqa Êzdiyan de
karbike herame, bila ev herdû birayên Êzdî jî herin bigihîjine wan
merivên xwe yên ku çûne di nava gawiran de li dijî me û hukumeta
me propaganda dikin……,……,..…,…. Û hwd.”
-
- Încar
ji ber vê zilmê, gotegota van zordar û kevneperestan wan karkerên
musilman yên ku di nava fabrîqê de kardikirin jî dev ji karê fabrîqê
berdan. Weha herdû bira mecbûrdibun herin hinek karkeran ji herêm ne
dinê bînin. Ez baþ dizanim ji xwe gelek deyindarên musilman jî
deyinen xwe înkarkirin û deynen herdû biran nedane wan. Wekî dinê jî
min di wî wextî de gelek caran bi çavên xwe didît, dema ku axa û
musilmanên li gundê derûdora Qorixê diman camî yek di gundê xwe de
avadikirin û pêwîstiya wan bi pera hebûn, dihatine cem Xelîl û
Usivê Êzdî lave-lava alîkariya madî li wan dikirin. Xelîl û Usiv
jî hêja hingê bi deh hezaran lîre alîkarî didane wan. Na, wexta ji
axa, melle û hevalbendên wan re pere pêwîstbûn, ewan hingê ne
digotin, em perê alîkariya we Êzdiyan naxine nava ya xêra
musilmanan. Vêca, piþteka olperest û kevneperestan her wextî ji
dewletê jî heye. Ev îro baþ dizanin ku piþteka Xelîl û Usivê Êzdî
ji kesî nemayehe. Ji xwe gelek kes jî dibîne û dizanen ku em Êzdî
jî ji ber vê zilm û zora di herêma me de reviyane hatine derveyî
welat. Wekî ku min didestpêkê de jî got, spas ji bo rojnamevanê
“Batman Çaðdaþ Gazetesi”, ewî jî rewþa wan e niha gelekî
zelal daye xwanê……”[2]
-
- Belê,
bi dîtina min weke ku di vê buyera hêja dirojevê de ye jî xwanê
dibe û eþkere dibe, di
warê aboriya me ye li Kurdîstanê de jî gelek neheqî û valayiyen
mezin çêbune û mixabin ev hêjî çêdibin. Ji xwe gelek ji me jî
dizanin ku xêrnexwazên gelê Kurd û hinek Kurdên xwe firoþ jî timî
ji vê bêtifaqiya rizgarîxwaz, maldar,
sermayadar, ol
û netewen li Kurdîstanê hene îstifade dikin.
-
- Hêvîdarim
ku rizgarîxwazin Kurdîstanê van cûdetiyên dinava ol û netewên li
Kurdîstanê de hene û hêjî çêdibin, baþ nasbikin û ji virûpêve
nehêlin êdî dergehên tû kesê welatparêz bêne morkirin.
-
- Çavkanî:
-
-
- Temamiya
vê nûçe di rojname û malpera http://www.batmancagdas.com/news_details.asp?News=3400
û
- http://www.batmancagdas.com/news_details.asp?News=3441
de
ye
-
- Þade,
kesekî ji gundê Qorixê ye û ez wî baþ nasdikim
-
- Kemal
Tolan
- 11.08.2006
|
|
|