Ddarek Bi Kon Re Re;

Bedirxan Rewen Bedirxan

 

Kon Re

Qamilo 06/11/2009  

 
 

 Malpera Dmoqrat

   Bi helkefta ku di roja 09/11/2009 an de, w festvala 100 saliya Rewen xanim Bedirxan li Hewlra paytex li dar keve, em bi nav malpera Dmoqrat kfxwe dibin ku v ddar bi mamoste Kon Re re li darxnin wek diyar ji xwendevann ziman kurd hezkern Bedirxaniyan re pk bikim.

   Di destpk de pdiviye ku em Kon Re bi xwendevann xwe bidim naskirin: Ew ji malbatek kurdperwer, zimanhez rewenbr e. Di sala 1953 an de li gund Doda; navbera Qamilo Amd bye, xwendina xwe li gund, Qamilo Hesek xelas kiriye, anku Lse standiye. unde hewla daye ku xwendina xwe li Almanya rojava bi daw bne, l pre re neye ser... Ji mj ve bi dv ziman, folklor toreya gel xwe de ye. Ji Prof. Dr. Cell Cell fr danheva folklor droka kurd bye.. Di gelek kovar rojnameyn Kurdistan de berhemn w hatine belavkirin.

   Mirov dikare bibje ku ji kesn pne di nav rewenbrn di Binxet de, pit Osman Sebr, Cegerxwn, Qedr Can, Nam, Trj, Kele Rezoy Os.. ku w bi ziman Kurd nivsandiye... Xwediyn kovara Gurzek Gul b. 15 hejmar 1989 - 1992 an.. Gelek xelat standine bedar gelek festvaln Kurdistan bye. Endam PEN a Kurd e.. Yeke ji helbestvann chan a bi nav (Poetas del Mundo) rpelek jre di v pencereya chan de hatiye terxan kirin.  Hv daxwazn w evin; ku her sibeh rojnameyeke Kurd bi tpn Latn li ber deriy mala xwe bibne bi rka w rojnamey ne byern Kurdistan chan bixwne seh bike. L ew, bi van gotinan xwe dida naskirin:

Mirovek Kurd im

Ji sala 1514 an ve

Ta roja ro;

Di kul, jann

Gel xwe de  di ponjim.

Xemxur zik

Ziman d bav xwe me;

Yekim, ji wan kesn ku,

Li dor malbata Bedirxaniyan

Di xeprim.

Ez Kon Re im.

Dmoqrat: Tu dikar malbata Bedirxan ji me re bid naskirin ? 

    Kon Re: Ez ne bawerim ku tu malbatan wek malbata Mr Cizra Botan, Mr Bedirxan Azz: 1802 1868, ji dil can xebat bizav di ber gel kurd de kiribin tev mal xwe can xwe di ber de winda kiribin.

  Tev ku nefern v malbat ji sala 1847an ve di kober sirguniy de dijiyan, l wan qet welat xwe Botan, war bav kaln xwe, jibr nekirin, ji desthilann neketin, li ber xwe dan gelek xebat bizav kirin, da ku nav gel xwe di nav geln chan de bilind bikin. Nefern v malbat di sirguniy de, di bin ert mercn etn dijwar de, xwe berpirsyar gel xwe didtin keya gel kurd bar xwe y yekemn dinasn. Bi gotin kirin dixebitn; i di war civak rewenbriy de, i di war siyas de wiha tev di sirguniy de, dr xaka Cizra Botan mirin. Her her daxwaza wan pxistina gel kurd bilindkirina nav Kurdistan b. Wiha wan Bedirxaniyan gelek komele dibistan damezirandin, gelek kovar rojname weandin, hem j bi saya wan gelek navend ensttu ji gel kurd re hatine ava kirin.

  Pit kokirina mr Bedirxan di sala 1868 an de li am, kur w mr Miqdad Medhet Bedirxan, li ser r opa bav xwe kir qrn gaz. Qrn gaziya w ji ya bav w b. Di roja 22 nsana 1898"an de, w yekemn Rojnameya kurd li Qahre bi nav KURDISTAN weand di nav rpeln w de gaz qrn kurdan kir got:

(Gel mr axano, kurmancino ! qenc bizanin, xwendin, ilm marifet li dinya axret ry mirov sip dike.. Niho zaroyn xwe bi elmnin ilm marifeta. Hn bi xulaqeta xwe cah cesrin. Hek hn bibin xwey ilm, hn ji din hemiya xurttir, dewlimendtir bin..)

Dmoqrat: Te awa malbata Bedirxan naskir ?

