Di sedsala dawn de, rewa ziman weann

bi ziman kurd di nav Kurdn Binxet de

 

Kon Re

 

Destpk:

   Ji Cizr, ta bi Koban Efrn jre t gotin: Bar bik an Kurdn Sriy. Di nav Kurdn Sriy de, Cizra Binxet, an kurdn Binxet: Devereke dz b pvane bi her s detn xwe; Beriya Mrdne, Sinceqa Xelef axa deta Hesinan. Hem j ev dever di nav cihan de navdare, bi xelkn xwe yn wek mozayk bi newarn xwe yn drn drok.. Binxet, ronahya bi rengn kulkezrn li ser bndern xwe dicivne di asman xwe de belav dike.. wiha peyvn ku ji hinav xelkn w dertn derdikevin li ser peravn demn w n kr dr drz hev dibin ..

   Wek ku diyare her wjeyek destpk qnaxn w yn renge - reng  hene. Em dibnin ku rewa rewenbriya Kurd li Binxet bi xurt xwe li ser lingan digre di sekine, bel bi hzek xurt bi p ve dimee. Ew j bi saya evndar hezkirn ziman peyva kurd a resen.

   Bi v mebest ez dixwazim, destpk qnaxn bingehn ji rewenbriya Kurd re li Cizra Binxet, bi rengek panoram vekolim. Ev destpkn ku di qnaxn giring re, di ber dergehn drok de, derbas bne .. wiha di rka van destpk qnaxn bi ronday re, em dikarin derbas nav rpeln tevgera rewenbriya kurd a iroyn bibin.

Bguman destpka wjeya Kurd ya nivsand, li weandina rojnameya dayik(Kurdistan:1898) vedigere, ewa ku mr Miqdad Bedirxan di sala 1898 an de li bajar Qahre/Misr di weand.

Ji w hing ve ziman kurd bye ziman nivsandina pexan...

   Heger di dawiya erx 19an destpka erx 20an de, hin nivsandinn bi ziman kurd di wlayeta Mrdn de hatbin nivsandin, bguman, ew nivsandin w di nav rpeln kovar rojnameyn Xirstyanan de bin (Wiha t gotin l hj me ew nivsandin ne dtine). dema em dibjin wlayeta Mrdn, ango kurdn Binxet, ji ber ku di w heyam de, piraniya kurdn Binxet bi ser Mrdn ve bn...L ya ku em p zanin, di heyam weandina rojnameya (Kurdistan:1898-1902) de, pwendiyn xelkn Mrdn bi xwediy w rojnamey re hebn, Nemaze; ew kesn ku di w hing de wek rewenbran di nav gel de dihatin naskirin mna; x, melan Feqeyan..Ango xelkn Mrdn(Binxet), ji mj ve xwed giyanek ragihandin ne...

 

Rola Oldar Dengbjan di Parastina Ziman de:

 

   Di saln 1915-1925an de, buhit Husn Hizn Mukiryan apxaneyek ji Elmaniya an Heleb l saz kir, hem j p  end kovar rojname weandin..Ta ku di sala 1925 an de ji Heleb barkir Rewandz..

 Bel akam bandora yekem, bi saya dwana Melay Cizr b, Mem Zna  Mele Ehmed Xan b, helbestn Feqey Teyran b bi saya tekiyn ol b.. Ewn ku, di w dem de, di bajar bajarokn Cizr de belav bn wek: Xizna, Til Merf, Hilwa, Endwer, Amd Qamilo... Hem j rol akama dengbjan, di parastina ziman Kurd de pir mezin b  wek: sivk eleb, Silo Koro, Omer Kor, Demir El, mala x Nado, mala Emn Temo, mala Remo ... wiha  tev malbatn ku bi kemac, def zirn govend ahi digerandin tev dengbjn kilask li devera Cizr ..Hem j rola dengbjn iyay ingal li ser dengbjn Cizr heye, ji ber ku hing ingal wek dibistanek dihat dtin ji frbna saz, awaz gotina kurd a resen re ...  

