zdiyat erkn rewenbrn Kurd !

Kemal Tolan

 

 Wek em dibnin, dagirkeran ser ax bin axa Kurdstan ji kevin de zevt kirine. Wisa j qedexe danne li ser nav, nasneme, ruh ziman me. Ji bo ew karibin gel me ji drok, netewe nirxn w drxin, bi her hawey ve me ji hol rakin, i xirab ji dest wan hatiye kirine niha j li me dikin. Her iqas wan koledaran ertn ku em nikaribin xwe  wek evdn kurdn zd bidin naskirin, ji drok mrata kal-bavn xwe re xwed derkevin nehtibin j, l dsa gava ku meriv bixwaze, bila i zahmet li piy bin j, ew dikare hinek drok, netewe civata xwe naske.

 Di rpeln droka kevnar de zelal xwiya ye, ku di dema destpka aristaniya merivatiy n de, hinek merivan berjiwendiyn xwe yn exs di ser yn Xweda y seranser re dtine ji hing ve j merivn zordar peyda bne. Wan h ja di w dem de, xwe wek Xweda y qenc (ba) xirab (neba) an j, fikra ku Xweda li ser ry erd ezman gelek in ne yek seran ser heye dane diyarkirin. Evan nijadperestan ji bo menfata xwe  hebna Xweda y seranser, y ku chan em afirandiye nkar kirine. Ji bo ku ew karibin daxwaz berjewendiyn xwe, di her dem de zdetir bikin, ew tim li dij evdn ku ji Xweday biten bawer dikin, derdikevin ew xwe ji Xweday seranser re dikine irk.

 Ji Xweda ve xwan ye, ku em zd ji ber ve ji Xweday seranser y biten ji wekln Xweda (Milyaketan;Tawis-Melek w.d.) bawerdikin. Gava merivek rewenbr dest xwe deyne ser wjdan xwe wrabe li her dever de rastiy bibje, ekere ye, ku me zdiyan bi v baweriya xwe bi zahmetek ku meriv nikare salix bide, ev anda Kurd j li ser piyan htiye. Ji ber v parastin ye j, ku piyn me tim ji aliyn olperestn menfat koledaran ve hatine qirkirin.

Ew kesn ji droka Kurdistan agehdar in dizanin, ku ola zdiyan ola Kurdan ya her kevin e. Kevinbna droka zdiyatiy vga j di stran floklora Kurd di ilm ola me de zelal xwan ye. Zane ilimdarn olan ba dizanin: Ji roja baweriya zdiyatiy di nav rojhilata navn de peyda bye heta vga hj gel me her baweriya xwe bi Xweday seranser, ku biten ye aniye. Ji ber ku zdiyan ev baweriya rast parastine, tim xof rahm di diln wan de hebye. zdiyan ji ber v baweriya xwe ya paqij, ti cara ti zulim zora dn li oln din neteweyn cnar xwe nekirine.

Ez gihtime v baweriy:

Ji bo meriv bikaribe droka Kurdistan  zelal binre, pwst e, ku meriv pn welatperweriya di nav text qewl ola zdiyatiy de qenc nasbike. Dema meriv bala xwe kr bide ser text qewl ola zdiyatiy droka Kurdistan, meriv dibne bi sedan dagrkir-desthelatdar hatine ser axa Kurdistan ne. Gava ev ji Kurdistan derketine ne, ewan hing gelek ji dewlemendiya (saman) Kurdistan bi xwe re birine. Hinek ji wan yn ku heta ro di Kurdistan de mane j, hj li piya tevgera rizgarya Kurdistan bne asteng. Ji xwe ji ber van br baweriyn teng, yn ku merivan ji Xweda mestir dikin ten mefata exs xwe nasdikin, gelek ewtt valeyyn mezin ketine nava drok neteweyn li Kurdistan.

Ji ber ku dijminn Xwed gel me tim ji Kurdn zd tirsiyane baweriya zdiyan ji xwe re neyar dtine, ewan her xwastine zdiyatiy ji hol rakin. Ewan tim agir neyartiy berdaye navbera ol geln li Kurdistan bi zanist j gelek titn ne rast derheqa ola zdiyan de gotine: zd ne Kurd in, zd qure ne, zd ji hovan bawerdikin, kitabn zdiyan yn muqedes tinin, k neferek zd bikuje, ew guneh xwe y di axret man de afo bike ew li dinya din here bihut w.d.

Ji xwe ewan Xwed nenasan bi van br baweriyn xwe yn gemar her xwastine zdiyan ji Kurdistan dr bixnin. Ewan b hjmar evdn zd di Kurdistan di welat xwe de, li ser gelek iyan zinaran, li nav gel newalan, li ber em kaniyan bi xaynt kutine.