   Kon Re: Di sala 1977an de m Elmaniya ji bo xwendin. Li wir min ji kurmam xwe sehkir ku mr Dr. Kamran Bedirxan ji Pars hatiye Bon bo avakirina komeleya dostaniy di navbera Elman kurdan de.. Xwe t bra, min ji kurmam xwe pirs; Gelo mr Kamran Bedirxan k ye ?! Got, ew neviy mr Cizra Bota ye. 

   Hing careke din ew rokn mrekn Botan yn ku di bikaniya xwe de min ew sehkiribn hatin bra min, min ji xwe re got: Dmek Dr. Kamran Bedirxan ji wan mrekn Bota ye. Ewn ku ji bikan ve min li rokn wan guhdar dikir.. wiha ji w hing ve, bi evndariyek mezin min daye ser opa Bedirxaniyan bi tevay v paiy mr Celadet Bedirxan bi taybet.

   Di adara 1989 an de, min hevalek xwe, me kovarek bik bi nav (Gurzek Gul:1989-1992) li Qamilo weand, bi weandina v kovar re, ez li mr Celadet Bedirxan geriyam, ta ku ez rast wan end hejmarn kovara w HAWAR hatim, Di w nav de min sehkir ku kebaniya w Rewen xanim Bedirxan sax e, li bajar Banyas jiyana xwe derbs dike. Ev yek di havna sala 1989 an de b. Wiha me nemra telefona w ji Dilawer Zeng stand ez m cem. Wiha me hev naskir. Bel nizanim ima Rewen xanim ji rex hin kurdn Suriy ve dihat veartin.?!

Dmoqrat: Tu akamn kar malbata Bedirxan bi git y Rewen Xanim bi taybet li ser civaka kurd li sriy seranser Kurdistan awa di bn ?

   Kon Re: Bedirxan! Kurdistan difikirn, asoyn wan ji herm mezintir b, doza wan kurdistanek ten b, ne gelek Kurdistan bn, banga wan kurdisan b. Bi ten ez dikarim v gotina mr Celadet Bedirxan wek bersiv bidim: Bavo  li diny ji me kmtir kes nemaye, he milet  hene tevde bne dewlet hikmat, xwedan kitb dibistan. Bi ten em milet kurd bi nde mane, reben, feqr, Nezan, belengaz di dest xelkde lihstok Xelk hevsar me kiriye dest xwe li gor kf menfeta xwe, ber me ji bakur dide nvro, ji rojave dide rojhil, ji lewra divt em j bixebitin, xelk xwe hn xwendin nivsandin bikin, v milet belengaz ji tariy xelas bikin, ber w bidin tav ronahiy )

   Di baweriya min de, eger Bedirxan Mr Miqdad Medehet Bedirxan bi taybet, ne xwediyn Banga Netew Kurd a 2'mn bin, l her ew xwediyn banga netew Kurd a 3'mn in.

   Rast e helbestvan Kurd Ehmed Xan bav banga netew kurd a yekemn e wek ku hatiye naskirin Hac Qadir Koy y duwemn e, l her Bedirxan xwediyn w qenciy ne, iko Hac Qadir Koy di bin bandora Bedirxaniyan de, li Stenbol fr serwext kurdewariya netew bye.

Dmoqrat: Rewen xan Bedirxan wek rewenbr nvskar k ye ?

      Kon Re: Rewen xanim Bedirxan eva ku gelekan ji me nav w bihstiye, an pirtkn ku w ji tirk wergerandine ereb, xwendiye, an pirtka ku w di sala 1954 an de, bi nav(end rpel ji wjeya Kurd) bewerhevkiriye, xwendiye. Ev yekemn pirtk b, ku xwendevann ereb bi rka w serwext wjeya kurd dibin.

   Er, ew yekemn jina kurd e, bi kurdiya latn di kovara Hawar de nivsandiye. Yekemn jina kurd e ku gelek xebat, bizav alakiyn tvel, di ber keya gel xwe de li am kiriye, di nav biyaniyan de dihat nas kirin wek sembolek ji rewenbriya kurd re. L mixabin, v jina kurd ta roja ro, maf xwe y rzgirtin wek ku pdiviye nestandiye. Ji maf w ye ku sal bi helkeftina ku 100 sal di ser bna w re derbas dibe, festvalek bo w li Hewlra paytext b gerandin di v festval de nav w li ser cihek bilind, wek peymangehek, dibistanek an kolanek b dann. An pkerek bo w, wek nimne ku jinek kurd a peng e, tev jiyana xwe di ber welat xwe de xerckiriye, di navtareke Hewlr an Duhok an Silmaniy de b bilind kirin.

