DI QEWLÊN ÊZDIYATIYÊ DE NAVÊN MEHAN ZELAL HATINE ÞÎROVEKIRIN
Kemal Tolan, 30.03.2007
Weke
ku gelek xwandevanên birêz dizanin û ez jî dibînim, her çiqas heta vêga
gelek nêrînên cûde li ser navên mehan hatine weþandin jî, hîna tu
lihevhatinek di navbera zimanzan, çapemenî
û mediya Kurdî (Êzdiyatiyê ) de
xwanê nake.
Min
jî li ser vî babetê navên mehan li wî „qewlê
meha“n yê ku min ji ber malpera (http://www.lalish.de/modules.php?name=News&file=article&sid=45
) girtibû û di pirtûka xwe ya bi navê Nasandina Kevneþopên Êzdiyatiyê
(rûpel:32-37) de weþandiye, cardinê li ser daxwaziya mamoste û
nivîskarê rêzdar Receb Dildar di ber çavan de derbaskir.
Min
jî fahmkir ku hinek kêmasî di vî „qewlê meha“n de hene. Lewma jî
ez di 22.03.07 de çume cem qewlbêjê me yê rêzdar Merwan Xelîl Xidir.
Qewlbêjê me birêz Merwan Xelîl Xidir jî gote min, “erê raste,
gelek sebeqên vî qewlî kêmin. Hinek ji wanên kêm, va di singa
min de hene û ezê wan ji te re bibêjim.“
Kemal
Tolan û qewlbêj Merwan Xelîl Xidir
Dûre
min ev sebeqên 7 b), 8 a,b,c) û 12 a ji ber gotinên birêz Merwan Xelîl
Xidir û hinek bersivên rûspiyên Êzdiyan(ji nav zargotina me) nivîsandin.
Gava min ev tev dane
berhevûdinê, mîn dît ku va navên mehan di qewl û zargotina me Êzdiyan
de gelekî zelal hatine þîrovekirin.
Vêca
, ezê niha vê lêkolîna xwe jî pêþkêþî we zimanzan,
berpirsyarên mal, komel, rêxistin, çapemenî
û mediya Kurdî (Êzdiyatiyê) bikim
û hêvîdarim ku ev pirsgirêka navên mehan jî êdî di navbera me Kurdan
de zelal bive.
Keremkin,
em binêren li „ Qewlê Meha „n
„ Ewî hewr
heft roj çêkirin bijimar e
dê werin em padþayî bidin medeh e
Çar îna û sê sê deha
Padþayê min lêkbirastin kirne meh e
Her duwzdeh meh
î binav in
þeþî zuhane þeþî bixunav in
Her dduwzdeh meh bi hizreta melik þêxsin bibav in
Ji qewlê Fexrê
Zergûn e
Here bin herfe, Here bi nasîn e
Binyata her duwzdeh mehan,
roja dinya ava bûye ev roj kanûn e
Li
goriya hejmara rojava yê meha 1 -
Kanûn( a tex*
anjî paþîn) ji xwe xeber da
Ez im seqa erda
Ez mafim li ser çi qas dera
Seqa erda ez im
Saya xwe bi tevz im
Bi ferwara mîrê xwe bi lez im
Kanûnê te mal
nebe wêran
Tû dom bikî seyane,befran û bangêran
Tê li pêþiya zebûniyan bikî þeran
Li
goriya hejmara rojava yê meha 2 -
Ey
kanûna ji berî
Sibata
reþû reþbenî
Ti mexlûq tê de nadebirî
Tew nizane tu nedostî, ne dijmin î
Sibat dibê
sibat im, sibat binav im
Meheke bi ser û çav im
Geh dibarim, geh bitav im
Li
goriya hejmara rojava yê meha 3 -
Adar dibê
ez adar im
Kilîla çendî behar im
Razgela zebûniyê bijar im
Li
goriya hejmara rojava yê meha 4 -
Nîsan
dibê adarê xwehê
Min yarek divê ji bedîle
Adar çi kilîl e, ye bi sexî ye,ye bi bexîle
Bexîlê bexîl binave
Eger dom bike seyan û baban ê li goman
çik bike av e
