GIRINGIYA  R O J G I R T I N   HINEK CEJNN ME ZDIYAN

 

Kemal Tolan

 

Li gor ku di qewl duhayn me zdiyan de xwan dibe, Milyaketan di roja emiy de dest bi afirandina dinya y kirine di roja dem de j qedandine. Lewma ye ku zd  di roja sem de dest bi girtina rojiyn ji bona Milyeket Qelenderan dikin.

 

Wek din em zd vga hj dibjin, ji bo roj ji tengas tariyn zivistan zu derkeve dinya ji me hem ruhilberan re xwe bive, em bang hem Xwedann (Tawis-Melek, x Ad, ims, z whd.) xwe dikin ji destpka meha kann nde de gelek rojiyan ji bona wan digrin cejnn wan proz dikin. Her wusa, gava roj ji tengas tariyan xelas dibe j, em dsa gelek rojiyan ji bo Xwedann xwe digrin cejnn(weke da: bilind, batizim, il zivistan, Xidiryas, Xidirneb, Newroz, arema sor whd.) wan proz dikin.

 

Ferzn roj girtin, div her evd zd ku fahm dike, temen mezin saxiya w li ch be roj bigre. zd di berbanga sib hja strka sib neavt de, radibin pav dixwin j pde j, heta roj bie ava qet t titek ne dixwin ne j vedixwin.

 

Li ba me zdiyan mahna roj y ne ku meriv hima xwe ten bir bike. Dema evdn zd bi roj bin, div ew di w wext de ruhn xwe paqij bikin; yan xizmet ji hevdin re bikin, haj ji axaftina xwe hebin, dema yek xebern neba iran bi meriv bike, meriv j r xebrn w l venegerne(bersiva ba ewe hing meriv bje ez bi roj me), xwe ji tkiliyn cins titn xirab drbikin, xr xrata bidin. ..

 

Kesn temen wan pik anj gelek mezine, nexwe, bidhal(bihemle), bmecal whd.in ne mecbren rojiyan bigrin.

 

Dema yek bi hemda xwe titn ku roj y diknin-xera dikin(titek bixo, vexo,vereandina xwe bne, bikeve tkiliyn cins whd) bike, hing rojiya meriv dik ew roj qebul nabe.

 

Gava roj die ava, zd gaz Xwedan ku j re roj girtine dikin fitara xwe bi gezek nan(qut man ye) yanj bi pakirina beratek(axa nav mala x Ad ye) vedikin dre dibjin: Ya ......... , min ji te re ev roj girt, t v rojiya min ji xwe re qebul bik...........

 

 

ROJ D-CEJNN ZDIYAN

 

 Rojiyn ku em zd hj ji bo Xwed, proziya Milyaket, Xas, Qelander hem kevneopn dn xwe digrin evin:

 

1.      d rojiyn ims

 

zdiyn ku Xwedan wan ims be, ew ten (li hermn Xaltiyan hem zdiyan) van s rojiyan digrin. Pwste meriv van her s rojiyan d hefte ber roja na ku yekemn dikeve meha kann(bi hesab kurmanc meha 12 ye), di roja sem, arem pnem de bigre di roja n de j d(cejin)a ims bike.

 

Wek din, di nav zargotina zdiya de navek roj j ims e t gotin ku ev roj ji bo proziya roj j t ne girtin.

 

2.      d rojiyn Xwedan

 

Li gor kevneopn me her evdn zd  be, Xwedanek wan heye her  evd ji bo Xwedan xwe (li hermn Xaltiyan hem zdiyan) s rojiyan digrin. Pwste meriv van her s rojiyan, hefte yek ber roja na ku yekemn dikeve meha kann(12) de, di roja sem, arem pnem de bigre di roja n de j d(cejin)a Xwedan xwe bike.

 

3.      d rojiyn z

 

Li ser hem evdn zd  ferze ku van her s rojiyn z bigrin. Pwste meriv van her s rojiyan, di heftiya meha kann(12) ye yekemn de, di roja sem, arem pnem de bigre di roja n de j d(cejin)a z bike.

 

Zargotin me de xwan dibe ku ev roj ji bo afirandina dinya y j t ne girtin dibe da afirandina dinyaye.

 

.