   Pit v nif, nifek din t meydan, Ew j ne km nif pya xwe ye, w j roleke giring lstiye wek: Hizniy Selm, Rifet Dar, Aram Dkran, Sed Ysif, Mehmd Ezz, Mihemed xo ... gelekn din ku peyva Kurd ya resen di nav tln tembr deng xwe de parastin ... wiha milet bi ziman xwe ve girday ma..

 

Ji kovar rojnameyn Kurdn Binxet:

 

1- Rola Mr Celadet Dr. Kamran Bedirxan:

Dema ku mirov li pvajoya rojnamegeriya kurd vegere berpl bike, hing w j ve xwe diyar bibe ku, lehengn rojnamegeriya Kurd di rojn xwe de prg gelek asteng kelemn dijwar hatine, ji wan lehengan; Bedirxani. Tev v yek j, ji desthilann neketine. Wan lehengan, b westan bi kferat li ber xwe dane, wiha her nifek spartiye nif bi dv xwe de ta roja iro...

 

  Ji kovar rojnameyn Bedirxaniyan li sriy libnan :

   Hawar: Xwed berpisyar w Mr Celadet Bedirxan b. Bi saya v kovar, yekemn care ku ziman Kurd bi tpn latn berdest dibe. Hejmara pn ji v kovar di 15 gulana 1932an de hatiye weandin, hejmara dawn(57) di 15 tebaxa 1943 ande derketiye.  Ev kovara li bajar ama erf di hat ap weandin li nav Kurdn Cizr, Efrn, Zaxo, Hewlr, Rewan, Karmanah heta Msil Bexday  belav dib..

 Ronah: Di sala 1942 an de, Mr Celadet Bedirxan, kovareke din di bin nav RONAH de, xur bi kurdiya latn, li am weand di nav Kurdan de bi belav kirin da. Naveroka kovar xur bi kurdiya latn b. Ev yekemn care di droka rojnamegeriya kurd de ku kovar bi wne tne weandin. 28 hejmar ji v kovar hatine weandin, hejmara dawn 28 di sala 1945 an de derye.

Roja N: Di sala 1943 an de mr. Dr.Kamran Bedirxan j li Beyrt, rojnameyek bi nav ROJ N di weand di nav kurdn sriy libnan de belav dikir..Ji v rojnamey 73 hejmar hatine weandin..Ev rojnameye j xur bi kurdiya latn b, di gelku beek fransizi ji tede heb..Ev rojnameye j bi berhemn nivskarn kovarn Hawar Ronahi ye di hat xemilandin..hejmara pn di 3 gulana 1943 an de derketiye, hejmara dawn 73 di 27 gulana 1946 an de derketiye.

Str: Ji bo zann, hja ye em bjin ku Mr Dr . Kamran Al Bedir-Xan rojnameyeke din j bi nav "Str" di sala 1943 an de li Beyrt ap belav kiriye, ango ji ber 63 sal ve. 3 hejmar ji v rojnamey hatine ap belav kirin, hejmara pn ( 1 ) di meha iley ber de 1943an, hejmara (2 )an di meha sibata 1944an de, hejmara (3)an daw di 22 rya ber de sala 1945an, ango her salek hejmarek hatiye ap belav kirin. Dibjin ku ev rojname wek zdeya rojnameya "Roja N" b.

   Bel gelek kelem asteng di piya kovar weangeriya bi ziman kurd de hatine dann. Nexasim pit ku Firens ji sriy hatine derann di sala 1946an de, ji w hing ve ziman kurd qedexe ye, nivsandina bi ziman kurd qedexe ye, ta hu nivsandinn bi ziman ereb li ser keya kurd qedexe ye.. wiha ev qedexebn berdewame ta toja ro..l tev van qedexeyn dijwar rewenbrn kurdan li ber xwe dane, ji desthilann neketine di sala 1958 an de dwana melay Cizr weandine, di sala 1956 an de dwana Apo Osman Sebr(Bahoz), hem j (Derdn me), di navbera saln1954 1956 an de (end rpel ji wjeya kurd) ya rehmetiya Rewen xanim Bedir Xan, hem ji di wan salan de brannn Dr.Nr Drsim li Heleb hatin capkirin di heman kat de hatiye qedexe kirin, di gel dwana Cegerxwn ya didiwan.. wiha heyamek bdengiy di wan end salan re di ser weangeriya  kurd re derbas bye, ji bil belavokn rxistinan yn bi diz..

