Bedirxan Mr Miqdad Medehet Bedirxan

Xwediyn Banga Netew Kurd A 3'mn in

 

Kon Re

 

  

 

   Di baweriya min de, eger Bedirxan Mr Miqdad Medehet Bedirxan bi taybet, ne xwediyn Banga Netew Kurd a 2'mn bin, l her ew xwediyn banga netew Kurd a 3'mn in Rast e helbestvan Kurd Ehmed Xan bav banga netew kurd a yekemn e wek ku hatiye naskirin Hac Qadir Koy y duwemn e, l her Bedirxan xwediyn w qenciy ne, iko Hac Qadir Koy di bin bandora Bedirxaniyan de, li Stenbol fr serwext kurdewariya netew bye

*          *          *

Mr Miqdad Medhet Bedirxan kur Mr Cizra Botan, mr Bedirxan e.

Mr Bedirxan(1802-1868), y ku  di sala 1843 an de, di herma Botan de mrniiyek ava kir, pere bi nav xwe derann di bin nav Peymana Proz de kurd li dor xwe civandin belav kir got: Dn dine Xwed ye, em tev birayn hev in wiha biyaniyan di pesn w de gotin: Bedirxan Edalet e edalet Bedirxan e Di sala 1847 an de, Mr Bedirxan malbata xwe sirgn Stenbol bye, di pey re girava Kirt.. Li Stenbol, Mr Bedirxan tev zarok neviyn xwe li dor xwe komkirine ji wan re gotiye:

 (..Ez di tirsim ku hn di nav tirkan de ziman xwe jibr bikin, ku we ziman jibrkir, hn welat Botan Kurdistan jibr bikin. Tit ku min ji we div; hn di maln xwe de, bi zarok zn xwe re, bi ziman bav kalan bi axifin, y wa neke, ne kur mine..)

Di end saln daw de, ji sirgn zivariya ku Mr Bedirxan  di girava Kirt de derbaskir, gelek caran ji Sultan dixwest ku destra w bide bi vegere Cizra Botan, war bav kaln w, l sultan ew r neday.. Vca, daw,  ji sultan xwest ku rka na am bidy, da ku her end saln xwe yn dawn li ama erf biborne .

am j, ji Kurdan re wek cihek proz l t mzeandin, hem ji rex musilmantiya w ve, hem j ji rex xweiya w ve wek ku di nav Kurdan de belave: (ama erf erda muqedes...) ji mj ve dibjin: (am ekire welat j rntire).

Mr Bedirxan, bi dv bajar Cizr, am ji xwe re hilbijart wek ku xwest, sultan r day mr Bedirxan  ji girava Kirt, bajar bi nav  (Qendiy) hat am.

Hing gelek ji zarokn w li Stanbol am dijiyan hin ji wan karbidestn mezin bn, kur w Bedr Baa w hing waliy Horan b. L kur w Miqdad Medhet li Stenbo xwendina xwe dikir..

Wiha Mr Mran her end saln xwe yn dawn li am derbaskirin, ta ku dirojek de, ji sala 1868 an de ber dilovaniya Xwed, hing zarokn w ew di rex gora x Xalid Neqebend de verartin, li taxa kurdan ya ku dikeve quntara iyay Qasyyn de, raser am.

L sebaret Mir Miqdad Medhet Bedirxan, xwediy rojnameya kurd a dayik KURDISTAN, ta niha ne sala zayna w ne sala wefata w diyar in.. Di sala 1889 an de digel biray xwe Emn Al, bav Mr Celadet Dr. Kamran, kar bar xwe serhildanek kirin li herma Tirabzn, l mixabin bi wan re neye ser...

 

   Di baweriya min de, weana rojnameya Kurdistan banga w di hejmara pn de, 3'mn banga netew kurd ye, pit banga bav netewa Kurd x Ehmed Xan:(1651-1707), y ku bang Kurdan kiriye gotiye:

Ez mame di hikmeta Xwd de, Kurmanc di dewleta dine de

Aya bi i wech mane mehrm, bilcumle ji bo i bne mehkm?

