Hevpeyvina bi Koek  Merwan Xell Xidir re
 
 
Kemal Tolan
 
Birz Merwan Xell, ber ku ez derbas pirsn hevpeyvna xwe yn li ser giringiya cemaya x Ad bivim, dixwazim ku hn bikurtas hinek bahsa kesayetiya xwe bikin ji me re bibjin, ka we keng, ewa dest bi frbna ilm zdiyatiy kir ye?
 
- Ez j di destpk de dibjim, ya bi destra Xwed Tawis Melek !
 
Navmin Merwan e, y bav min Xell y bapr min j Xidir e.
Ez ji gund Bapr,y ku di nav herma baur Kurdistan de ye me. Ez niha bst heft sal me.
 
Biray Merwan, ez dibnim dibihzim ku gelek kes ji we re dibjen koek. Gelo hn dikarin pn de  ji me re bibjin, ka wateya gotina koek ye ?
 
- Li goriya ku ez dizanim, d mahneyn peyva goh-ak(koek) hen e.:
 
 1  Gohak, ji gotin(peyv)a ak t . lewmaj zd ji kes ku gotin(peyv, bje)n ak dibjin beladikin ra dibjin, koek(gotinak = goak-).
 
Msal:
Min dt, di herma Baiq Bahzan de d mirdn extiyar(r sip, qewilbj zan dn ne) wan hebn xelq dever digote wan koek.
 
Dsa ew kesn ku xwe di ber ol de ikandibn li LALI xizemetkariya nava  mala x Ad dikirin,gelek r  rismn din dimeandin re di gotin:koek
 
2   Bguman, zdiyan ji wan kesn ku sur batin li cem wan hebn re j digotin, goh-ak, yan kes xwed keramet(kes ku ji hisek, dengek batin ya zde, hatina buyereke hj nebuy xerb e rove dike). Berdewam di avkan 1 : rpel:178 de k.t.
 
Birz koek Merwan, hn dikarin ji kerema xwe re navn seydayn xwe yn rzdar bibrbnin bibjin ka wexta hn li cem wan fr ilm zdiyatiy bivin, hing hn end sal bn?
 
- Bel, min di pazedeh saliya xwe de xwast ku xizmetek ji civaka xwe ya zd re bikim dest bi frbna ilm(qewl,duha, beyt hwd.) zdiyatiy kir.
 
Seydayn min yn di herma welat x de Feqr Hec, Pr Ebo Mam Cemo bn. Her weha yn di herma iyay engal de j  Feqr Xidir y Berkat Keso, Xelef Qaso(nsanek elegir b gelek ilm zdiyatiy li cem w j heb), Pr Elo(Xwed bi rahmn e!), Feqr Cindo, Mam Birahm, x Xidir ye ji binemala xn xbekran, Pr Ewra wek din j gelek Xwed j raziyn ilimdarn bi nav deng di nava zdiyan de hebn.
 
Ji bo ku ez dikaribim xizmetek ji milet zd re bikim, dime cem wan rzdaran ez bi gelek ev rojan li maln wan xemxwarn zdiyatiy dimam. Min dikarb btirs snor hem pirsn xwe ji wan Xwed j raziyn mamostn rzdar bikim.
 
Ez tim dibjim , ez tu car w zahmet ku mamostn min di ber min dtine ji bra nakim. Hvdarim ku Xwed xra hem seydayn min ya wan kesn ku weke mamoste Kemal Tolan j ji bo xwed kirin pve birina zdiyatiy lkoln dikin, gelek zahmet dibne v xizmet diken qebul bike.
 
ikir ji Xwed re, ku ez j heta ro hja li goriya fersend mecaln xwe v xizmeta ku ji bo min proz e bi dilxwe berdewam dikim.
 
 Bel birz koek Merwan, vca keremken em vegerine ser babet hevpeyvna xwe!
Hn j dizanin, em zd niha di hefteya cejna cemaya x Ad  de ne ev cejna cemaya x Ad li LALIA NRAN t ye proz kirin. Hn dikarin ji kerema xwe re ji me re bibjin, ka wateya cemaya x Ad ye ?
 
