- DI HEVPEYVINA OLDAREKÎ ÊZDIYAN DE, MAHNE Û GIRINGIYA “XERQE” TÊ NASKIRIN
- Kemal Tolan
-
-
- Kemal Tolan:
Rêzdar Feqîr
Elî, dema ez li zargotina Êzdayetiyê dinêrim û guhdarî
dikim, dibînim ku zahf peyva “XERQE” di nav de hatiye û hêjî tê
bikaranîn. Eger hûn destûrê bidine min, ez dixwazim pêþîn çend mînakan
ji We re bînime ser ziman.
-
- Feqîr
Elî:
-
Belê mirîdê min, keremke ez li te guhdarî dikim !
-
- Kemal
Tolan:
-
- Mînak:
1
- Di
sebeqeyeke „Terqîn û nasîn” de dibêje:
- “Xerqe
ji kafa nûnê
- Elah
mewla cumle alem miletî”
Temamî
di:
*1
-
- Mînak:
2
- Di
sebeqeyeke “Du´a Heyvê”de
dibêje:
- “5-
ya Melek Fexredîn! te em xûndîne li hizretê
- tu
me bisitrînî ji dirba Xerqê
- ji
þerîetê, ji terîqetê
- þikir,
te em havêtîne ser piþka sunetê.“
Temamî di : *2
-
- Mînak:
3
- Di
çend sebeqeyên “Qewlê Lawikê Pîrano de dibêje:
- “67-
hey lawek yî pîrano :
xerqe libasê cebare
kesê ji pêþ xerqê þîxadî hilînit dare
roja axretê ew xafilekî gunekare ….
68- hey lawekî pîrano :
kesê serma xerqeyî bi girî
û bi awirêt xezeb tê bi fikirî
roja axretê dê kafir mirî ….
69- hey lawekî pîrano :
li roja li pê pira selatê
dê xerqeyî hilînin , dê bene bisatê
belê qalibê kafir dê mînit li kiþ û matê ....
70- hey lawek yî pîrano :
ewe roja pê pira ne’îmê
xerqeyî dê hilînin û bene xizînê
qalibê kafir dê mînit li kela cehîmê ....”Temamî di *3 -
- Mînak:
4
- Di
sebeqeyeke „Qewlê Derwêþ Adem” de dibêje:
- “Hindek
xerqê xwe bi kiçê re sipar e
Dabuye keçê xerqe ye
Silav bike li babê ye
Qenciya we kirî layiqî we û esilê we ye
Heke pisekî me dahir be xwe negre û bêye” Temamî di : *4 -
- Mînak:
5
- Di
sebeqên „Qewlê
Qendîla” de dibêje:
-
- “Þîxadî
hate Laliþe
Xemilî bi xerqêt reþe
Edewîya hal pê xweþe -
- Þîxadî
li Laliþ bû
Xemilî bi xerqê reþ bû
Edewîya hal pê xweþ bû“ Temamî di :*5 -
- Mînak:
6
- Di
helbesta „Ebû Bekirê Þîblî û Þêxê
Cuneyd ” de jî weha dibêje:
- “Xerqe
û tekmîl îna wî di Ebû Bekir werîna
- Guh
bidin ey guþeniþîna, hû dê berket xirqetê
- Xirqe
libsê ewlîyane,
’safî dilê e’sufîyane
- Dûr
ji qewê eþqîyane û ehlê kizb û bîd’etê”
- Temamî
di: *6
-
- Mînak:
7
-
- Êzdî
vêga hêjî bi libasên “Tanc û hilên”
- Þêx
Adî sond dixwin û lê ziyaretî dibin .
-
- Û
hîna gelek mînakên dinê...
-
-
- Vêca,
rêzdar Feqîr Elî, hûn
jî dikarin ji me re bibêjin, ka giringiya “XERQE” di nav zargotina
Êzdiyatiyê de çiye û “XERQE” ji kengî ve hebûye ?
-
- Feqîr
Elî:
Li
goriya ku ez dizanim, Xerqe bi hezarên salan beriya Þêx Adî de jî
hebuye.
-
- Binêre
ezê vî qewlê “XERQE”
yê ku heta vêga hîna di tu deverî de tevaya wî ne hatiye gotin û
nivîsandin ji te re bêjim.
-
- QEWLÊ
XERQE dibêje:
-
- Berî
dinya ne bû,
- Ew
roj Xerqe hebû,
- Xerqe
libsê Xwedê û
- Tawsî-Melek
bi xwe bû
-
- Berî
dinya nebû, ne di sêwrand
- Mihbet
ew bû mêran ne hengirand
- Ew
roj padþayî xerqe di dehirand
-
- Berê
ne erd, ne ezman bû
- Berê
ne çiya, ne sekan bû
- Û
ne bahr , ne bînyan bû
- Hingê
di nav xas û
- Ewliya
de Xerqe îman bû
-
- Koro
te çavî spî ye,
- mahniya
xerqê Þêx Adî çiye?
- Erd
e bi kilît û ne vekiriye
- Ema
ji sirra melkî bihiriye
-
- Koro
te çavî kor e,
- mahniya
xerqê Þêx Adî çiye?
