IKIR JI XWED RE, EM ZD NE !

 

Kemal Tolan  

 

Xuk birayn hja,  

ji xwe heta vga gelek kesn xerb, zd rizgarxwazn Kurdstan li ser v mijara "zdt Zerdet"y nrna xwe gotine. Ez j niha dsa li goriya zd nasna xwe dibjim, ji ber ku Xwed Tawis-Melek ev dinya bi haveyn mirovatiy ji bo me hem giyanderan meyandine, ew nahlin tcar ev haveyn binirix giringiya mtolojiya Ezdah(zdiyat)y di tu bedlan de ji nava ruh(giyan) sern rhaniyn ku tne ser v diny diin de j derkeve. Bi dtina min, ev mtolojiya me gelek kr giring e, her weha km meriv mane hene ku ji v flozofiy mtolojiya kevnar fahm dikin. Tit ez li ser v babet dizanim(birne li lkolna min e ZIDIYAT HAVEYN MIROVATIYA MEZOPOTAMIYA NE di : 

http://www.lalish.com

http://www.pen-kurd.org/kurdi/kemal-tolan/ezdiyati-haveyne-mirovatiya-mezopotamiya.html

http://www.efrin.net/kurdi/nivisar/2004/12/12-2.htm

http://www.ezdixane.com

http://www.denwan.de,  

http://www.duhok.net/lalish/L2_17.PDF,  hwd.) dibnim, em zd vga hj di nava zargotinn xwe de we li ser v mijar weha dibjin:

 

 "Haw Xwed Tawis-Melek gelekin,

-Ev dinya ne mal t beer ye,

-Ten Xwed Milyaketn xwe dizanin bi kiryar(emel), xr ern k bain anj xirabin,

-Xr er tev ji ba Xwed tn,

 

-Tawis-Melek pr afirandina ol erkann me zdiya ye,

 

- x Ad Tawis Melek z yek in

Hn maneya ji yek nekin

Ew z mirazan hasil dikin(Ji qewla kanya maran),

 

- ikir ji Xwed re em zd ne  hwd."

 

Ez ji tecrba xwe dizanim, dema evdek bixwaze v dewlemendiya flozof mtolojiya zdiyatiy nasbike anj bide nasandin, div ew ber her tit xwe hinek fr qewl, duha, vanok, xizamok, r resmn zdiyatiy bike ji wan fm bike. Bel, ez bixwe j hna ji gelek van qewl duhayn me yn ku min li xwar navn wan birzkirine fahm nakim, l ez dizanim ev di gelek pirtk, kovar, rojname malpern me Kurd zdiyan de hatine tomarkirin ew hj tne weandin.  

-         navn hinek qewln me ev in:

 

Afirandina kinyat,

A Hubet,

Behra,

Biraym Pxember,

ak me bi serde,

i sibeyeke tariye,

Cimcim Siltan,

Derw Adem, 

Miskno jaro,

Mitaq s borim,

Qiyamet,

eq ser, 

erfedn, 

Meha,

Sermerg,

imis,

x Ad Mra,

x Aqup,

x Mend

x Hesen Siltane

xbekir axa; 1,2,3,4,5,

Silavn Melik Fexredn,

r rastiy,

Tawis- Melek,

Zebn Meksr,

Bore Bore

 

i sibeyeke tariye

Dewr-Qatan

Dil Aqil

zd I II

Husyn Helac

Keniya Mara-

Koekan

Mirdaniy

x Ereb beg Ents

x Slm-

xfexr Zergn

Sibak ji Edawiyan

Senceqa .....

 

hwd. hene "

Ez tim dibjim, eger rizgarxwazn Kurdstan droknasn olan karibin v xizna di ilm Kurdn resen de rove bikin, hing pwstiya ku meriv here Kurdt zdiyaty ji ber pns avkaniyn xerban nasbike namn e.

 

Vca ez naxwazim gotinn xwe zde bikim. De wern ka em bihevre ro dsa bala xwe bidine ser van gotin hevokn ku di v qewl afirandina dinyay  de hatine bikarann birnin, ez bawerim di v qewl ku ji ber heft d fermanan bi xra xwn berxedana bav-kaln me xelazbuye de kevnariya ola zdiyatiy ye bi gelek hezarn salan dide t kifkirin.

