Ferhad akil, ji dev ketiye hop hopa w ye!

Kon Re

 

 

   Pit ku min gotarn birz Hesen Silvan, mamoste Heder Omer Dr. Husn Hebe xwendin, ku van camran wek bersiv li birz Ferhad akil vegerandine, li dor gotinn w di kongireyeke perwerdey de li Hewlr, di roja 22-24- gulana 2007-an de. Ew konger ku Wezareta Perwerdeya Hikumeta Herma Kurdistan di bin durima ( Ziman standard kurd elfuby standard kurd ) pkanb.

 Di v konger de F. akil wiha gotiye:

   (Di nav kurdan de tukes wek malbata Bedirxan tune ye, ku weha dilsoz be ji brbawer dyologiya Etatrk re. Ew bi nav li diji Tirkiy bn, l di rasty de lihevnehatina (nakok) wan ten liser deselatdariy b. Celadet Kamiran Bedirxan di tevahiya jiyann xwe de hewla w yek dane, ku zehv (teqld) Etatrk bikin, pir begemdar (mu `iceb) hizirkirina (ramankirina) Etatrk bn.)

Celadet Kamiran di war siyas de hatin ikestin, xwestina wan ew b, ku di biwarn zimn and de biserkevin. Malbata Bedirxan her pit hilweandina mrnina Botan li Istanbl, Kirta li end cihn din jiyan. L tevgirdana wan tim bi dezgehn mperyalstan re hebn, bi taybet bi dezgehn ass re bi wan re kardikirin. Ev j bicarek ne karek ecb e, ji ber ku em dizanin ku jdern (avkaniyn) dyolog yn Etatrk Bedirxaniyan yek in, herduyan ji kaniyeke jehray vexwarine).

 (Min ev bend ji banga Dr. Husn Hebe guhestiye).

De yabo ! Werin, v ker di v bihur re derbas bikin, kiras xwe neirnin.. bersiva Ferhad akil bidin Ferhad akil, ev ku mna  w kes, ku ji dev ketibe hop hopa w be..Mr Celadet ku 13 salan di berhevkirina Alfabeya kurd latn de xebat kiriye, di tev jiyana xwe de berberiya Mustefa Kemal kiriye, ro saklek w bi Etatrk ve girdide dibeje diyolojiyn Etatrk Bedirxaniyan yek in..!! Tev ku Mr Celadet Bedirxan ne y ku mirov bervedriy di berde bike, ji ber ku wi di gelek cihan de  bersiva gelek kesan daye..De ka werin em bi hev re l guhdar bikin, b ew bi xwe di v war de i dibje i bersiv daye:

(...Ev elfabya han ko ro em ziman xwe p dinivsin paiya xebateke salann dirje. Di sala 1919 an de, me dab iyay Meletiy. Em ketibn nav era Rewan. Mcer Nowel(Ingilzek) j di gel me b. Mcer zar nvro dizanb, dixebit ko hn zar bakur bibe ji xwe re her tit dinivsand.     Min j hin medhelok, stran rok berhev dikirin. Carnan, me li nivsn xwe avn xwe digernandin, dixwend diedilandin.    Min bala xwe dida Mcer, bi lvkirineke biyan, l b diwar destnivsa xwe dixwend. L bel ez, heta ko min (,و) ji (O,و) (I,ي) ji (E ي) b. p derdixistin. Diketim ber hezar dijwari. Ma iman ?..Ji ber ko Mcer bi herfn latn, l min bi herfn ereb dinivsandin. Ser v yek di cih de, min qerara xwe da ji xwe re bi herfn elfabeyek latn. d min bikariya destnivsa xwe pa hezar sal j, b diwar weke xwe bixwnim, ji ber ko her deng cih cih li ser kaxez dihate sekinandin.

   Lewra ko di elfabya latn de, ten 26 herfn serxwe hene di ziman kurd de deng ji 26 an btirin, gelek herfn hevdudan ketibn nav elfabya min weko: ch, ou, a. Ji xwe di zarotiya xwe de, wek min di dibistanan de dixwend hn herfn ereb latn dibm, titek heb ko min di av xwe re dikir ji bona herfn ereb, di dil xwe de digot: Ev elfabyek wel ye ko dengin dide xwendin ko nayn divsandin, latn yek car vaj w ye, herfin dide nivsandin ko nayn xwendin. Bel fikra min dibabeta van her d elfebyan de ev b. Bawer bike bi v fikra ko min ji zarotiya xwe ve di ser xwe de bixwd dikir, kfa min ji herfn hevedudan re ne dihat. Hing ji zimann ko bi herfn ereb nayne nivsandin min ynan, hinek fransz elfabya rs nas dikirin. Hema di ciy de, rabm her herfn hevedudan ji elfabya xwe derxistin li na wanji elfabya ynan rs herfn derxwe xistin. Bi v away min elfabyek bi sh e herfn serxwe exist b dest xwe.