 

2- Rola agirtn Hawar:

   Pit v qnax, rola pnsn kovara Hawar t. Ewn ku naveroka kovara Hawar bi nivsn xwe di xemilandin wek agirtn mr Celadet Bedirxan tne naskirin mna: Cegerxwn, Osman Sebr, Qedr Can, Dr. Nrdn Zaza, Mele Ehmed Nam Red Kurd  gelek kesn din.. Hem j gelek ji nivskarn kurdistana bar rojhelat j di kovara Hawar de nivsandine wek: Tewfq Wehb, Goran, Bkes, akir Fettah..  ji rojhelat Ihsan Nr paa ..

   L mixabin, pit ku kovara Hawar hat  rawestandin, gelek kesan ji wan rewenbr helbestvanan, devij kar wjey berdan dest bi kar siyas kirin..Hina ji wan, ji ber tirs qedexebna ziman kurd hina ji ber feqrtiy ji bo bidestxistina gepa nan roj dri ferheng wjey kurd ketin..

   L Cegerxwn, ji ber akama birnn milet xwe, bi berdewam di afirandina xwe de kar kir, bi wrekbn, b tirs b saw meiya. Li kesek nesekin. Giha kder nivsand; li ser dwarn mala xwe, li ser dwarn zindan, li ser rber balgeha bin ser xwe ... wiha ta roja dawn ji jiyana xwe, w pns ji dest xwe berneda bi wrekbn li kul, birnn gel xwe geriya...

   Wiha ta em bigihjin nif melan feqehan, ewn ku ketibn bin akam bandora Melay Cizr, Melay Xan Feqeh Tran wek : Mele Nr Hesar, Mele Ehmed Palo, Mele Ehmed Ziving Mele Abdulselam Nac, Mele Tahir, x Ehmed x Salih gelekn din..

   Pit v nif em dighjin nif van helbestvanan: Trj, Ysif Beraz, Omer Lelil, Kele, Rezo Os Kon Re... 

   Di sala 1968 an de seyday Cegerxwn hewlda xwe ku w valahiya rawestandina kovara ( Hawar Ronah ) y dagire wiha pit 23 salan ji bdengiyek wek mirin di ser ziman kurd re, dest bi weandina kovareke xur kurd, bi tpn latn kir, bi nav ( Gulstan )

Gulstan: Kovareke torey edeb ye. Hejmara pn ji v kovar di meha cehzeran sala1968 an de hatiye weandin, serkiya w seyday Cegerxwn dikr. Hejmarn pn ji 12 rpelan ta bi 24 rpelan bn, li ser pln A4, bi bi ronyo dihat kiandin..Naverok bi helbestn Cegerxwn dihat xemilandin ..Hejmara dawn( 34 ) ji v kovar di sala 2006 an de deketiye.

Gelawj: Kovareke and torevan ye. Ev kovar j di sala1979 an de, di bin retn Osman Sebr de derketiye. Serkn w, mele Tahir Mecd Haco bn. Nav w ji Gelawja kurdn Iaq hatiye standin. Hejmara pn di sala 1979an de derketiye, hejmara dawn ( 32) di sala2002 de derye. Gelek hejmarn zozo ji v kovar hatine weandin. Ev kovar j di destpk de li ser peln A4 bi ronyo dihat kiandin, naverok qels lawaz b...

Str: Kovareke wjey and b. Ev kovar j di sala 1983 an de, ji rex baskek tevgera kurd ve hatiye weandin. Hejmarn w yn pn, ewn ku mamoste Rezo Os Zagros Haco bi berpirsyariya w radibn, tra xwe zengn dewlimend bn, l hejmarn v paiy hatine derketin, qels lawaz bn. Ew j wek kovarn din li ser peln A4 bi ronyo di hat ap kirin. Niha rawstiya ye.

