Di
Yadîvegera 76 Saliya Kovara HAWAR ê
De
Konê Reþ
(Dema
ku em behsa zimanê kurdî yê standart dikin, ew ji bo hemû Kurdan e, ne
tenê ji bo Kurdên baþûr, ji bo vê yekê jî divê ji hemû perçên
Kurdistanê zimanzan û lêkolînvan di wê xebatê de cih bigirin, ezê jî
piþtgiriya wê xebatê bikim...)*
Serok
Mesûd Barzanî
Ezbenî ! Cihê
þanaziyê ye ku em 76 saliya yadîvegera
yekemîn kovara
kurdî, bi tîpên latînî bibîrbînin. Ev kovara ku yekemîn hejmara wê
di 15 gulana 1932
an de, li Þama þerîf, ji rex mîr Celadet Alî Bedirxan ve dihat çap û
belav kirin.
Di baweriya min de, dûrdîtina mîr Celadet Bedirxan xwediyê Hawarê,
û giringiya weþandina wî ji vê kovarê re, ev bû; Ku zimanê kurdî bê
parastin û kurdiya latînî di seranserî kurdistanê de belav bibe.. Hem jî
ku kurd wek tevayî xelkên cihanê bibin xwedî elfabeyeke xweser…Mîr
Celadet xweþ bawer bû, ku yekîtiya kurdan di yekîtiya zimanê wan deye
û yekîtiya ziman ji yekîtiya tîpan destpêdike û wek ku gotiye:
Herwekî me çend caran gotiye; yekîtiya miletê kurd bi yekîtiya zimanê
kurdî tête pê. Di yekîtiya ziman de gava pêþîn jî yekîtiya herfan
e. Yanî ji bona nivîsandina zimanê miletekî divêt zana û xwendewarên
wî miletî bi tevayî ji bona zimanê xwe elfebeyekê bibijêrin û heke di
wî zimanî de çend zar hene, zar hemî bi wê elfabê bêne nivîsandin.))
Lê sed heyf û mixabinî ku di wê hingê de berêz Tewfîq Wehbî
Beg xwe ji ber projeyê mîr Celadet Bedirxan da alî..?! Li kovara Hawarê
hejmara (10an, Sala 1932an) Vegere, gotarê Mîr yê bi navê (Li Ser
Yekîtiya Zimanê Kurdî ), hem jî ku bersive ji Pîrût re li ser
gotarê wî (Ekis Sedayî Hawar ). Hingê wê xweþ ji we ve
diyar bibe..
Erê Ezbenî, ku di wê hingê de berêz Tewfîq
Wehbî Beg dengê xwe tevî dengê mîr Celadet Bedirxan kiriba û
piþtgiriya wî ji weþana Hawarê û tîpên ku wî ji zimanê kurdî re
bijartine, bi erênî pejirandiba, îro roj, ev problema ku li Kurdistana
azad, di warê standardkirina zimanê kurdî de heye, çê nedibû..Ev
problem gelekî xerabe wek ku hun tv dizanin, cudabûnê dixe nav kurdên
bakur û baþûr de.
Ev problem di roja 28/ 4/ 2008an de, di
heftnameya
Rûdaw,
hijmara 4 an de hat
diyar kirin, dema ku wezîrê
perwerdeya
Kurdistanê birêz Dilþad Abdulrehman piþtiriya xwe ji wan
53 kesên
soranîaxêv re bi erênî pejirandiye, ewên
ku beyannameyek
di rojnameya Rûdaw de belavkiribûn,
ku þêwezarê
(Soranî) bibe
zimanê standard li
Kurdistanê. Tevî ku ev yek qet nayê pejirandin ji rex rewþenbîrên
resen ve.. Belê me çend dengên bi hêz di vî warê de seh kirin wek, birêz
Hesen Silêvanî, serokê yekîtiya nivîskarên kurd tayê
Duhokê ku wî di hevpeyvîneke taybetî de ji bo Avesta bal kiþandiye ser
vê pirsgirêka di navbera rewþenbîrên Kurd de li ser pirsa soranî,
kurmancî û alfabeya kurdî û wiha gotiye: Tu kes li herêma
Behdînan naxwaze soranî bibe zimanê standart. Ez bi xwe naxwazim ku zarokên
min kurmancî bihêlin û biçin tenê bi soranî perwerde bibin. Tu kes vê
yekê qebûl nake. Em ne ligel vê yekê ne. Em
tu caran qebûl nakin soranî bibe zimanê perwedeyê yê standart... Em qebûl
nakin kesek li ser zarokên me soranî feriz bike..