Em dibnin ji ber wan ern dewletn koledar Kurdn paver hebna civata zd her tim hatiye nkar kirin. i gava ku gel zd li dij wan hovan li ber xwe daye, zaliman hem gund, ch, ziyaret paresgehn me wran kirine, gelek miwir pirtkn zdiyan qetandine ewitandine. Gelek titn me zdiyan yn ku bi hezarn salan paqij hatibn parastin wran bne, iqqas qewil dirzn(dayn) me hatine ji brkirin. Ji ber van fermann bi ser zdiyan ve hatine, hj ti evdek ji zd biyaniyan nikare, di derheq hejmara sax ehdn zdiyan de agehdariyeke rast bide.Titn hat t gotin, ten gumanin evdane.

Dsa li goriya dtina xwe dibjim, heta niha hj ti kesek zd ejneb bi berhem lkolnn xwe, bi temam xwe bernedaye ser riknn baweriya ola zdiyatiy zdiyat hj ron ne bye. Ji ber ku gelek nivskar lkolnvann li ser droka zdiyatiy berhem derxistine diwenin, bi xwe ne zd ne, berhemn wan ji aliyn ilmn zdiyatiy ve j pir qels in. Heta gelek ji wan kovar rojnaman ji ber gotin remann msyonern biyaniyan, ji ber devn hinek belangazn zdiyn dnav hatine girtin. Em tev j dizanin wexta ew msyonern biyan bi exsn xwe hatine li nava Kurdistana perekir geriyane, ewan hing agehdariyn xwe ne ji serkaniya ilmn zdiyatiy girtine. Geleka ji wan, zanyarn xwe ji ber dev exsn menfatiyn geln cnar, kurdn Musilman zdiyn nezan bi riwet standine. Li ser wan nivsern biyaniyan nimne yek:ew nivsn, ku ji xebatkarn baylozxanan ketine ber dest balyozan, hinek ji wana hatine guhrandin. Li Tirkiy ran balyozn wisa j hebn, ku nformasiyonn rast carna berevaj dikirin. Carna wana zdiyat wisa nan didan, ku zirar negihje qulixa wan, an j bi w yek dixwastin di kar xwe da hn p bikevin. Hinek caran j wana geln kmjimar yn di wan welatan da bi awak dijminat nan didan. Hinekan j qestbende nformasiyonn wisa berev dikirin, ku Kurdan wek qaax nan bidin. Bi w yek va wana pitgiriya zordest dagirkaran dikirin.*(Ji kitba, M.S.Lazarev- Pirsa Kurdan (1891 1917) Stockholm 1999.) Wek din j xweya dibe ku gelek ji wan pirtk lkolnn li ser rewa zdiyatiy hatine nivsandin, piraniya wan wek peymaneke ku di nava d bern li dij hevdin de her yek dixwaze hinek armancn xwe bi c bne, wisa ev berheman hatine nivsandin. Gava dil wan bixwasta wan ji Qewl Duayn zdiyatiy fahmbikira, wan ne digot:Kitabn zdiyan yn Muqedes tine ne, Ola zdiyat ji ber oln ku kitbn wan yn muqedes hene, hatiye jiberkirin (kopkirin) .w.d. Bila ev kes ba bizanibin, i roja li Kurdistan  drok zelal bibe w tim bne ermezarkirin ew her di gor de j nesitirin. 

Bel, bi dtina min rastiya Kurdtiy, di zilm zordariya hat ser zdiya de zelal xwiyan dike. L hj hinek kesn biyan Kurd ku ji xwe re dibjin Ez rewenbr nivskar im na xwazin ola zd weke oleke serbixwe nasbikin. Ji bo ku ew karibin ola zd hj brmet bikin, ew di rove nivsn xwe de, ji xeyn nerastiy ptir ti titek rast ji bo rovekirina droka olan zelal nakin. Ev kesn bxret xwe nasnakin dibjin: zd Mithrazm, Mazdazm, Zerdt, Sab, Buddhzm w.d.ne. zdiyat ji ber ola Cuhuyan, Meshiyan anj ya Musilmanan zdebye. zd ji Dw, Hov, Cinikan w.d. bawerdikin. Ba e, ez ji wan kesan dipirsim, gelo ji ber ku roja zdiyat bye hetan ro, ew welatparz bne, wan ji Xweday biten bawer kirine ew tim dij dagirkern welat xwe derketine, lewma zd hov in? Bi dtina min van kesn weha gotine dibjin, ten ji bo mexsedn xwe bi zanist xizmet ji koledaran re kirine, dikin naxwazin ku rastiya ola me ya kevnar li chan bela bibe.

Li aliyek din, bi dilxwe dibnim, ku end rxistin, ilimdar, droknas rojnamevann Kurd misyonern biyan j di berhem lkolnn xwe de hebna netewa zd weke koka Kurdan ya her kevin qebl dikin ji bo v armanc hj xebat dikin. Ez dixwazim van kes rxistinan, ji bo v kar wan y hja zahmet li vir spas bikim.