 Xunav: kovareke torey wjey b, ew j, ji rex baskek tevgera kurd ve dihat weandin. Hejmara pn di sala 1986 an de derketiye, hejmara dawn (18) di sala 1995 an de. Niha rawestiya ye.

   Gurzek Gul: Ev kovar endey, folklor serbixwe b, hejmara pn di di ser azara 1989 an de derketiye, hejmara dawn15 di bihara 1992 an de derketiye. Xwediy w Kone Re Abdulbaq Huseyn bn, vpaiy ji hev veqetiyan Kon Re bi tena xwe berpirsyariya her end hejmarn dawn kir, Abdulbaq di gel Ferhad eleb kovara Zann weandin. Niha rewstiya ye.

   Zann: kovareke torevan, andey serbixwe b. Hejmara pn di di trmeha 1991 de derketiye, hejmara dawn(120 di di sala 1997an de, Xwediyn w,ferhad eleb Abdulbaq Huseyn bn. Niha rawestiya ye.

Aso: kovareke serbixwe ye, hejmara pn ji v kovar di sala 1992 an de derketiya , hejmara dawn(12) di bihara 2006 an de derketiye. Xwediy w Siyamend Ibrahm e.

Pirs: Ev kovar j a baskek tevgera kurd ye. Hejmara pn di sala 1993 an de derketiye, hejmara dawn(35), di bihara 2006 an de derketiye, hej berdewame ..

Bihar: Hejmara pn ji v kovar di sala 1994 an de, di bin siya hin rxistinan de, bi nav(Hevgirtin) deketiye. Di sala 1996 an de, biryar hatiye standin ji rex Hevgirtin ve, ku kovarn wan rxistinan yn bi kurd  tevl kovara Bihar bibin, wek: Gulistan, Gelawj, Str Xunav Zanina serbixwe, l v paiy piraniya wan rxistinan ji v biryar vekiiyan careke din kovarn xwe yn rexistin weandin.. wiha kovara Bihar di hejmara 6 an de sala 1998 an rawestya... d nema derket.

Agah: Di navera saln 1966-1985 an de, Mele  Hesen Kurd kovara kovara ( Agah ) di weand, 19 hejmar ji v kovar hatine apkirin...

Rojda: Hejmara pn ji v kovardi sala 1997 an de derketiye , hejmara dawn 13 di sala 2000 de .

Roj: kovareke and b, hejmara pn di sala 1991 de derketiye, hejmara dawn12 13 di sala 2000 de.

Jn: kovareke nv kurd nv ereb ye, a baskek tevgera kurd ye. Hemara dawin 101 di sala 2006 an de derketiye.

Zevi: Kovareke edeb b, hejmara pn ji v kovar di sala 2000 de hatiye apkirin, end hejmar j hatine belav kirin, nema derketiye.Xwediye w Arev Oskan u end kesen din bun.

Hevind: Kovareke folklor u rewenbriye, hejmara pn di sala 2004 an de derketiye, hejmara dawn(6) di sala 2006 an de derketiye wiha end hejmar ji v kovar hatine weandin..

Vn: Kovareke rewenbr serbixwe ye, hejmara pn di buhara 2006 an de der kerketiye, ta niha bi ten ev hejmare.

Perwn: Wek kovareke dem demi ye, nv bi Kurd ye nv bi Ereb ye. wiha li ser qaba w hatiye nivsandin: Belavoka Konta Ciwann Kurd li Sriy. Hejmara pn(1), di lna 2001 de hatiye weandin, hejmara dawn(19), di hizrana 2006 an de derketiye, hej berdewam e.

   Hem j hin rojnameyn mehane du mehane hene, mirov dikar nav van rojnameyan bi nav bike:

Newroz: Hejmara pn ji v rojnamey di sala 1995 an de derketiye, hejmara dawn 68/69 di bihara 2006 an de derketiye

Deng: Hejmara pn ji v rojnamey di sala 1995 an de derketiye.

