Ev be diwem e ji gotina nivskar helbestvan Kurd (Kon Re), ku di semnereke taybet de li Amed(Diyarbekr)xwendiye, di roja (20/09/20030an de, bi helkeftina ku sal  sed sal di ser  ji dayikbna seyday Cegerxwn re derbas dibe.

Careke din Cegerxwn

(2)

Kon Re

     Ew ji nifek b ku ji ber 20 salan ve av me bi gotineke w ya n neketiye.Wek ku her tit bi kokirina w re hatiye guhertin . Ji ber ku  nimneyn weke w pir kmin .Va wek hn dibnin , va em branann xwe derbar w, bi ser hev ve pne dikin , da ku em w kesn weke w bi br bnin , jiyana ku em t de dijn, bi bak n xunav re ,bi ser me de bibare , em di navbera serboriya gotinn w , awir nernn w , ewn ku xwe dibistan bn ji me re,  di war jiyan , rewenbr gotina resen de milevaniy bikin,  ewn ku ji dil can w dihatin der ,da ku em sdek ji xwe re j wergirin .

Ew Cegerxwn Hesar b , ew ku pmayek zengn ji helbestan ji me re hitiye em bi helbestn w ta roja ro,xwe paye serbilindin dibnin.

Hj ew bi rewenbriya xwe ya jiyan, ewa taybet p di nav me de amadeye. Nav w, bi saya  helbestn w  ji nav gel nay jibrkirin. Ew helbestn ku rojn etn dijwar derbas kirin , hj j di nav me de amade , wek ku ew nemiriye . Ne xasim dema ku em li gotineke Kurd ya resen digerin , hing em w gotin di nav helbestn w de dibnin  bi taybet, di nav helbestn w  ewn ku dengbjan kirine stiran li ser zar her mirovek Kurd  in.

Cegerxwn ji malbateke xizan , nezan belengaz b . Bav w cotkarek Hesar b , ev gund ku di destpka erx 20 an de , cgeh kutin berbery b .

Di w heyam de , cehalet nezann kon xwe di ser Hesar  re vegirtib , ji 20 gundn w herm mirovek xwendevan peyda nedib ku nameyek bixwne ...

Cegerxwn xort ji Hesar destpkir , ber xwe da xwendina ol , di nav re xwe dt ku b hemd xwe ber bi hnandina helbest ve die , weha  bi torey  li pber Melay Cizr , Ehmed Xan feqeh Teyran sekin , dest xwe ser hev dann ji pmay wan trik xwe dagirit .

bi dv xwendina ol de li her 4 pereyn welat geriya , jann gel xwe ji nzk ve  naskirin...

Daw aik cibe avtin rih bir ort Firansz li xwe kiri xwe berda  sikakn Amda ewit, bangkir got :

 

Kurdino merdino         pir xwee serxwbn

Da bikin bo welat         yan mirin yan hebn

 

Hing xelk di arya Amd de l kom bn , dil xwe p ewitandin ji hev re  gotin : mzekin Mele xms dn bye ? aka xwe avtiye , riha xwe qusandiye , cib xwe dirandiye ciln gawiran li xwe kiriye hinan digot : heyfa kur bavan i xort bedew dnbye ! Xwed neyne ser kes...?!

Cegerxwn yek ji wan mirovn ku hez jiyan bi tev hrikn w ve dikir gelek caran gotinn w wek helbestan bn b ku bne nivsandin , wek :

1 Carek ye oda Evd Axa y Xelo ,derbas od bye gitiye : merheba Axay Kera ....Hing  gundiyn di od de rnit behit mane ,dev wan maye jihev   li Ax mze kirine,awa Cegerxwn ji Ax re dibje Axay Kera ?! Hing Cegerxwn li wan vegerandiye gotiye :Hn kerin law ,ez we re dibjimn ...

2 Careke din ew di gel end berpirsyarn Part li ayxaneke Qamilo rnitbn,yek ji wan ji Cegerxwn re gotiye: Seyda,tev berhemn te bi ziman kurd ne birayn me yn Ereb t nagihjin b tu i dixwaz ,de hela bi ziman ereb j binivse da ku ew keya me nasbikin mafk me bidine me...?! Hing Cegerxwn l guhdar dikir di pencer re li kolan diner didt ku yek Ereb pxwas derbas dibe,hema di derhal de lvegerand got:Mzeke li ev Ereb,nikare maf ling xwe bid ,w awa maf me bide me... ?! 