Wek em vegeriyan hatin Stenbol, bi v elfaby min kitbeke elfaby ferhengeke kiik nivsand ji bona ap kar kir bn. L mixabin ne ew elfab, ne j ew ferheng ro di dest min de ne. Di sala 1925 an de, di gel hin nivsn min n din gihtine pber Mehkema Xarpt.

   Di sala 1924 a de, li Elmanyay min careke din av xwe li elfabya xwe gerand, hr l meze kir mideke xwe li ser xebitm. Min bala xwe dida didt ko ev s texlt herf qenc li hev ne dihatin, herfn ynan rs yekrengiya elfaby xerab dikirin. J pve d herif hebn ko ji me re ne gerek bn. Ji lewra min elfabya xwe ji n ve senifand: Herfn zde j avtin, hin herfn latn bilindek li wan bar kirin di na herfn ynan rs de xistin. Bi v away elfabyeke bi sh ar herfan yek reng hate p. Ez pa bi elfabya xwe mijl bm. L hetan ku tirk elfabya xwe belav kirin ya me weke xwe dima tde me titek bingeh ne guhert. Min her titn xwe p dinivsandin ji nasn xwe re dida zann.

   Wek tirk elfabya xwe belav kirin, me dt ko di dengn hin herfan de elfabyn me ne mna hevin. Dengin hebnko tirkan ne bi wan herfn ko me nian kirine l bi herfinen din nan kir bn.

Her wek me ber j end caran got b, ji bona hsan kirina xwendina nivsarn me, ji Kurdmancn tirkiy re , me dengn hin herfan bi hev guhertin her end heb me ew end elfabya xwe xist nzing elfabya tirkan.

   Ji gotinn jorn qenc xuya dibe ko elfabya me paiya xebateke szdeh saln e, gora ziman kurd, gora dengn ziman me ye. Her ev elfab ber szdeh salan hatiye nivsandin gora zimn dengn w hin bi hin edil ket hal xwe ro.

Ber pit belavkirina elfab min min fikrn gelek kesan pirsn gotinn hinekan bi kr min hatin. Di nav wan de mirovinen yekcar nexwenda j hebn.

Ji lewra ez v elfaby ji keda xwe btir ji keda milet xwe dihesibnim pk w dikim. Ji xwe her y w ye, ji y her kes hejatir spehtir e.)                                                           Hawar, hejmara 13 / 1932 am

Vca ez v gotar Mr Celadet Bedirxan y bi nav PGOTINEK wek bersiv dibnim ji wan kesan re. Ev gotar di kovara Hawar hejmara 13 , sala 1932 an de balav bye.

Ber dor salek j, v nivskar, di hevpeyvnek de bal kiandiye ser v bona zikre, rn dijwar b bingehn ajotine ser malbata Bedirxaniyan, nemaz j ser aferner elfabya kurd latn; mr Celadet Bedirxan biray w Dr. Kamiran. Hing j min ev gotar li xuar nivsand di medya kurd belav kir, di bin nav:

(Ji ber 73 salan ve Mr Celadet Bedirxan bersiva wiha kes vegerandiye)

Min j, wek gelekan ji rewenbrn kurd ew gotinn megrd yn ku Dr.Ferhad akil di derheqa mr Celadet Dr. Kamran Bedirxan de gotine, seh kirin. Dil min j wek dil wan hat guvatin di nav mixabiniyek b ser ber de kr dr m, li bersivek geriyam..Daw min ji v bersiva ku mr Celadet Bedirxan di bin nav(Li Ser Yektiya Ziman Kurd )wek bersiv ji (Prt )re li ser gotara w ya bi nav ( Eks Seday Hawar ) aktir duristir ned. Herd j di kovara HAWAR de hejmara 10 an sala 1932 an ap belav bne.

Prt di gotara xwe de (Eks Seday Hawar ) ji Mr Celadet Bedirxan di pirse dibje:

(..Le pa erk xerkbonk end saleyekk le zeman anase qmetdarekan kurd Tewfq Wehb beg-li ser biney latn tp bo zeman kurd helbejard,alfabtk le ser ew tpe dana gel lawan kurd iraq fr ew tpe bn wa istayehke lek ehnin.Ke le seriyek terewe kar bi destan xoewst govar Hawar ene tpk tiryan helbijardeweke li gel heneke key Tewfq Wehb beg rk nake wt.Aya mimkin niye bo ewy r be ser l tk n nedert.komelk areza lem d tpe werd bnewe,yayekkyan hel bijrin ya yekkyan bixine biwe terme tpkyek reng bo zeman kurd dabnin ?...)