Rewenbr: Rojnameyeke torey b, hejmara pn di sala 1995 an de derket, hejmara dawn5 di sala 1997 an de, nema derket.

Delav: Ev j rojnameyeke edeb b, hejmara pn di sla 1995 an de derket, hejmara dawn 2 di sala 1996 an de, nema derket.

Xwendevan: Wek kovareke qutabiyan b, di nav qutabiyn Zankoya am Heleb de belav dib. Niv kurd nv ereb b. Hejmara dawn 13 di sala 2001 de hat weandin, nema derket.

Di gel ku gelek kovar rojnameyn bi ziman ereb hene wek: Deng Kurd, Demokrat, Sosyalst, Yekt, Hevgirtin, Hiwar, Mseqif Elteqedim, Edeb Elqediye, Ecras Hwd.

 

Ziman: hejmara 14 an, di nav destn min de ye. Ev belavok ji rex (Komta Frbna Ziman Kurd) ve t weamdin. Bi xwendina v belavok re, ez li ber 15 saln derbasby vegeriyam, ew saln ku bibn wek biharek ji apemeniya kurd re li Binxet..

   Di wan salan de, her end mehan kovare  xur bi ziman kurd, dihat weandin bi weandina wan kovaran re, gebn bi ziman kurd re dib pdiket..Ta ku hina ji wan kesn ku bi ereb dinivsandin, ber xwe dane nivsandina bi ziman kurd... wiha v rew end salan berdewam kir...Ta ku di sala 1996an de, Hevgirtina ku ji end rxistinn kurd pk dihat, biryar stand ku her rxistinek ji wan rxistinn ku di Hevgirtin de ne, kovara xwe a bi kurd rawestne tevl kovara BIHAR bibe Wek: wek kovara: Gulistan, Gelawj, Xunav, Str Zann... (V paiy hin rxistinan xwe ji v biryar dane al careke din kovarn xwe weandin, li wan kovarn ku hatin weamdin: Gulistan Gelawj... l yn din, d nema derketin.. Pa kovara Bihar j nema derket..) Ji we hing ve hin qels lawaz ket nav rojnamegeriya me de hin bi hin nivsandina bi ziman me bi pade vegeriya...

   L, bi hatina sedsaliya jidayikbna Seyday Cegerxwn, di sala 2003 an de, bisaya (Komta Ziman Kurd) belavoka w(Ziman), ji rex mamoste Derw Xalib ve, careke din, hin gebn li ziman kurd vegeriya.. wiha her meh bi dehan xort ke dplomn ziman kurd werdigirin...Ev yek xwe bel diyare di nivsandinn agirtan de, di nav rpeln belavoka Ziman de.

   Ev komt belavok hjane spasiyeke gerim, agirtn ku xwe fr dikin, hjane ku mirov ji wan re bibje:Afern biravo..

Li rexek din, mirov xwe di mixabiniy de dibne, dema ku di van end mehn dawn de kovarn nav bi kurd naverok bi ereb dibne..!! Ev yek j cih pirs ye..?!

 

   Hjaye gotin ku ev kovar rojname tev bi diz tne weandin.. kovarek ji van kovaran cih kovara HAWAR negirtiye, ne bi naveroka xwe ne bi derhnana xwe..

 

l mixabin ku van kovaran tevan nikarb di weandina xwe de berdewam bikin, nikarbn w valahiy dagrin wjeya Kurd li Cizra Binxet bighnin asteke bilind wek ku t xwestin..

 

   Di destpka sala 1980 an de, karwann rewenbr ji Kurdistana bakur bar, ji ber zilm, zor sitemkariy, xwe berdan nav kurdn Sriy. Bi hatina wan re qnaxeke din, roleke taybet di hola wjeya Kurd de li Cizra Binxet hat dann. Hing gelek ji qatn eknteketul enteljinisya Kurd, xwediyn xwendina bilin ji zankoyn am Heleb, xwe berz ekere kirin, wiha wjeya Kurd ji n ve vejiya ge b. bi rengek taybet pit vegera rewenbrn ku li derv welat di xwendin. Hin ji wan bi livandinek rewenbr rabn ber her tit dest bi hnkirina ziman kurd kirin.