-           Beliya we li din, Xwed marfeta we xwandevann me zde bike!
Vca, wateya Cema !:
Hn dizanin, nihoj di nav zargotina me engaliya de peyva cem t bikarann.
 
Yan gava engal  dikin herin filan(?) kesek bivnin anj pre xeber bidin, ew nabjin ez biime ba (gel)  filan kes. Ew dibjin ez biime cem filan kes.
 
Vca li goriya ez dizanim, gava x Ad qedim(kiras)guhastiye, hing zd ji hem heremn zdxan hatine geliy Lali hevdin li cem merasmn kirasguhastina x Ad dtine. Lewma ez j dibjim, ev peyva cema ji gotina cem hatiye.
 
Bi dtina min piraniya merasm, r rismn di cema ya x Ad de ku li geliy LALI tne meandin, bi kirasguhastina x Ad ve girdayne. Bguman gelek ji wan j, ji Ezdayetiya ber qedimguhastina x Ad hatine hj tne bikarann.
 
Birz Koek ! Em dikarin bibjin, Ezdayi(zd)yan ev cemaya ku vga li Lali t prozkirin di dema ber kirasguhastina x Ad de j dsa di v wext sal de proz dikirin?
 
-            Min gote we, ez bi xwe ne gelek drok nasim. L mamostn min digotin, zdiyan beriya dema x Ad de bi hezarn salan j hersal di v meha rya pn de ku destpka demsala payz destp dike, ga yek ji bo xweday roj(sims e)dikirin e nedir ewan got gay weke qurbana sims(nav xweday roj ye hj li cem me zdiyan proz e) li hevdin beladikirin ev roja proz dikirin. 
                           
(avkaniya wneyan; http://www.piney-2.com/FathLaodConstSabbath.html)
 
Ji xwe gelek drokzann zdiyatiy j bi kevnariya v merasima serbira ga ya simat(xwarina got ga zad), ku hj di nav proziya cema y de berdewam dikin, dizanin.
 
Dsa, em Ezd vga hj hersal cejna il havn, zivistan, bihar(arema sor ) payz(cema y) j proz dikin.
 
 Bae birz koek Merwan, hn dikarin niha ji me re bibjin ka zd di van rojn cemaya x Ad de ewa cejna xwe proz dikin?
 
- Weke hn j dizanin, r rismn cema y heft rojan berdewam dikin ez dikarim merasmn di van her heft rojn cejn de tne meandin weha birz bibjim:
 
Di her heft rojan de :
 
Ber ku sibe ron bive beyta cindiyo rabe(Temamiya gotinn w di avkan 1:rpel:60-63 de ne k.t.) t gotin. Dre oldar kesn hatine cemay radibine xizmet.
 
Ber rojhilat beyta sib (Temamiya gotinn w di avkan 1:rpel:64-66 de ne.k.t) t gotin.
 
Di wext tatyan de beyta esim(Temamiya gotinn w di avkan 1:rpel:56-60de ne.k.t) t gotin.
 
sirk hja roj ne uy ava, Bav x tev hem  endamn Meclisa ruhan(Pmam, Bav Gavan, xtiyar Bak Bahzan,  micwr Kaniya Sip hwd.) li nava hemi avayn parzgehn babak xasn zdiyatiy digerin, wan ziyaret tuwaf dikin. 
 
var, beyta var (Temamiya gotinn w di avkan 1:rpel:70-71de ne.k.t)  t gotin. Hem irayn xas babakan tne vxistin.
 
Di wext pit v de j merasma qewl gotin dest p dike. Di v wext ku qewl tne gotin de j her ev yek ji heft sema(govenda rhan)yn proz(binrin,navn her heft semayn proz di avkan 1:rpel:110-113 de ne) li ber deng def ibban tye girtin.
 