Wn da z 17.12.04 Oldenburg:

Ji epve: x Evdo Mutlu, Esker Boyk, Pr Xidir Suleyman ez

 

4.      d rojiyn il Zivistan

 

Ten hinek dndarn zdiyan( yn weke Feqrn Ad whd.) van il rojiyn il zivistan digrin di dawiya meha ile yanj di destpka sibat (2) de j  da il zivistan dikin.

 

5.      d rojiyn il Havn 

 

Ten hinek dndarn zdiyan( yn weke Feqrn Ad whd.) van il rojiyn il havn digrin di meha trmeh(7) de j  da il zivistan dikin.

 

6.      d rojiyn ji bo Xwedan, Xas Qelenderan

 

Ji ber ku di zdiyatiy de gelek Xwedan, Xas Qelendern dn hene, ew gelek bi xof rahmn ew gelek d rojiyan ji bo Xwedan, Xas, Qelender, Paresgeh, silavgeh, Ziyaret, Cemay, dawetneb whd. ku di hermn wan de hene prozin digrin cejnn wan proz dikin

 

 

 

 

Nimne: 

 

a.      Rojiyn Xidiryas Xidirneb 

 

Ne ferze ku hem zd  van s rojiyn Xidiryas Xidirneb bigrin. L, evd ku van rojiyan digrin, div heft sala li ser hevdin, di heftiya meha Sibat(meha 2) ye yekemn de, di roja demb, semb pnemb roj bigre roja n j cejna wan ke.

 

b.      Rojiyn Xatuna Fexra

 

Di zdiyatiy de Xatna Fexra Xwedan zayn ye, lewma hinek jin ten ji bo w rojiyek digrin ne ferze hem jinn zd  v rojiy bigrin.

 

  1. Wek din :

 

Di meha ile(1) de roj da Batizm, Belind, Sersala (kurmanc).

 

Li ser da Batizmiy weha t ye gitin:

 


Cejna Pr Al

 

Batizmiya Pr Al
Cejneke xwe delal
Jin zarok, mr kal
W proz dikin her sal

Ew cejneke kevnar e
Li gund li bajar e
Li ziving diyar e
ah dlan li dar e
Ew cejna pr pran
Li ar enk Kurdistan
Govenda ke xortan
Her kes dibe wek biran

Yekem cilo paqij
Pr Al tu her bij
Bi hi dil mej
Dest p dike dilxwe
 Duem-sem du rojan
Xr nan miriyan
Bo hejar swiyan
Toreya ezdayiyan
 
arem pezguran e
Li ser ser avan e
Kar cejna ciwan e
Xr xweiya mala ne
 
Pncem proz ye
Roja xal xwarziya
Ya ap biraziya
Ya d bav sebiya

Zarok li malan digerin
B xelat venagerin
Bi kf, bi bask per in
Rge dlawer in
 
evronk vara n
Her kes xwe dixemiln
Pr Al bi brtn
Hviyan dinasn
n xew razan e
Ji bo kal ciwan e
Bo xweza nsan e
Rehet vehesan e
em kar xebat e
Bo debor lebat e
Ji bo hem malbat e
Bawer qinyat e
 
Yekema daw sersal
Li ser sera Pr Al
Xwik bira heval
Em bi te bne xwe


http://mitglied.lycos.de/lalis/modules.php?name=News&file=article&sid=29 "

Dsa di meha Sibat de roj da Qurban.  Roj da Newroz(21.3),  arema Sor (arema nsan ye duduya de), Roja Basinbar(20? Nsan de), Cimaiya erefdin(19 Tebax), Cimaiya xad( ji 6- 13 Kann) whd.


AMEDEKIRINA CEJN

 

Di nav bawer zargotina me zdiyan de amedekirina rojn da roleke mezin dileyzin. Amedekirina dan j wek rojn wan ji hevdin cdene. Amedekirina cejinn ku end rojan dihatine prozkirin, beriya d bi wextayek dest pdikir. Her zdiy li goriya aboriya mala xwe libasn n ji bo hem evdn di mal de dikir anj bixwe dikir. T bra min, wexta hinek kesan di havn de bendern (ceh, genim, nok, nsk whd) xwe radikirin, dema di mehn payzan de pez-dewar, dar-komir, fk titn xwey din difirotin, ewan hing mesrefn ji bo amede proz kirina dan cde dikirin.