 Di ser wan de Rezo y Os Zagros Haco yn ku bi weandina kovara ( Str ) rabn. Hing helbestvan, nivskar rewenbr ad bextiyar bn bi vebna dergehek n li ber wan. Tev li dora ( Str ) civiyan.. Bi saya v civandin hz navtdan bi xort kean re b, wiha Rezo Os Zagros Haco korsn ziman Kurd vekirin bi dehn neferan fr ziman kurd bn. ... ji aliyek din ve kovara ( Peng ) bi ziman Kurd rojnameya ( Gel ) bi ziman Ereb ji rex ehd nemir mamoste Sam Abdulrehman ve hatin weandin. Bi v kovar rojnamey re j, navtdan bi xort kean re hat dan xwendin nivsandina bi ziman kurd bi wan rn b, wiha serwext gelek goeyn rewenbriya Kurd bn.

   Ji rexek din ve, em dikarin bibjin, ku bi hatina rewenbrn Kurd ji komara Ermenistan Sovyata ber rolek wam j heb. Ew helbestvan nivskarn Kurd yn ku ji Ermenistan hatin Cizr rolek ba lstin di iyarkirina rewenbrn Cizr de. Ew hay kirin ku avn wan li pmayn bav kaln wan be, li kultur folklorn wan be reta wan ya her buha zrn ku guhdariy li ziman Kurd bikin, ji wan : Dr. Cell Cell, Ordxan Cell, Tosin Red, Esker Boyk, eref Ariyan El y Ebdirehman gelekn din .

Romannivs Bav Naz rolek w j heb, bi rka rok romann w bi taybet romana ( iyayn Bi Xwn Avday ) .. B gman em nikarin rola stirann hunermend ivan Perwer yn netew Kurdperwer ji brbikin .

 

L di sala / 1984 / de mirina Seyday nemir Cegerxwn birnek kr di diln rewenbrn Kurdan de vekir. L birna rewenbrn Cizra Binxet ji ya tevan xedar dijwartir b, bi hezaran xort, ke, kal, jin, mr zarok di kolan sikakn Qamilo de, wek lehiy bi term w re herikn, akama v serboriy cihek kr di derna rewenbrn Binxet de  kola. Pit ku xort ken Binxet nirx qedr Cegerxwn dtin pit ku her sal branana w ya salane hat li darxistin, hing bi xwe hisiyan bi dilk gerim li pnsn xwe vegeriyan.

  Bel serborya her re mezin ku giyan her Kurdek qelat derna w hejand, er her Kurdek li seranser dinyay, b cudaah, birna Enfaln deng ps kujtara Helepa ehd b di sala / 1988 / de. Di v sal de rewenbrn Kurd li Cizr ev birn kirin bumbeyn ber teqandin, bi rka pns peyvn dijwar... Dest bi evbuhrkn branna Helebe Enfalan kirin, helbest hnandin, hevdtinn rewenbr li darxistin, bi werekbn, zilm, zor setemkariya dijmin, bi rka dengn xwe protesto kirin...

Hem j weandina kovar rojnameyn serbixwe yn partiyn siyas b alkar ji van dengan re ji gebna rewenbriya Kurd re.

 

Pit serhildana melyon ya proz li Kurdistana bar di sala 1991 de, wjeya Kurd li Cizr derbas qnaxek n ewarte b, qnaxeke ku ji hem qnaxn ber bi akamtir, hztir navtdantir r li ber nivskarn cid veb.

 

 Ji sala 1990 bi virde, hinek avgirtin ji apkirina pirtkn bi ziman kurd hat girtin. Di wan salan de gelek dwan, kovar, pirtk hatin weandin, ew j bi diz heger bi hatina girtin cezay w mezin b, l ji ber end salan ve, nexasim pit yasayn apemeniy di sriy de derket, ew rka k j ji ber me hat girtin, tev ku di wan salan de me li am apdikir me li ser datan li Beyrt ap bye,  xwediyn apxaneyan j gelek pere ji me distandin, bi behana ku ew titek qedexe ji me re dike..