- Ne
vekirî, ye bi zimzim û mor e
- Derenca
xerqê Þêx Adî li jor e
- Ew
ji sirra padþahê jor e
-
- Di
kilimî grîvan e
- Xerqe
libasê padþê minî giran e
- Ew
xerqe qubleta çiqas xasan e
-
- Tac
dêje Xerqe ye
- Sed
evdê guhnekar e
- Qestke
berde mala te ye
- Bi
heqiya Xwedê destekî li ser yê te ye
-
- Xerqe
xelatê mêrê axa
- Hincî
di bin kirê Þêx Adî de
- Neke
kul û emelê saxa
- Roja
bangê yî rût û çîplax e
-
- Xerqe
dirre, rastî sir e
- Xerqe
xelata mêrê hir e
-
- Xerqe
xelata Xwedê bi xwe ye
- Êwiriye
ser qalibekî bê terþe ye
- Ewan
xêr nedikir û guhne li xwe dikir zêde ye
-
- Xerqe
dibê, ezê li wê me
- Bê
bav û bê dê me
- Ez
li ber kerema mewlê me
-
- Ez
li ber kerema vî mewlayî,
- Ez
dah me destê vî hosta yî
- Ser
min çêkirin xoþ û þahî
-
- Ya
rebê min !
- Xoþ
û þahiye bi dem e
- Berî
Adem, berî Hawa,
- berî
Îsa û Mêyrem e
- Not
hezar sel hebûm e li dîwana te me .”
-
- Kemal
Tolan: Rêzdar Feqîr Elî, ez dixwazim ji bo aghehdariyê bibêjim, hinga ku
Feqîr Hecî Þemo(yê
ku eva serê çilûheþt salan xizmetkarê ber mala Þêx Adî ye)
hatibû Almaniya – bajarê Oldenburg`ê, hingê min û birê Sedîq Dûzgun
di 16.01.2000 de hevpeyvînek bi wî re çêkir. Rêzdar Feqîr Hecî Þemo
jî hingê çend sebeqên “qewlê xerqe” ji me re gotin, lê me ew
hevpeyvîn hingê ne weþand.
-
- Vêca,
min îro dîsa li wî bandê hevpeyvîna bi rêzdar Feqîr
Hecî Þemo re guhdarî kir û ez niha van çend sebeqên “qewlê
xerqe” yên ku ji gotinênên Feqîr Elî gotî cûde ne anjî yên ku
“qewlê xerqe” temam dikin, ji
ber gotinên Xwedê jê razî Feqîr Hecî Þemo
dinivisînim.
-
-
Rêzdar Feqîr
Hecî Þemo jî dibêje: -
- “Qewlê
Xerqe
- Dilê
vêkirî muhtac e
- Çî
dewrêþekî lewaz e
- Berkirina
siltan Þêx Adî de berke û tac e
-
- Xerqe
libasê cebar e
- Hincî kesê
hilgirte ser xerqê Þêx Adî de dar e
- li axretê li
ber Þêx Adî û Melik Þixîn guhnekar e
Kemal Tolan û Feqîr Hecî
- Þemo(16.01.2000)
- Hincî
bi sirûba xerqe bigirî
- û bi xezeb tê
fikirî ew bê þîk kafir bî
-
- Pîrê xerqêm
Siltan Êzîd e
- Û ew
mahniyeke bêhîd e
- Û atqata min
û çendî mirîd e“
Temamî di : *7
-
-
- Rêzdar
Feqîr Elî,
gelo mercên ku oldarekî Êzdî bixwaze Xerqe hilgire çine?
-
-
Feqîr
Elî: Weke
ku em di sebeqên „Qewlê Axretê“ de jî dibînin, divê berî her
tiþtî ev kes bîryarê bi
xwe bide, „ Xwe ji xweþî û
levzeta dinê bike” û xwe
ji bo xizmeta axretê amade dike. Ji
Xwedê û Þêx Adî re sê rojan rojî bigre. Gazî oldarekî Êzdî ku
Xerqe hilgirtiye dike û wî ji xwe re bike birayê axretê. Tevî endamên
civakê û Birayê axretê, nan û zadê qurbana Xerqe hilgirtinê
bixwin. Dûre birê axretê libasê dinê û kefenê axretê li birê
xwe dike...
-
- Gava
kesek xerqê xwe ji xwe deyne dibêje:
- “Tahl,
nûr, sitar, xefar, cebar, libasê
dinê , kefenê axretê
- Bi
qevda melîk Þîxsîn milê rastê
- Yar
û birê axretê fer e li me sinetê ”
-
-
-
Rêzdar Feqîr
Elî, xerqe ji çê û çewa çê dibe ?
-
-
- Feqîr
Elî:
Tenê Feqîrên dûnav
dikarin xerqe çêkin. Xerqe,
ji hiriya miyan ya ku mîna rîs hatiye rêstin tê çêkirin. Gava rîs
temam dibe, meriv wî tevî hinek ava zimzimê berdide nava ava di sîtilekê
de û dû rojan dikelîne. Dûre hinek pel û çiqilkên dara zerguzê
davêjine nava ava kelandî û xerqe reng dikin.
-
-
-
-
-
-
Dayika Êzdî hiriya Xerqe dirêse (k.t.)
-
-
-
- Kemal
Tolan : Xwedê xizmeta We qebûl bike û rahma Xwedê li dê, bav We û
hemû seydayên Êzdiyatiyê be.
-
- Feqîr
Elî : Amîn
!
-
-
-
- Çavkanî:*
-
- Kemal
Tolan û Sedîq Dûzgun (16.01.2000) Hevpeyvîna bi Feqîr Hecî Þemo
re
- Kemal
Tolan û Sedîq Dûzgun (16.01.2000) Hevpeyvîna bi Feqîr Hecî Þemo
re