Mr Celadet Bedirxan j di eyn hejmara Hawar de (No:10 Sala1932an), di bin nav (Li Ser Yektiya Ziman Kurd )v bersiv ji Prt re dibje:

Li Ser Yektiya Ziman Kurd

Le bo Prt xoewst

Gotinn xoy benda (Ekis Seday Hawar )gelek rast qencin. Di ser wan re tu gotin nnin.her wey me end caran gotiye yektiya milet kurd bi yektiya ziman kurd tte p. Di yektiya zimn de gava pn j yektiya herfan e.Yan ji bona nivsandina ziman miletek, divt zana xwendewarn w milet bi tevay ji bona ziman xwe elfabyek bibijrin heke di w ziman de end zar hene,zar hem bi w elfabay bne nivsandin.Ji hejmara pn ve xuyaye ko armanca Hawar a pn bingeh eve:

Di Her Tit De Yekt

Ev armanca ha ji me re bye destr.Heta niho em bi v destr ve n,iro di in, di dawiy de diin.Wek niho,kiryariya her rojname kovar ji bona welat biyaniyan ji cih apkirin girantire. L Hawara ko di her tit de mldar yektiy ye kiryariya xwe ji bona her welat ko tde kurd hene wek hev kirine.Bi v haw li Hawar jiyan dibe. Ji ber ko heq post ji bona sriy(10)santm, l jo bona Iraq Iran welatn Qefqas (150)santme. L em p qayil bn da ko kurd di kiryariya Hawar de j wek hev bibin.

Bel em dizanin ko zimanzanay bi qmet hja mamoste y giram  Tewfq Wehb beg j bi herfn latn elfabayek kiriye.Prar wek me hev d li am dt elfabayn xwe ji hevre dan zann ew dann ber hev.Di navber wan de ferqin hebn.Me dil kir di cih de elfabayn xwe bigihnin hev ji herdiwa elfabyek n bibijrin belav bikin. Hing destbiray min xoewst giram di got ko hn li ser elfabya xwe di xebitim.ji lewra yek kirina elfabyn xwe me avtib dawy.

Di p re Tewfq Wehb Iraq.L teqelenin ne xwe qewimn ko ji bona her kes nasin  .Di gel v hind min jre end caran nivsand,l li min venegerandib.V paiy me zan ko nivsarn me ne gihabn dest w.

Ji xwe derketina Hawar ji bona v yek dereng maye.Hawar di meha gulan de derket.Min rixseta Hawar di bst e irya ber 1931 de girt karn derxistina w di piya gook de (ibat)pk anb. ar mehan ez li hviy mam, da ko bi destbiray xwe ve dest bi dest elfabyeke wel dernim ko pdetir li d pity vemekit. L her wek min ji jor ve got li min nehat vegerandin.J btir j min nikarbo ez li hviy bimnim. Ji lewra me dest bi derxistina Hawar kir elfabya xwe ji kurd biyaniyan re da zann. Iro di meydan de titek kir heye.Kovarek elfabyek.elfafyek kovarek. Nik dil min ji bona iro ya tir rastir eve ko em hla xwe bidin v elfaby heta hig ko mihiceta edlanend bikevt piy r li me bigirt,pve bibin.

Di gel v hind divt ez careke din j bibjim ko em her gav mldar yektiy ne armanca xebata me yektiye. Em bi gavinin bi vn hik ber bi armanca xwe ve diin nasekinin.Ji ber ko di destpkirina me de, ji xwe bi dereng ketiye. Em nema dikarin di hviy de bisekinin. Gelek spasan li Prt delal di kim ko ev hnceta ha xiste dest min.

Xweyiy Hawar

Di baweriya min de, birz Tewfq Wehb beg ji zikre bersiva mr Celadet Bedirxan, di w hing de venegerandiye. Nexasim w xwe dizan ku Mr kovara Hawar  amade kiriye ji ap re... wiha av w barnebye ku mr Celadet Bedirxan xwediy nav pn be di berhevkirin belavkirina elfabya Kurd latn de . Zikreiya Dr.Ferhad akil ya ro ji zikreiya Tewfq Wehb a ber t...L end F. alil bide xwe, ew nagihje toza Twefq wehb beg.. 

Gelo ! Heger mr Celadet Dr. Kamran Bedirxan cassn impryalizm bin, gerek di piya wan de Tewfq Wehb beg be... heger Tewfq Wehb beg elfabya xwe ber a mr Celadet belav kiriba, w Ferhad akil ro roj bi gota Tewfq Wehb beg cass Ingilzan e..?!

Ne wiha mirov zikreiya xwe derdike birz Ferhad akil ? Mr Celadet Bedirxan bi tena xwe berberiya Mistefa Kemal paa dikir ... Bedirxan caxn kurdistan ne bi agir van caxan ne lze, t xwe biewitne...Bedirxan zrin, end di nav tirav de bimnin zrin, qet zingar nagirin...Bedirxan ji Kurdan re, em Dicle Ferat in, ava van eman bi dev zikre knokan nay lewitandin... Va bi ser bilind em li ser pvajoya ku wan ji me re daniye dilivin.. Ne ten em li ser Bedirxaniyan dixeydin, bel em kiras xwe li ser wan diirnin, bi nav wan snd dixwin.

Dr.Ferhad akil, mna kes ku ji dev ketibe hop hopa w be. Gelo w hikumeta herma kurdistan li wiha kes guhdar bikin..?!

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org