Ger d hebiwa me itfaqek, vkra bikira me inqiyadek

Rm ereb ecem temam, hemiyan ji me re dikir xulam

Tekml dikir me dn dewlet, tehsl dikir me ilim hikmet

Temyz dibn ji hev meqalat, mimtaz dibn xweda kemalat..

helbestvan kurd y netew Hac Qadir koy:(1815-1897) y ku di 1815an de, li Kurdistana raq, bajar Koy bye. Li gelek bajarn Kurdistan, bi dv xwendin de gerya ye, xwendiye melat kiriye. Pit saln 1850 ji Kurdistan derketiye ye Stenbol. Li Stenbol pwendiyn w bi kurdan re bye. Bi taybet bi malbata Mr Bedirxan re. Mr Bedirxan j, ew wek mamoste ji bo zarokn xwe girtiye. Wiha Hac Qadir bye mamost zarokn Mr Bedirxan, her wiha ew nzk pirsa kurd bye. Di baweriya min de Hac Qadir  li mala Mr Bedirxan btir serwext pirsa kurd bye ji wan fr Kurdewariy bye.. Nexasim dema ku ew yekemn car Mem Zn a Ehmed Xan li mala Mr Emn Al Bedirxan dibne, dixwne, felsefeya Ehmed Xan nas dike. wiha di bin bandora Zarokn mr Bedirxan felsefeya Ehmed Xan de helbestn xwe yn netew dihune. Werm em bi hev re nivsa ku mr Miqdad Bedirxan li dor Hac Qadir nivsandiye di rojnameya xwe Kurdistan, hejmara 2 an de belav kiriye bixwnin: (Alimek ji Sora heb sala d wefat kir, rehmeta Xwed l be, Xwed gunehn w bixefirne. Nav w Hac ebdulqadir b, ev mirov saxiya xwe de gelek xebit derheqa elimandina ilim me'rfet re, gelek bt e'arn kurmanc dinivs, rdikir welat xwe sora, ezman w ezman sora ye, lewma kurd hemi v ezman nizanin. Pita kitba Mem Zn de bi xetdest xwe hin bt nivs ne, teberiken min ew bebyat li v cerdey de, pde binivisin, wek bi diqet b xwendin, me'na wan xwe tt fehim kirin:

Zemane risim caran nemawe, irax nazim mi kijawe

Le dor me roman cerde, eger i meqsede zann bawe

Eman qedr bizane em kitbe, le dunya estek ey hemtay nemawe
Le eyam heyat x Xan, le ser nusxe xet ew nusrawe
Le lay erbab xoy bo qedir qmet, xezneye gewhere kse diraw e

Le mecm' duwel; Soran Botan, le saye em kitbe nasirawe
Le Kurdan xeyr Hac x Xan, esas nezm kurd danenawe)

Mir Miqdad Medhet Bedirxan, Kurdistan/hejmara(3), sala 1898, Qahre, Misir

Hem j di helbestek xwe de arestey Kurdan wiha dibje:

Ta rk nekewin qebl ekrad

Her wa dibine xerabe abad!

Enwa' mlel le gewre ta k

Xemilwe memalk wek bk

Yek berg in yek zuban yek reng

B xeybet xeyb 'ar b deng.

Hac Qadir Koy di 1897an de li Stenbol miriye. Gora w di Goristana gornistana Reqece-Ehmed de veart ye.

Mir Miqdat Medhat Bedirxan rojnameya Kurdistan1898

Di dawiya sala 1897an de Mir Miqdat Medhat Bedirxan ji ber nexweiy ye Qahre li wir rojnameyek bi nave KURDISTAN ji bo pketina Kurdan weandiye, hejmara 1 di 22 nsana 1898an de derye hejmara dawn (31) di 14 nsana 1902an de.

Bi ten w her (5) hejarn pn derxistine, naveroka her 5 hejmaran bi nivsn w dihatine xemilandin, di peyre biray w mr Abdurehman Berdirxan weana rojnameya KURDISTAN berdewam kiriye, ta ku hejmarn w bne 31. Ango rojnameya Kurdistan (1898) Rojnameyeke 15 roj b, cih weandina w ji hejmara 1-5an li Qahra b, xwediy w Mr Miqdad Midhet Bedirxan b, hejmarn may ji 6-31 xwediy wan Mr Ebdirehman Bedirxan b, biray Mr Miqdad, cih weandina wan ji 6-19 an li Cinv ap bne; ji 23-20an j careke din li Qahra ap bne; hejmara 24an li London ap bye; hejmarn 29-25 li Folkoston herdu hejmarn dawn li Cinv ap bne. Tev hejmar hatine dtin ji bil hejmara 19 an, hj ev hejmar nebedye.

Mir Miqdad ji her hejmare 2000 nesxe, di rka am re diandin Kurdistan, bo ex, Mella xwendevanan..

Mixabin ku di sala 1906'an de pit kutina Ridvan Paa, Mir Miqdad Medhet Bedirxan sirgn Mekk bye, d ti pzann li dor nnin..