Gelek lkolnvan li dor helbestn Cegerxwn rawestiyane , gelekan ji wan pesn w dane ku ew tekane helbestvan b di heyamek de hat yn weke w pir km bn, hem j ku w bi xurt  li tev deriyn torey daye derbas bye ta pileyek ku t gotin: Cegerxwn poltk tore bi hev ve girdane , tev ku maye mldar hnandina helbest tev his hestn xwe di v rk de xerc kirine v yek hitiye ku piranya helbestn w ta roja ro li ser zimana bin ...

Cegerxwn xwe berdaye nav tev byern welat welatiyn xwe , ew xwed gotin b gotina w cih xwe digirt .  Ew yek b ji wan kesn sereke ku bi berhemn xwe kovara ( Hawar ) ya Mr Celadet Al Bedir"Xan dixemiland , ta rojn xwe y dawn ma li rex welatiyn xwe  bi tev kul , xemn wan, hem j w ji tev oren Kurdan re helbest gitine rojek pnsa xwe nekir bin xizmeta xek ol an axayek zordar de , bi ten pnsa w wek r azadiy b di dest de , bi w r er dikir ku xwe bighne azadiy .

 Kurtiyek ji jnengeriya Cegerxwn Hesar

1903 1984

Cegerxwn bi nav ( xms ) ji d bavek Kurd y gund, cotkar belengaz di sala 1903 an de li gund Hesar bye , ji 11 xuk bira , ten 3 mane : Xell , Asya xms.Di zaroktiya xwe de wek karker di  danna herd ivn hesin de kar kiriye,di navbera Nisbn Amd de ewa ku Almanan di cenga chan a yekemn de bingeh w dann.

Di sala 1918 an de bav w Hesen li bajar Amd ye ber dilovaniya xwed , pit mirina w bi salek ,ango di sala 1919 an de diya w Eyan ya ku temen w 70 sal b li gund ( Bdir Memo ) ye ber dilovanya xwed . weha Cegerxwn plek li bal xuka xwe Asya biray xwe ( Mele Xell ) jiyaye.

Jiyan xebata Cegerxwn di nav Kurdn Binxet de :

Cegerxwn di sala 1920 an de ber xwe daye xwendina olperst , bi dv xwendin de li her ar pereyn Kurdistan geryaye rewa gel xwe ba naskiriye .

Di sala 1927 an de , kexala xwe ( Kehla Selm ) ji gund Hesar ji xwe re anye li Amd bi cih war bye .

Di sala 1928 an de , xwendina xwe qedandiye caza xwe wergirtiye bye Melay gund ( Hasda Jor ) li nav hoza Mrsniyan , nzk Amd.

Di sala 1932 an de , helbestn w di kovara ( Hawar ) de hatine weandin , ewa ku Mr Celadet Al Bedir Xan li am ap belav dikir .

Di sala 1936 an de , Cegerxwn bi end malan ve 2 gund ji xwe re li beriya Mrdn ava kirine , bi nav ( lek Cehnem ),bi alkariya Haco Axa.

Di sala 1937 1938 an de , Cegerxwn end hevaln xwe komelayek li bajar Amd ji xortan re vekirine ...

Di sala 1946 an de , Cegerxwn mala xwe ji gund biriye Qamilo , ketiye nav siyaset de di w sal de ( civata Azad yektiya Kurd ) hatiye damezirandin di bin serokatiya Dr. Ehmed Nafiz sekretriya Cegerxwn de ...

Di sala 1948 an de , Cegerxwn bye heval partiya ( Komonsta Sriy ).

Di sala 1949 an de , cara yekemn b ku Cegerxwn hatiye girtin .

Di sala 1950 de , Cegerxwn bye endam di civata ( Atxwazn Sriy de ) .

Di sala 1954 an de , ji hla Komonstan ve bye namzad perlemana Sriy di gel heval xwe Ibrahm Bekr ...