 

Qewln afirandina dinyay  

  1. Yareb dinya heb tar
    T da tunebn miik mar
    Te zind kir taze hal
    nema gul j bar
    Ya Reb tu hostay kerm
    Te vekir r derba tar
    Tu hostay her tit
    Bihut kir renge b
  2. Erd ezman tunebn
    Dinya fireh b bin b
    nsan heywan j tunebn
    Te xak saz kir
  3. Di behran de ten heb dur
    Ne dimeiya,ne dipeiya
    Te xweruh an ber
    Nra xak peyda kir
  4. Got ruh hatine ber
    Nra avan l hate der
    Dest p kire le
    L rn kir got bj
  5. Xwedawend me hostay rehman
    R dergey dinyay vekir
    Her tit ji me re deran
    B buhet erd avan
  6. Xwedawend me tit dinas e
    Dura kas jre kir esas e
    J peyda kir mr xas e
    Got:"Eve heq nebes e"
  7. Dur ji heybeta zdan hincin
    Taqet nekir hilgir
    Ji reng nsan xemil
    Sor sip l hwir
  8. zdan me bi rehman
    Hisin cemal ji me re an
    Destr da qelem qudret
    Em avtin nav sira muhbet
  9. Hvn havte behr,behir p meyan
    Dmanek j derxwen
    ardeh tebeqn erd ezman p nijin
    zdan me dur deran
  10. Muhbet avte nav e
    J peyda kir du av e
    J herik pir av e
    Av ji durr herik
    B r b der
  11. zdan me ser behr ger
    zdan me gem kir

 

  1. nsan,heywan,teyir t
    Cot bi cot li sefn siwar kir
  2. Xwedawend me sefne ser e
    Serek digere ar kinar e
    Sefne qul b, av kete ser e
    Mar dv xwe dana ber e
  3. Xwedawend me gem ajot
    Ji kinar o ber kinar e
    Ajote Lalie got."heq war e"
    Siltan z xwerber e
    Lalikurk beer e
    Niha zd j xeber e
  4. Ya Reb bang dikim x mezin
    avkan av j dizn
  5. Ya Reb te dinya kir, dinya bixr
    nsan tda dijn bi tr
    evn re,evn tar
    C nema gul j bar
  6. Xwedawend me kerm rehman
    Kire rikin erd ezman
    Da berme ruh ziman
  7. Xwedawend me rebil semed
    Afirandin heft milyaket
    Cuda kir dojeh buhet
  8. Xwedawend me erd kir,ezman guhastin
    Mical erd birastin,
    Nobeta qeza guhastin
    Li guneh baran b ruhistin
  9. iqas xwedawend me dinya kir sefer e
    Sixir dikir dar ber e
    P nijin rikn mexiber e
    Lalijor de an xwar e
    Lalib xwec war e
    Li erd n b nebat e
    P zeyin,zend kinyat e
  10. Xwedawend me rehman
    ar qisim ji me re dan
    P dilovan Adem nijin
  11. Xwedawend me rehman
    ar qisim li ry din dan
    Yek ave,yek nre(*)
    Yek axe,yek j Agire  
  12. Xwedawend me bi rehm e
    Diyar kir az qidum e
    Hvn Adem hevsr zor tixm e
    Hevsr geriya,hat hindave
  13. Qalib Adem mab b gav e
    Go:"Ruho ima na nav e"  

 