Nîsanê deng dikir e
Bihara xwe dixemlîne bi kesk û sipî, sor û zere
Ti hedê mehan tune ji min bide xeber e
Li
goriya hejmara rojava yê meha 5 -
Gulan dibêje
nîsanê xwehêtu meheke pirbêjî
tu ye bi zengî bi qirêjî
Çi ji wê çêlê bikim, xwedan faf bidoþ e
Doman lingê xwe lêxe birêj e
Gulan dibêje ez
gulana bi gul im
Ez a bi þalûl û bilbil im
Ez melhema birînên bi kul im
Ez im sexya bi
sexyan
Bihar im li çiyan
Li deþtan têr dikim birçiyan
Li
goriya hejmara rojava yê meha 6 -
Hezîran dibêje
gulanê xweh ê
Tu meheke bi extîber ê
Eger padþayî li serê te sist bike hefsarî
Tê kevir û kuçikan bibarî
Gulan dibêje
xwehê nesîbî,
ne bidestê min e
Bi destê mîrê mezin e
Teyr jî bi emrir û ferwara wî difir e
Hezîranê deng
dihilîl e
Ji mehan navê min havîn e
Ez dibiriqim ser çendî bendê miskîn e
Li
goriya hejmara rojava yê meha 7 –
Tîrmeh dibê
tîrmeha germ im
Helîmeke nerm im
Bi cexwûn û bi bênder im
Xêreke bê þer im
7
b) Tîrmehê dibê Tebaxê,
te
gotineke xweþ gigot e
û
te qanasê buha difrot e
te
gelek pezê meskîn,
li
deþtê ji german disot e
Li
goriya hejmara rojava yê meha
8 –
„
a) Tabax
wa deng hiltîne
Ez
mehekim nav Havîne
Ez
berdutim ser çiqas pezê miskîne
b
) Tebax wa deng hiltî ne,
ez
mehekim nav Havîne
çiqas
fêhkî bikelînim
hemû
di payîzê re gehînim
c)
Dê ji payîzê dim wesfe
Ye
tijiye ji xêr, bêr û nahmete
Jê
tê bîhna cinête
Jê
tê bîhna buhuþte
Goþtê
belek bitahmê xweþtê
Hem
li zozana û hem li deþtê“
Li
goriya hejmara rojava yê meha 9 –
Êlûn dibê
ez çendiya mehan im
Ez a bi meclis û reþrihan im
Ez a dayîm ji þems û Fexrê mîra re eyan im
Li
goriya hejmara rojava yê meha 10 –
Çirî(ya
pêþîn*) dibê em dû meh in nav bi çirî
Padþayî em xelat dikirî
Li ser me hene naz û namet û tirî
Li
goriya hejmara rojava yê meha 11 -
Çirî(ya
paþîn*) dû mehên kamil temam
Li ser me xweþbûne çiqas tam
Payîz mîr e, her dûzdeh meh jê re dibine xulam
Li
goriya hejmara rojava yê meha 12 –
„a)
Kanun(a
qedîm*
anjî pêþîn) dibêje,
em
dû mehên Padþayî em kirin xelat
Li
me dikevit çile arba ênat
Ji
hedê meha dikeleme sibat “
Bila
þaþ neyê fahmkirin, ev ne temamiya „qewlê meha“ne.
Ji xwe ez jî timî dibêjim, gelek ji qewlên me hatine tûnekirin ,
hinek jî hîna ne hatine þîrovekirin û gelekjî li goriya qewlbêjan(ji
ber tirsa zilmê ) hatine guhastin.
Têbinî:
1 -*= Ev di nav zargotina
me ya vêga de hêjî weha tê ye gotin”Raste me dû mehên Kanûnê hene
navên wan jî evin: „ Kanûna
qedîm û Kanûna tex“
2 -
Min li goriya Êzdînasîna xwe ev hevoka „Li goriya hejmara rojava yê meha
…“ û peyva „Tex û Qedîm*“
li goriya zargotina Êzdiyan ya vêga bi ser ve zêdekirine .
Dîsa
, li goriya Êzdînasîna xwe dibêjim, gava hinek Êzdî-Kurd van peyvên
„pêþîn û paþîn*“ bikarbînin ew jî durûstin.
Kemal
Tolan 30.03.2007