Roja siwar kirina periyan
 
Pr siwar kirin j ku kes hat cema y bixwaze, ew li goriya dil xwe pa(caw, quma)ek reng dikire. Dre berpirsyar zann zdiyan yn oldar tev lxistina defibban v quma davjine ser ser w/w dibine ber Kaniya Sip. Gava tne nav avay Kaniya Sip, qumas li ser ser datnin, di ava Kaniya Sip de noq(mohr) dikin dre dsa oldar quma davjine ser ser w/w, didin piy w/w  dibine ser qebir anj ber paristgeha ku dixwaze ziyret bike ew j. quma xwe datnine ser gor babaka. Dawiy de oldarn p re duha l dikin, dibjin Xwed xr niyeta di dil te de qebul bike, ziyareta te li ser xr proz be.
 
Roja qabax (merasma serbirkirina ga y ims e)
 
Di pey v merasma siwar kirina darbesta x Ad re, d milet dest bi ya qabax dike. Weke min li jor j got, milet v gay ji dibine ber ziyareta ims ser j dikin got gay j weke simat li xelq amadene beladikin.
 
Roja ber suwarkirin
 
Ber siwarkirin, merasma qedim*guhastina x Ad ye. Wext x Ad kirasguhastiye, hing ev ber ibak(darbesta x Ad ye hing) ji xadiman hatiye xemlandin. Di baweriya zdiyatiy de xadim titek prozin. Ev text ber ibak j tim li Baik Bahzana dimne. Gava roja cema y ya yekemn dest p dike, hing ew v darbest ji Baik Bahzana tnine Lali. ew di roja beriya d de ber ibak cardin siwar dikin dibin di birka cels de mohr dikin. *Qedim=ji v dinya y . Li gor baweriya me zdiyan ruh namire.
 
Micwrn hem xas babakan di v roj de simat(Got gay ku di nava dan-zad de hat kelandin e). Ew kesn ku ne morkir j bi ava Kaniya Sip tne morkirin. Wexta ev merasma dibe, hing xweziya min bi w kes/ bedar be ku bikaribe v darbest mabike l ziyaret bibe. Dre govenda der Kaniya Sip li ber deng def ibban t ye gerandin.
 
Roja d(cejn)
 
Di v roj de j s semayn proz tne gerandin. d bedarn amade j dikevine v govenda proz, guhn xwe dadiwenin bi kf cejna hevdin proz dikin.
 
Di qewl de j dibje:
Xaniy me hemuya banek,
t bi ger roj danek,
bila di dil te de nemne,
ne k ne kovanek.
 
Xaniy me hemuya berek
ez t geriyam end qenderek,
bila di dil te de nemne,
 ne k , ne kovanek ne keserek.
 
Em dibjin mala x Ad(geliy Lali) ciyek proze,ciy ak ewliya ye. Wext kesek hate Lali, div ew dil xwe safke, qehir, kerb kna di dil xwe de derxne, bavje bi dijbern xwe yn ber re j bi ruhek biratiya n, miraz pak jiyaneke n dest p bike.
 
Birz Koek , hn dizanin baprn me zdiyan yn ku di dema beriya x Ad de dijiyan, dine ber kjan ziyaret anj perizgeha sereke ziyaret dibn?
 
-            Li goriya ku di gelek qewln me de xwan dibe, Lalia me bi taybet j Kaniya Sip haveyn nava erd ezman e. Ji dema dinya hatiye afirandin heta ro hj gelek r rismn baweriya milet Ezdayiyan di Lali de hatine tne kirin..
 
Bae koek birz, wexta zd nikar(bn)bin herine  li LALIA NRAN  bedar  wan r resmn di cemaya x Ad pktn bivin  ku ew biine ber paristgeheke din ya ch xas qelendern me zdiyan, hing ziyaret anj heca wan qebl dibe anj na ?
 
-            Bguman, gava em li naveroka ilm qewln me zdiyan ba binrin, em bivnin ku gelek parzgeh ziyaretn me di wan de xwan dikin.
 