 

PROZKIRINA ROJN DAN

 

Li welat, gava roja vara d dihat, herkesn ku li derve li ser kar barn xwe bn dihatin mal. Bixr hatin didane zey pismamn ji devern dr hatine da wan. Eger mkan hebna t kes zd  di roja d de ne di ser kar. Hinek kevan yn mala hja ber roja d hinek j roja d ser sib z radibn dest bi amedekirna xwarin(kutilk, pik, nan sl, aprax, savar, tirik, birin whd.) vexwarinn ji gelek tahman dikirin. Gava xwarin vexwarina d hazir dib ber ku kulfet mal li ser sifra d rn, kevaniyan zad para miriyn xwe ji xwarin vexwarinn amedekir derdixistn ev nan xra miriyan dibirin didane wan maln ku belangazn gund bn. Roja d de herkes libasn xwe yn n renge reng li xwe dikirin. Yn ku duha dizanbn duha wahzn xwe dikirin. Di pey re kulfet di mal de diune dest ryn hevdin padikirin her wusa j dine da maln cnar hem gundiyn xwe proz dikirin.

 

Gelek kesn ku ji hevdin xeydbun j bi munaseta van rojn dan li hevdin dihatin. Roja d li her gundn zdiyan de sifra xwarin   vexwarin di nava hem malan de heta var ji erd ranedib. Zaroka di van rojan de ekir, gz, findik, pere, mewj, hejr gelek xwarinn din ji xwe re didane tomarkirin.

 

Gelek caran meriv ser sib di ber qup, ziyaret, silavgeh chn proz pez dewar ji bona ocaxn(xwedann) wan dikirine qurban. Xwarin bi hevdin re li wan chan dikirin dixwarin. Pir kesan j pere   titn nav mal xra miriyn xwe didane merivn dnav maln belangaz. Her kes bi taybet j qz xortan heta dereng ev bi hevdin re dawet dlan dikirin.

 

Di rojen dn cemay dawetnebiyan de, her malek ser sib radihte sniyn xwarina xwe dine li bnder anj li ser ser xaniyan datann tevan bi hevdin re li ser sifra rzkir rdinitin ew xwarina an bi hevdin re dixwarin.

 

Dre dsa bi hevdin re pir leystikn cude(dawet, dlan, dengbj, qeb, bahzdan, xar pere, tevoy, nan girtin, dk-gah-gam berehevdan, giran hildan whd.) dileystin.

PROZKIRNA  CEJNN LI EWRPA

Ber ku em koi Ewrpa y bibin, gelek ji me bi van kevneopn bav-kalan mezinbn me ew xwed dikirin. L, hinga ku em hatine nava van welat andn xerb, em ji hevdin drketin, mane bi ten, tifaqa me ye hey j peli me gelek kevneopn bav-kalan j ji bra kirin.

Bel, bila rahma Xwed li ser hem kes malbatn ku bi taybet ji bo damezirandina van mal komeln zdiyan zahmet dane xwe be. Gelek xwandeva j dizanin ku ber her kes rxistinn li Ewrpa y me end kes malbatn li bajar Oldenburg di sala 1993 de dest bi fikra damezirandina rxistin avakirina mala zdiya ye serbuxwe kir. Vca ikir ji Xwed re vaye ro ev mal komeln me li gelek bajarn din vebne bi xra xebata wan d hinek kevneopn me j  njen dibin tne xwedkirin.

Wneyek Cejna arema Sor ya sala 2005 li Mala zdiyan- Oldenburg.

B guman, ev xwed l derketina urf adetn me yn li Ewrpa ne li gor ertn welatn me tne opandin. Li vira malxo kevaniyn malan hew dikarin bjine kulfet mal; hn di rojn d, ah na de van libasan li xwebikin. Anj kes hew di rojn d cejnan de die li nav malan di gere. Hur girn me d ne li bnder meydana de bi hevdin re dileyzen nan duxin.  Li vir j, heta ji me zdiyan t em hj gelek kevneopn (fito, xr, zad ji bo miriyan, sunet, bisk, dawet(ah), n, prozkirina cejna whd,) xwe di nav salonn mal komelan de njen xwedikin.

Ez van cejna li hem heval, zdnas xrxwazn zdiyatiy xwandevanan proz dikim, hvdarim em  di nava sala bde j di sax armancn xwe de her serkevt bin.

Li gel rz silavan

Kemal Tolan

09.12.06

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2005 info@pen-kurd.org