Edebiyata welatî

Mîr Dr. Kamîran Alî Bedirxan

Konê Reş

   Edebiyata welatî, ew edebiyat e ko ji jîna miletî, ji hiş û dilê wî, ji dîrok û çîrçîrokên wî, ji stran û laje yên wî hiltêt. Kanîya wî, dilê milet, hiş û heyata wî ye. Tinê ev edebiyat e, ko germ, rengîn, bibihn û xwedan ruhnayî ye. Ji vê edebiyatê, dengê blûr û dîlanê, stranên çiyê, zîzîya hêvîn û hejkirinê bi teptepa dilan ve tên bihîstin.

Piranîya miletan pirîcar vê rastîyê seh ne dikirin, ber ne diketin. Li Ewropayê, miletin hebûn ko hêj zimanên xwe ne dikirin. Zimanên xwe kiçik, teng, nespehî û nehêja didîtin. Ev hal di welatên Rohelatî de jî dihat dîtin. Her wekî di nav kurdan de, heçî mirovên zana radibûn kitêbên xwe ne bi zimanê kurdî lê bi zimanê biyanîyan dinivîsandin. Piştî xebata sedan salan, di welatên Ewropa û Rohelat de hate seh kirin ko ev rê dernakeve û awa naçe serî. Çiko milet ji wan kitêban re guh ne dida û xebata wan mirovan berxudar ne dibûn. Ber vê yekê ev mirovên ha vegeriyan ser zimanên xwe. Vêca xebata wan zûka berên xwe dan û milet pey edebiyata wan çû. Bi vî awayî di nav wan miletan de edebiyateke geş û zendî çar bû. تdin her kes zana, nezana, bajarî, gundî ko xwendinê zanî be, zimanê wan seh dikirin û kitêbê wan dixwendin. Ji ber ko ji nivîsandin û belavkirina kitêban qesd ew e ko hiş û fikrên qenc bikevin nav xelkî, di dil û serên wan de cih bigirin.

   Ji meseleya zimanî pêve meseleke din jî heye. Herwekî nas e, fikir û his di dora zimanî de digehînin hev, û her ziman fikir û hisên xwe û awayê gotina xwe bi xwe re hildigre û ew pê rediguhêzin, û pey zimanên xwe dikevin. Bi vî awayî di gel zimanî fikir û hisên biyanîyan jî tên dikevin nav me, di dil û hişê me de cih digirin, û rû û gonê me ên manewî diguhêrînin, diheşifînin.

   Paşî vê gotinê, qesda me, awayê edebiyata me ji xw têt seh kirin, û ew rêya ko tê re dixwazin herin bi xwe vedibe û dikeve pêşiya me. Vêca divêt ko em bi zimanê dê û bavên xwe, bi zimanê şîrîn û delal, bi zimanê kurdî, bi kurdîya xwerû binivîsînin, û fikir û hisên xwe ji çîrok û stiranên kurdî bigirin. Ji xwe Ehemedê Xanî berî sêsed salî vê rêyê ji me re vekiri bû. Lê heyf paşîyên wî pê ve ne çûn. Xanî xurtîya zimanê xwe hêj wê gavê hesiya bû, û ji wan re ko pê ne dinivîsandin bi beyta jêrîn dixwest bide zanîn.

))Saqî şemirand vexwar durdî

Mawendi- derî lisani- kurdî))

Êdin çax e, ko em bidin pey Xanî

Dr. Kamiran Alî Bedr-Xan

 (Hawarê, hejmar: 1, rûpel: 6, Şam:1932 ).

Not: Wek diyarî bo yadvegera 30 saliya koçkirina Dr. Kamîran Bedirxan, vê nivîsa wî dikim diyarî ji xwendevanên ziman û toreya kurdî re.

Konê Reş

çapkirin