Li xwar end deqn ku min ji gotarn yn ku di her ar hejmarn pn de belav bne, bijartine, yek li dor nesaxiya w na w a Misr ye, yn din, end firdikin ji bangn w yn netew ji gel Kurd re:

 (Heyfa min tt ji Kurda re, kurd ji gelek qewma zdetir xwey hi zeka ne, camrin, di dn xwe de rast qewn e. Xurtin dsa wek qewmn d ne xwendan e, ne dolmendin, dinyay de i dibe, cran wan Misqof awa ye, w i bike nizanin. Loma riya Xwed de min ev cerdeya ha nivs, bi zna Xwed te'ala pa niho her pazdeh rojade carek, ez cerdeyek binivsim. Nav w min kiriye (KURDISTAN), v cerdey pde ez behsa qenciya ilim me'arfeta bikim, li kder mirov die'lime, li kder medrese mektebn qenc hene, ez na kurda bikim. Li kder i er dibe, dewletn mezin i dikin, awa er dikin, ticaret ilo dibe, ez hemiya hekat bikim. Heta niho kes cerdek hol ne nivsiye, ev cerdeya mina ha ya ewil ye, loma w gelek kmay hebitin. Ez hv dikim kmaya cerdey ji min re binivsin. Hemi tit wek n dibin kmin, pa hinek die, dikeve r de..).

Rojnameya Kurdistan/ 1898, hejmara(1),rpel(1) Qahre.

 

(Ber e heywa ez nesax bm, loma v zivistan ez hatim Misr. Misir biye bajarek hewqas mezin xwe, heta mirov nebne mirov nikare bo wesfa w bizanibe. Ez hd hd ketim nv Misriya de, elimm hal sine`etn wan kesib karan..)

(Gel ilema mr axayn kurda! Hn hemi esil nesil min dizanin, era me Botan in, ihreta nesla me Azzan in, ez di riya Xwed de dixebitim, min ev cerde kir, div riy de, ez gelek pera serif dikim, zehmetiy diknim, meqseda min qenciya Kurda ye)

 Rojnameya Kurdistan/ 1898, hejmara(1), rpel(3), Qahre.

 

 Di hejmara(2)an de wiha nivsandiye: (Gel mr Axa Paano! Ez ji we dipirsim, k ji we heta niho ji weten xwe re i kiriye, da em bizaninhun hez weten xwe dikin, hezkirina weten ewe ku mirov nehle dijmin mirov bikeve nv weten mirov de. Hezkirina weten ewe ku mirov weten xwe ava bike, mekteba, medresa xrata ke, hezkirina weten ewe ku mirov zaroyn weten xwe bide xwendin, bide e'limandin sin'et me'erfeta..)

 Rojnameya Kurdistan/1898, hejmara(2), rpel(1), Qahre.

Her wiha di hejmara (3)an de wiha gotiye: (Gel kurdino! Hun j dest hilnin, bielimin ilim hunera da Xwed Te'ala rwl Ellah eleyih elselam ji we raz be, da hun bikaribin, dn namsa xwe ji er dijmina hefiz bikin, da hun j bikaribin wetenn xwede rnin, da hun j ji v rncber y xelas bibin. Ez gelek reda Kurda dibnim hemi j rncberin, jarin . Gelek ji wan, ji rebeniy, ji feqriy, ji xerbiy ditelifin. Yek xwey ilim huner dikare pencsed mirova re ixila bibne, loma hek endek ji mr axayn Kurda elimn huner ilm, w hing kurd w weten xwe de, ji xwe re ixula bibnin, w ne mihtac bin, biin ji derve zar reben bin, rncberiy bikin..)

Rojnameya Kurdistan/ 1898, hejmara(3), rpel(2), Qahre.

Di hejmara 4 an de j wiha gaz hawar Kurdan kirye gotye: (Gel Mr Axano ! Kurmancno ! qenc bizanin xwendin, ilm merfet (li) dinyay axret ry mirov sp dike, mirov mihtac tu nabe. Riya Xwed de pa niho zaroyn xwe bie'limnin ilm me'rfeta, hn bi xulaqet xwe ca' cesrin, heke hn bibin xwey ilm, hn ji dinyay hemyan xurtir dewlemendtir bin).

Rojnameya Kurdistan/1898, hejmara (4), rpel(3), Qahre.

 

 

Kon Re

Qamilo, 14/05/2009

 

 

Ev gotar di Netkurd de j belav bye.

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org