Nimne:
 
Ez dibnim, heta nihaj nav Meqlb xa di nav sebeqeyn ahde dn ya mr zd de derbas dibe dibje,
.Meqlub Mergeh sela
Silavt mra li lali meqlub
bir meh, cotn quba, li w erd
Ev j dibje, her kesek biuya ber ziyareta Meqlb xa j weke ku ye ber mala x Ad wisa ziyareta w qebul e.
 
Dsa, di qewl xanqubat de j derbas dibe dibje, di wext x Ad qedem guhast ber ku x Ad qedem biguhze de j  zd bi coqet(refa) ji herma Ruha, Tehran, Hind, Samira, Tewrz, Bc Qandihar dihatine Lali bedar cejna destpka bihar(arema Sor) dibn. Nan mast xwe di Lali de n kirine, simat ava Kaniya Sip j ji bo kulftn xwe birine.
 
Mamostin min digotin di dema x Ad dijiya de, merivek bi nav Simayl ji Hind hatib Lali salek li cem x Ad xizmet kiriye. x Ad ji Simayl re gotiye, Simayl here welat xwe , t j bi mal kulfet.
 
Simayl j gotiye, ya x Ad destn min ji te venabe ez b dndara te nikarim bijm.
 
x Ad gotiye, Simayl,
heke t y min b ku t li Hind Yemen b j, dsa t y min
heke t ne y min b ku t li ber min b j, dsa t ne y min
 
Weke em ji van gotinn x Ad j fahm dikin, zdiyat ne ewe ku mirov di nava Lali de xizmet bike, yan mirov li dor Lali akinc bimne ziyaret bna xwe bes Lali bi hesbne.
 
Bi dtna min, x Ad j her zd mecbr nekirine ne gotiye div her kes zd ten b li Lali ziyaret bive. x Ad bi zahmetiya milet xwe dizanb lewma j ew heremn zdxan li xwed ocaxn zdiyan parvekirine.
 
Weke ez  dizanim, x Ad herma Heleb daye destn x Mend, ya welat Xalta daye xsn, ya deta Herr daye Hesin Meman, ya zozana daye Sicadn, ya Nasiriy daye Nasirdn, ya Diyarbekr daye x Bekir, ya Amediy daye Amadn, ya Tewrz daye ims hwd. Vca gava kesek zd di ber van ziyaretn babakn zdiyan, weke ew be ber mala x Ad wisa ziyretiya wan qebul dib.
 
Qewl me j dibje:
 
Hecaco mee bi ber hec ve,
imka ne qetne di r de,
heca te ewe, mala ku t t de
 
Ez di dawyia v hevpeyvn de rz silavn xwe ji bo hem kesn ku xemxwar zdiyatiy ye, yn ku bi kr uxl zdiyatiy dibe mamosten weke we yn ku dixwazin xizemtek ji mlet xwe re bike, ev kevneopn me wenda nebin di nav milet de hinek agehdariy li ser r , resim, d refatn zdiyatiy beladikin re gelek sipas dikim.
 
Em kmin y temam Xwed ye. Xwed j efkare.
 
Ev cejna cemaya x Ad li hem zd dostn zdiyan proz be.
 
 
Ez j dibjim Xwed xizmeta we qebl bike. Gelek kfxwe dibim, gava ez bi rzdarn weke we re rdinm bikaribim bi alkariya we v xizmet pk civak tostn zdiyatiy bikim.
 
Xwed romannivs kurd Mehet Uzun afbike dibjim bila sern kesn malbata w hem Kurdistaniyan sax be.
 
Bila cejna cemaya x Ad da Remezan li me hem Kurdistaniyan proz be !
 
 
Kemal Tolan   Oldenburg, 12.ir ya pn(10).2007
 
avkan:
1 - Kemal Tolan, nasandina kevneopn zdiyatiy-Weann Per 2007
 
 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org