Vca em ji near av xwe berdidin kurdistana bar derv welat (Eurpa Stenbol), ku em li wr berhemn xwe ap bikin, he m ji ber qedexbna ziman hem ji ber buhay apkirin...

L mixabin ji serhildana 12 azra 2004 an virde, rew hat guhertin wiha ta roja iro.

 

Ji Dibistan Alfabyn Pn di nav Kurdn Binxet de:

 

Civata alkar ji bona belengazn Kurdan li Cizr:
Ev komele di sala 1931 de li am hatiye damezirandin, yek ji hmdarn w yn sereke Mr Celadet Bedirxan b w bi xwe nzmnama bingehn hndirn j re dan di sala 1932an de bi kurd frans ereb apkir.
 Dibistana am:
Di saln 1930 de di ber weandina kovara Hawar de, Mr Celadet Bedirxan dibistanek li am vekirib bi nav dibistana (Kurdistan). Ev dibistan li taxa Kurdan b, nzk mala Xalid Bekda. Hjay gotin ye ku w hing bi saya Mr Celadet end dersexane dibistan li Cizr j vebn wek: Tilir, Talik, Qereman Endwer.*

Dibistana Osman Sebr:

Di sala 1938an de de xwe dr komela Xwbn kir, bi end kesn din re komelek bi nav ( Yektiya Xortan ) li bajar am damezirandin v dawiy nivsandina ziman Kurd kirin . xwe tevl ( Nad Selah Eldn Elseqaf ) nav xwe guhertin kirin   ( Nad Kurdistan ), hing bi dehan ke xort li am fr xwendin. ji sala 1971 virde, hikmet  nasnameya /vatandaslik/ j standin wek biyanek l nern herdem gav di bin avnriya karbidestan de b, tev ku rka Eropa li ber vekir b l dest w ji welatiyn w ne dibn her dem digot: ( Ez ji nav welatiyn xwe na livim, ya ku Kurdistan ya goristan ), di v dem de careke din ji n dest bi hnbna frkirina ziman Kurd kir bi dehan xort ken Kurdan li am Taxa Kurdan fr xwendin nivsandina ziman Kurd latn kirin .**

Dibistana Beyrt:
Ev dibistan di sala 1943an de ji rex Mr Dr. Kamran Bedirxan ve li Beytrt ji bo frbna zimane kurd ji miext sirgnkiriyn li Libnan hatiye vekirin.

 

di v nav re end Alfabyn kurd latn j hatine ap belav kirin wek:

- Mr Celadet Bedirxan, di sala 1932 an de.

- Ekrem Ceml Paa, di sala 1938 an de.

- Dr. Kamran Bedirxan di sala 1943 an de li Beyrt di sala 1968 an de, careke din Part li am ap kir.

- Osman Sebr, di sala 1955 an de.

- Osman Sebr, careke din alfabya xwe, bi nav Alfabya tekz ap kir, di sala 1982 an de.

Di van end saln dawn de gelek alfabyn din hatine ap belav kirin.. tev bi diz ne..

B gman rola van hmenan tevan bi hev re, pir mezin qube ye, di parastin   perwedeya ziman kurd de, sebaret kurdn Binxet.

AVKAN:

* - Kon Re: Civata alkar ji bona belengazn Kurdan li Cizr, dibistana am dibistana Beyrt, li gotar min y bi nav: (Komele, dibistan, kovar rojnameyn ku Bedirxaniyan damezirandine bedar wan bne), vegere. Ev gotar di gelek malpern Kurdan de belav bye... 
** - Kon Re: Apo Osman Sebr (1905-1993), Beyrt 1997, Rpel 19 28

- Tev hejmarn rojnameya Kurdisran, ji bil hejmara 19 an.

- Tev hejmarn kovara Hawar, Ronah, Roja N Str.

- Tev hejmarn kovarn kurdn Binxet: Gulistan, Gelawj, Str, Xunav, Gurzek Gul, Zann, Pirs..Hwd

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org