Dmoqrat: Rewen Xan ne bi ten di war edebiyat rewenbr de t naskirin, l her wiha karek siyas y giring radib, tu kar end dmenn w kar ji mere bj ?

   Kon Re: Bel, di gel ku wek torevanek di hat nas kirin, l her ew nedr siyaset j b. Di navbera sala 1925 1926 an de, ji bo doza ereb dij franszan bi nivsn sekiniye bi taybet di rojnameyn Felestniyan kovara Munrva a Libnan de. Di navbera saln 1926 1973 an de, gotar ji kovara Alhuriye re dinivsandin, ewa ku xwediy w Ysif Melek b. Di navbera saln1956 1957 an de, tev civnn damezirandina Partiya Kurdn Sriy li mala w dihatin darxistin. wiha ta ku Part di 14 hizrana 1957 an de hat damezirandin.. Hem j di sala 1957 an de, di ber gel xwe de ye Ynan, di konger Ant Kolonyalzim de bi tena xwe her a kursiyn ku nav Kurdistan li ser wan hatib nivsandin, bi heybet sawa xwe dagirtin. Rewen xanim bi ziman kurd, ereb tirk dinivsand di karb bi ziman frans ingilz bi peyve wek yek frans ingilz. Di sala 1971 de, kurdistana iraq, serdana Melle mustefa Barzan li Hac Amran bi jinn kurdistaniyan re Hevgirtina Afretn kurd damezirand.

Dmoqrat: Pirsa daw: Rewen Bedirxan wek jinek kurd k b jiyana xwe awa berdewam dikir ?

   Kon Re: Neviya mr Botan b, dotmama kebaniya pispor zimanzan bejin bilind mr Celadet Bedirxan b. Ji Bedirxaniyn pir belav di ar kenarn chan de ew mab ku, pmay Bedirxaniyan ji, droka Cizra Botan, mrgeha mr Bedirxan, serboriya mr Celadet Dr. Kamran li ser refikn pirtkxaneya hi xeyal xwe de diparast di mala xwe de bi ziman kurd bi kea xwe Snemxan kur xwe Cemd re diaxif.

   Li gor her 83 saln ku di sere derbas bibn, danstandin w bi welatparzn kurdan re heb tev jre bibn pend, zann, kurdzann zanndan.. Ta ber ku koa daw bike, Rewen xanim a tekane b di nav Bedirxaniyan de ku, nav Bedirxaniyan diparast. W j mna herd pismamn xwe Mr Celadet Dr. Kamran Bedirxan ew op dimeand. Ji ber ku piraniya Bedirxaniyn din ji near raz bne ku li n nav Bedirxan (inar), b nivsandin.. Bi taybet ew Bedirxaniyn ku li tirkiy mane wek: Zarokn Tewfq beg inar, ku niha li Stenbol dijn zarokn Hikmet beg inar ku niha li Anqere Adane dijn malbata Wal ku hiha li Misr,  bajar Feym dijn filimkir bi nav deng di nav ereban de Ehmed Bedirxan kur w rejsor navdar Al Bedirxan gelek Bedirxaniyn din ku niha li Misir dijn, Hem j ew Bedirxaniyn ku li Sriy dimnin wek: Zarokn Ysif Bedirxan, ku niha li am, taxa Mihacirn in zarokn Sureya Bedirxan yn ku li Urdin, bajar Eman in,.. L mixabin wan j nizanin bi ziman Bedirxan biaxivin... Ten Rewen xanim; nav Bedirxan, drok ziman w bi xwe re hilan ta roja daw ji temen xwe.

   Berdewamiya jiyana emre Rewen di di gelek qunaxn dijwar re derbas bye, gelek rojn bi cefa dtine; xaniy wan bi kir b ta roja ku koa dawn kir...

   Bi byera ku mr mezin, rojnamevan jhat Celadet Bedirxan di bra qeder de, roja 15/07/1951, p ber dilovaniya Xwed, Emre Rewen Bedirxan ma dil bi xemgn.. Rewa w a abur hin bi hin daket d nema pre alkar b kes ji kurdan j l ne pirs, ne j alkar pre kirin.. Vca ji near di sala 1972 an de mala xwe ji am barkir bajar Banyas, ser kevya deriya sip. Li wir, xank ji xwe re kir kir tde ma ta roja dawn ji temen xwe. Bi ten prejinek erkez, bi nav Sebahet(Xwka jina helbestvan kurd Qedr Can b), pre dijiya alkariya w dikir.

* Wne ji erf Kon Re in. Wney komik mr Abdulezaq Bedirxan di ort de ye, wney bi ten mr El aml Bedirxan e.

Qamilo 06/11/2009

  

   

 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org