  1. Xwedawend me qudret e
    Zeyand iqas xuliyaqet e
    Jra kir doje cinet e
  2. Xwedawend me erd kir,ezman guhastin
    Mecal erd birastin,nebeta qeza rastin
    Ji nsan qenct xwestin
    Laliji ezman dihat e
    Li Erd n dib nebat e
    P cyiran iqas qinyat e
  3. Xwedawend me n kir esas e
    emiy biriye kiras e
    arem kir xilase
  4. Heft sed sal pahevsr hat dira nikase
    Heft sed sal ber Adem jimar e
    Erd xiyare negirt iyar e
    Heta Lalia nrn di nav de hinar e
    bang da ruh hedir
    Hat o buhir
    Nra muhbet hingivte ser
    Hat di qalib Adem de hwir
  5. Xwedawend me rehman
    Kasa sir ji Adem re an
    Av ji kas vexwar,vejiya
    Cda mest b hejiya
    Got j xuwest w ruh
    Xret kete nav ser
    Xwn li can w ger
  6. Adem Xwar ji w kas
    Sira kas xwe l t
    Kerameta kas gehite buhet
    Milyaketan bi mil w girt avtin buhet
  7. Adem ji kas vedixwar e
    Kerameta kas p ve diyar e
    Xak p nijin,b hiiyar e
    Got:"Ev erd xwee"
    Giyay n sergee
    Roj roja mr kelee
  8. Xwedawend me rehman
    Ji me re keremek an
    Dem dezgeh badan
  9. Hey Ademo rdin
    Her dem bike man
    Xwedawend em xilas kirin ji tofan
  10. Gel mirdan bikin kar
    Xra qudret ji jor bar
    Xwe dr bikin ji neyar
  11. Kerameta xwedawend me hate xwar
    Erd ezman didinn xr
    Hn j bibin xwedan xr
    Qet ji br neken v xeber 1

(*)= Weke ku ez di qewl afirandina kinyat de dibnim(birne li Xidir pr Silman, zidyat-apa sala 1996.Rpel:40 sebeqa 5 an) t gotin, div li una gotina "nr" peyva "baye" b dann.

 

Vca ka hn xwandevann hja j bibjin,

gelo ima em bibjin "bingeha dn zdatiy, div di nav dn civaka ndo-ran de b lkolandin"?

ima "gotina "zd", ji gotina Avstay ya yazata t"?

Ka li kur, "de ya ji prta Teyr Smir, hewa j ji hilma (nefes) w afir ne"?

ima em zdiy" xof loma ji z ji melek Tawus re rz " negrin?

ima meriv bi Azazl" Tawis-Melek bi kufir bibj: ".......?

Gelo ima heta ro hj hinek kesn biyan Kurd ku ji xwe re dibjin ez rewenbr niviskarim bi teybet j di nava netewa rizgariya Kurdstan dene, na xwazin zdtiy weke oleke serbixwe nasbikin?

ew hj weke meriv ku aql w ne ji ks w be li pey "fetwa"yn ku me Kurdn resen qirkirine de ji zdiyan re dibje "e....., Sa..... M..... hwd." v gotin(e.......) bi zdiyatiy ve girdidin?

Kes ji we birzan dizane b iqas bav-kaln me zdiyan ji ber ku ewan ev gotina xebera(e.......) xirabe li dij hebna rahma Xwed ye ne gotine, hatine kutin anj ew bi dar zor ji dn wan derxistine?

Gelo ne ji ber v zilm zora dagirkern welat me ye ku kesek ji me zd, Kurd Biyaniyan hew dikare d di derheq hjmara sax ehdn zdiyan de agehdariyeke rast bide?

????????..... hwd..

Ez bixwe gihtime v baweriy dibjim, div malper, part rxistinn Kurdan j d r nedine leystik ewttiyn drok ew d nehlin di apemen, part rxistinn wan de ol poltk tevl hev bivin. ewa ew di part, rxistin apemeniya xwe de hirmet didine Musilmanetiy , Xiristaniy...... hwd., gerek ew wisa j, hurmet bidine hem oln li Kurdstan zdiyatiy j. Heta em weke got hurmet nedine br baweriya hevdin, em nikaribin weke xelqn li chan azadiyeke weke hevdin TIFAQeke NETEW j rast biafirnin. Gava hj hinek merivn ku v fikra min rast nebnen hebin ew dixwazin hj li pey rok metelokn dagirkern welat xwe herin, bila herin. L, ji kerema xwe re bila bhlin her kes ji me li goriya br baweriya xwe azad bij.......

Dawiy de rz hurmeta min ji bo fikra we hem xuk birayn ku bedar v guftoge(mnaqae, gengee...)y dibin-bivin hene ji hem kesn ku weke birz Receb Dildar azad difikirin re j spasiyn xwe pk dikim.

 Ez bawerim berhevketina me d bibe serkevtina me !

 

Silav hurmet ji

Kemal Tolan

 

avkan:

http://www.lalish.com

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org