Riya herî baþ ewe ku hem li herêma Soranan hem jî li herêma
Kurmancan, bi her du zaravayan perwerde çêbibe..."
Her wiha birêz Mihemed Ebdela cigirê serokê yekîtiya nivîskarên
kurd li Duhokê, wî jî wiha gotiye:
Daxwazê ji
hemî
zimanzan, pispor, nivîser,
rewþenbîr
û siyasetmedarên
kurdperwer
û dilsoz li devera
kirmanciya xwarê dikin ku mafê yê
beramber
biparêzin û palpiþtên binemayên
dîmokirasiyê bin û ji zimanê sepandinê
dûr kevin
û evê
biriyarê ji bo me û
zarokên me bihêlin,
ku her
li qûnaxa yekê seretayî
ta qûnaxa dûmahiyê
ji zankoyê bi þêwezarê
dayika xwe bixwînin û binivîsin û perwerde
bibin,
eve
jî
mafê me
yê rewaye,
eger
we
bawerî
bi mafê mirovî, dîmokirasiyê
û bîr û boçûnên cuda cuda hebe...
Belê ya herî xweþ ku van hersê þareza,
pispor, zimanzan, dilsoz û kurdperweran
ku bi
þêwezarê
(Soranî), kirmanciya xwarê dipeyvin, (Dr.
Emîr Hesen
Por, Dr. Rêbiwar Fetah
û Hesen
Qazî), wan jî
beyannameya wan 53 nivîskarên xwarê red kirine û daxwaza wan
nepejirandine..Ji xwe ez nayêm ser gotinên nivîskarên bakur û rojava..
ew kirasê xwe diçirînin..Belê ezbenî wek ku hûn mêze dikin, va piþtî
76 salan careke din em li mîr Celadet Bedirxan vedigerin û li kovara wî
Hawarê vedigerin û mêze dikin, bê ew çendî di vî warî de, dûrdîtî,
þaraza û zana bû..Ji berî 76 salan ve wî berhemên piraniya nivîskarên
kurdan bi þêwezarê Soranî û Badînanî di kovara xwe Hawarê de belav
dikirin..Mixabin, ku roja îro, nivdewletek me çêbûye nikare kovarekê
wek Hawarê bi herdu þêwezaran biweþîne..
Kovara Hawarê, ev kovara ku yekem car di dîroka kurdan de zimanê
kurdî bi kurdiya latînî, herdu þêwezar, di nav rupelên wê de cih
digirtin... Bi saya vê kovarê, yekemîn care ku zimanê Kurdî bi herdu þêwezarên,
bi tîpên latînî berdest dibe. Hejmara pêþîn ji vê kovarê di 15
gulana 1932an de hatiye weþandin, ango ji berî
76 san ve, hejmara dawîn(57) di 15 tebaxa 1943 ande
derketiye. Ev kovar li bajarê
Þama þerîf, dihat çap û weþandin û li nav Kurdên Cizîrê, Efrînê,
Zaxo, Hewlêr, Rewanê, Karmanþahê û heta Mûsil û Bexdayê
belav dibû..Cihê mîr Celadet Bedirxan buhiþta rengîn be.
*
- Ev
gotina serok Mesûd
Barzanî ye, ya
ku wî li Duhokê, di civînekê de gotiye, dema pirsa ziman hatiye rojevê,
min jî ev gotin ji hevpeyvîna ku Avesta bi birêz Silêvanî re kiriye
girtiye.
Qamiþlo
15
gulana 2008