 Er, ev babeta bi ser xwe gelek mezin berfire ye. Meriv di vir de j valeyeke mezin di nava xebata rewenbrn Kurd civata zdiyan de dibne. Bi rast ti kes ji me, hj di w war de, ba lkolnn berfire layq dn zd ne weandine. Bi dtina min ji bo civateke ol karbe dnn xwe biparze, div rbern w civat yn oldar azad, serbest zane bin. Lewma j dibjim: Heta xwendevan zaneyn zdiyan bi xebat zanebna xwe nikaribin rveberiya ola zd bikin hevkariya wan bi Civata Rhan ya zdiyan re nebe, heta ew bi ilm xwe zdiyatiya xwe rast rove nekin, d ti kes nikaribe dewlemendiya droka zdiytiy di chan de ba nasbike kes nikarbe zdiyatiy rast bide naskirin. Bel ji bo ku zarokn me zdiyan j karibin weke zarokn xelq bi aqilmend ji peroja xwe re xwed derkevin ew karibin van valeyn di drok de hene dagirin, gerek ew pn fr zdiyatiy bibin, div ber her kes em evdn zd gelek xizmet bikin, zarokn xwe di dibistana mal de, agehdar her haweyn jiyan bikin gerek merivn zd bixwe j karibin di war ol and de, ji bikan re pengiy bikin. Pwst e em tim ji ke xortn xwe re bibjin; Rast e gava merivek gelek t be, hing ew dixwze pn avek vexwe. L gerek meriv zanibe ka ji kjan kaniy av vexwe? Ne ku meriv ewil gihte kjan kaniy, hema ava w bi ser kela dil xwe de berde. Gerek meriv bizanibe; ava kaniyn gemar her tnika meriv ikandin nde hja ziyan dide bedena meriv.

Em hj ba nizanin, ka serok dnavn me zdiyan li ser v babet iqas rola xwe anne ch?. L dsa j div em zd ro ne weke demn ber zdiyatiy ten li hviyan dnavn xwe bihlin ne bjin: Gava piyn me j asmlasiyona ol qeblbikirina, hing ev neheqiya weha w ne hatiba piya me. Ti kes dersa ol ne daye me, em bixwe nizanin, ka em i ne? Gava dnavn me nizanbin, em ewa zanibin? Gava dnavn me zdiyatiy nemenin em j nikarin bimenin .w.d. Bel pwst e ku em ji berpirsyariya xwe ya ro re zdetir xwed derkevin, ne ku em guneh xwe bavjine ser piya bar xwe j ciwana re bihlin. Eger em xwe di v dem de zana bi rxistin nekin, em j bibine alkar helandina and ola xwe. Lewma j, ro ji hem demn derbasbuy pwstire ku x, Pr, Mr, Pmam, Feqr , Mird zaniyarn zdiyatiy karibin, kul gazinn xwe r bi r ji hev bikin em ne hlin d zimann hinekan li me dirj bibin.

Gereke her Kurd zanibe, gava oldarn zdiyan bahsa ola xwe dikin, ew hing raste rast ji netewa xwe ya Kurdtiy re j xwed derdikevin. Ji ber ku ziman ola zdiyatiy ziman Kurd ye. zd ji xeyn ziman Kurd, nikarin bi ti ziman din dua, qewl beytn xwe bibjin. Heta vga zdiyek ku bi Kurd nizanbe tine ye. Lewma j div em zd ba zanibin, ku em nikarin zdiyatiya by hevkariya rxistin partiyn Kurdtiy Kurdistan bidomnin.

Hviya min ji rewenbr, nivskar, part rxistinn li Kurdistan j ev e ku, ew d r nedine leystik ewttiyn drok. ewa ew di bernamn rxistin, part, televziyon, kovar rojnamn xwe de hirmet didine musilmantiy xiristaniy gerek ew wisa j, xizmet ji bo parastina oln milt km zdiyatiy bikin. Div em bi hev re nehlin d ti cdetiyn xirab bikevine nava civat oln li Kurdistan em ro j ol poltk tevl hev nekin. Bizanibin, pwst e hevkariya komel rxistinn zdiyan serbixwe bin ne girdayn ti rxistin partiyan bin. Div komel civatn zdiyan karibin, br baweriyn xwe, li gel hev di nava tevgera rizgarxwaza netewiya Kurd de, bi reweke azad giftago bikin xwe azad biparzin. Gereke em Kurdistan zde li hev din xwed derkevin zanibin, eger saxkirin pxistina  zdiyatiy ne di destn T I F A Q A zdiyan de be, ev zdiyatiya hey j w wenda bibe.

Ez bawerim berhevketina me d bibe serkevtina me !

Silav hurmet ji bo we.

Mamoste Kemal Tolan

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org