Di sala 1957 an de , ji Komonstan dr ketiye di w sal de di gel end hevaln xwe rxistina ( Azad ) damezirandine pit plek tev paritiya ( Demoqrat Kurd ) li Sriy bne ...

Di sala 1959 an de , Cegerxwn ji near revyaye raq 3 salan li wir bye mamostay ziman Kurmanc di zanngeha Bexday de .

Di sala 1962 an de , hikometa raq bera Cegerxwn dane , Cegerxwn vegeryaye Sriy li Sriy hatiye girtin l pit plek hatiye berdan ...

Di sala 1963 an de , careke din Cegerxwn t girtin dikeve zindana ( Mez ) de li bajar am , pit plek ji berdana w , w sirgn bajar Siwda li nav Dirzyan dikin .

Di sala 1969 an de , careke din Cegerxwn die Kurdistana raq dor salek bi Pmergan re dimne .

Di sala 1973 an de , ji near ber xwe dide Libnan li Beyrt dwana xwe ya 3 yan ( Kme Ez ) roka ( Salar Mdya ) ap dike .

Di sala 19 76 an de , ji Libnan vedigere Sriy bajar Qamilo l dimne ta sala 1979 an ku die Swd.

Li Siwd:

Di sala 1979 an de , Cegerxwn ber xwe dide Siwd bajar seqem serm , her 5 saln xwe yn may li wir derbas dike .

Di roja 22 / 10 / 1984 , li bajar Stokholm ser xwe datne die ber dilovaniya xwed ...

Di roja 28 / 10 / 1984 an de , term w gihit bajar Qamilo bi bedarbna cemawerek zor mezin term w di hewa mala w de veartin.
 

Zarokn w :

2 u kur 4 ke in :

Keyo , Azad , Gulper , Rojn , Beniye Selam  .

Ta roja ro 26 nevyn w hene.  

Berhemn Cegerxwn yn apkir:

1 Pirsk Pt , 1945 am .

2 Cm Gulper ( rok ) , 1948 am .

3 Sewra Azad , 1954 am .

4 Reo y Dar ( rok ) , 1956 am .

5 Gotinn pyan , 1957 am .

6 Destra ziman Kurd , 1961 Bexda .

7 Ferheng , per yekem duwem , 1962 Bexda .

8 Kme Ez ? , 1973 Beyrt .

9 Salar Mdya , 1973 Beyrt .

10 Ronak , 1980 Stockholm .

11 Zed Avesta , 1981 Siwd .

12 efeq , 1982 Siwd .

13 Hv , 1983 Siwd .

14 Ait , 1985 Siwd .

15 Tarxa Kurdistan ( 1 ) , 1985 Siwd .

16 Tarxa Kurdistan ( 2 ) , 1987 Siwd .

17 Folklora Kurd , 1988 Siwd .

18 Jnengeriya min , 1995 Siwd .

Her weha end pirtkn w yn din j hene .

Cegerxwn dest zrn , Cegerxwn ku bi sedan agirt bi saya afirandinn w fr xwendin nivsandina ziman Kurd bn , Cegerxwn ku 60 sal xebat bizav bi berdewam  di ber ziman Kurd de kir , 60 sal di pvajoyeke proz de liviya xwe j ne da al , bi saya gel ew b bi saya w agirt bn , di navbera v hnandin de ziman Kurd pket afiriandin cih xwe di nav berhem me de dt.

Er ,Cegerxwn mna semyanek sembolye ji gel Kurd re,ji maf her kurdparzek ye ku, xwe bi nav w paye berz bike ,di nav geln chan de .


Ji xwendina li ser gora  Cegerxwn

Meyger tu bin ez li din herwek fl im
va ko me ajotiye,tov xwe binin
 
Xzn me nivsne bi xwe ayet kurd in
D pit me re ew di civatan de bixwnin
 
Doza ko me kir ew bi xwe Msa ne gihit
Kurdn me dizanin bi xwe ra me bibnin
 
Ger ez bimrim,axa cebana me bixw tev
Mizgn ji welat bo me di gor de binin
 
Ma qey tu nizan,ji kulan bme Cegerxwn
Derman me ye serxwebiwn,bo me wernin